Tạo lợi thế cạnh tranh về thể chế trong kỷ nguyên AI

Trong cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, AI đang trở thành công nghệ mũi nhọn, mở ra nhiều cơ hội cho phát triển kinh tế - xã hội. Tuy vậy, cùng với đó, cũng xuất hiện không ít rủi ro do AI mang lại do chúng ta chưa có đủ các biện pháp để kiểm soát, ngăn chặn đã ảnh hưởng không nhỏ đến công tác quản lý, đạo đức, không ít người đã trở thành nạn nhân từ các sản phẩm AI được tạo lập vì mục đích xấu.

Trong bối cảnh đó, việc Quốc hội ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo có ý nghĩa rất quan trọng trong việc thiết lập khuôn khổ pháp lý để kịp thời điều chỉnh những vấn đề liên quan đến AI bảo đảm sự thống nhất. Tuy vậy, để những quy định, chính sách mang tính đòn bẩy phát triển AI được quy định trong Luật sớm được triển khai, rất cần khẩn trương ban hành nghị định quy định chi tiết.

Một trong những điểm đáng lưu ý là xuyên suốt nội dung dự thảo Nghị định là quản lý dựa trên mức độ rủi ro, bảo đảm biện pháp quản lý minh bạch và không tạo gánh nặng tuân thủ không cần thiết, đặc biệt hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ. Để phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, AI, dự thảo nghị định quy định tạo điều kiện để tổ chức, cá nhân tiếp cận hạ tầng dữ liệu, nền tảng và môi trường thử nghiệm có kiểm soát phục vụ nghiên cứu, phát triển, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm, dịch vụ trí tuệ nhân tạo. Hỗ trợ kết nối cung - cầu công nghệ, phát triển thị trường sản phẩm, dịch vụ AI thông qua Sàn giao dịch công nghệ quốc gia, nền tảng kết nối và các hoạt động xúc tiến thương mại theo quy định của pháp luật; ưu tiên sử dụng sản phẩm, dịch vụ AI trong mua sắm công theo quy định của pháp luật về đấu thầu; hỗ trợ chi phí đăng ký, xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với các sáng chế, giải pháp hữu ích về trí tuệ nhân tạo. Riêng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo về AI được ưu tiên tiếp cận hạ tầng kỹ thuật, dữ liệu và môi trường thử nghiệm có kiểm soát do Nhà nước đầu tư; được hỗ trợ về chi phí, đào tạo, tư vấn và kết nối thị trường theo quy định của pháp luật.

Thúc đẩy phát triển trí tuệ nhân tạo bằng các cơ chế hỗ trợ được coi là giải pháp khá hữu hiệu. Dự thảo Nghị định quy định doanh nghiệp trong lĩnh vực AI được hỗ trợ chi phí tuân thủ. Theo đó, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực AI được: hỗ trợ một phần chi phí đánh giá sự phù hợp, thử nghiệm, kiểm định an toàn thông tin theo quy định của Luật Trí tuệ nhân tạo; cung cấp miễn phí hồ sơ mẫu, công cụ tự đánh giá rủi ro, tài liệu hướng dẫn và các mô hình nền tảng mã nguồn mở do Nhà nước phát triển; ưu tiên hỗ trợ từ Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia.

Cơ chế hỗ trợ chính sách tài chính là cần thiết nhưng sẽ là chưa đủ khi chúng ta chưa có giải pháp để phát triển nguồn nhân lực AI. Để đáp ứng yêu cầu này, dự thảo nghị định dành riêng một mục để quy định về phát triển nguồn nhân lực cho AI. Theo đó, nhà nước phát triển nguồn nhân lực AI theo hướng toàn diện, liên thông giữa các cấp học và trình độ đào tạo, bảo đảm hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao phục vụ nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và quản lý AI theo quy định tại Điều 23 của Luật Trí tuệ nhân tạo (Điều 23: Phát triển nguồn nhân lực trí tuệ nhân tạo - PV).

Liên quan đến vấn đề này, Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã nêu rõ, một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong nhiệm kỳ này là: “Tập trung triển khai đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo nền tảng cho phát triển lực lượng sản xuất mới, hiện đại, ưu tiên phát triển một số ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược, trọng tâm là chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo; đẩy mạnh đào tạo, sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo động lực then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng, năng lực cạnh tranh của sản phẩm, doanh nghiệp và của nền kinh tế”.

Việc sớm ban hành Nghị định hướng dẫn Luật Trí tuệ nhân tạo cùng với các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan nhằm tạo khung khổ pháp lý hoàn chỉnh, tạo nền tảng chiến lược để Việt Nam thúc đẩy phát triển AI một cách hiệu quả, an toàn và bền vững. Với những cơ chế khuyến khích, hỗ trợ thiết thực, chính sách phát triển AI khi được cụ thể hóa sẽ là một công cụ quan trọng để hiện thực hóa lợi thế công nghệ trong giai đoạn Cách mạng công nghiệp 4.0 và xây dựng nền kinh tế số của nước ta phát triển mạnh mẽ trong tương lai.

Song Hà