Tạo lực đẩy chính sách, tiếp sức doanh nghiệp áp dụng IFRS

“Nhận diện” thách thức khi áp dụng IFRS

Từ góc nhìn của đơn vị tư vấn, bà Trần Thị Thúy Ngọc, Phó Tổng Giám đốc, Lãnh đạo Khách hàng và Thị trường (Deloitte Việt Nam) cho rằng, áp dụng IFRS không chỉ là chuyển đổi từ hệ thống chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn mực quốc tế. Đây còn là quá trình thay đổi cách doanh nghiệp nhìn nhận “sức khỏe” tài chính, quản trị rủi ro, dữ liệu, quan hệ với nhà đầu tư và hoạch định chiến lược kinh doanh.

Vì vậy, IFRS cần được nhìn nhận không chỉ ở chi phí tuân thủ, mà còn ở những giá trị dài hạn như nâng cao tính minh bạch, khả năng so sánh thông tin tài chính, cải thiện chất lượng dữ liệu và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nhà đầu tư, nguồn vốn quốc tế. Dù nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp đã có chuyển biến tích cực, mức độ sẵn sàng vẫn khác nhau tùy thuộc vào quy mô, lĩnh vực, mô hình sở hữu và kinh nghiệm lập báo cáo tài chính.

Nhiều lợi ích khi doanh nghiệp áp dụng IFRS. Ảnh minh họa có sử dụng AI

Thực tế triển khai tại các doanh nghiệp cho thấy, những thách thức này khá đa dạng. Chia sẻ tại buổi công bố Khảo sát về áp dụng IFRS tại Việt Nam mới đây, đại diện Eximbank cho biết, Ngân hàng đã lập báo cáo tài chính theo IFRS đến năm 2023 và dự kiến hoàn tất báo cáo đến năm 2025.

Eximbank lựa chọn lộ trình thận trọng, thuê tư vấn thuộc nhóm “Big 4” hỗ trợ xây dựng phương pháp luận và đào tạo nhân sự nội bộ. Theo đó, năm đầu tiên, tư vấn thực hiện mẫu; năm thứ hai, đội ngũ của Eximbank triển khai dưới sự kiểm soát của tư vấn và đến năm thứ ba sẽ tự thực hiện toàn bộ.

Tuy nhiên, chi phí đầu tư hệ thống công nghệ chuyên dụng cho IFRS rất lớn, trong khi việc “giữ chân” nhân sự am hiểu chuẩn mực cũng là thách thức. Đặc biệt, sự khác biệt giữa quy định của Ngân hàng Nhà nước và IFRS, nhất là về trích lập dự phòng rủi ro tín dụng, gây khó khăn cho quá trình áp dụng.

Ngoài ra, dù IFRS giúp tăng tính minh bạch và được đối tác nước ngoài đánh giá cao, song khả năng đọc hiểu báo cáo của cổ đông, nhà đầu tư trong nước còn hạn chế. Vì vậy, đại diện Eximbank đề xuất đẩy mạnh truyền thông, phổ cập kiến thức IFRS đến công chúng.

Với lĩnh vực bảo hiểm, ông Trần Duy Cương, đại diện PVI cho biết, PVI đã tiếp cận IFRS hơn 10 năm, nhưng vẫn gặp khó khăn do sự khác biệt lớn giữa chuẩn mực kế toán bảo hiểm Việt Nam và quốc tế, buộc phải duy trì song song hai hệ thống theo dõi. Thách thức không chỉ là chuyển đổi số liệu, mà còn phải vận hành hệ thống kế toán IFRS hoàn chỉnh, đáp ứng yêu cầu chốt sổ trong vòng 5 ngày sau khi kết thúc năm tài chính của cổ đông lớn.

Theo ông Cương, việc áp dụng IFRS mang lại giá trị về chuyên môn cho đội ngũ kế toán, nhưng lợi ích ở cấp độ doanh nghiệp như nâng cao danh tiếng hay cải thiện các tiêu chí ESG chưa thực sự rõ nét. Ngay cả khi so sánh doanh nghiệp áp dụng IFRS với doanh nghiệp áp dụng VAS (chuẩn mực kế toán Việt Nam) trong đấu thầu, đánh giá mua sắm, các cơ quan và đơn vị đánh giá cũng khó định lượng lợi thế của bên tiên phong. Do đó, doanh nghiệp cần một “cú hích” chính sách và sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan nhà nước, cộng đồng kế toán và thị trường.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thu Hằng, Phó Trưởng phòng Tài chính - Kế toán, Tập đoàn GELEX cho biết, GELEX bắt đầu áp dụng IFRS từ năm 2024 với sự đồng hành của Deloitte Việt Nam. Báo cáo tài chính hợp nhất của GELEX cho cả hai năm 2024 và 2025 đều đã được chấp nhận toàn phần. Với gần 50 công ty con và công ty liên kết, GELEX đã dành một năm chuẩn bị, nâng cao nhận thức về IFRS cho ban lãnh đạo và các bộ phận chuyên môn tại các đơn vị thành viên.

Khó khăn lớn nhất của GELEX là xác định giá trị hợp lý đối với bất động sản đầu tư và đánh giá suy giảm giá trị tài sản theo IAS 36. Đặc biệt, việc xác định Đơn vị tạo tiền (CGU) đòi hỏi dữ liệu dự phóng trong 5 - 10 năm. Chi phí thuê tư vấn định giá độc lập trong năm đầu cũng rất lớn, nhưng đến năm thứ hai, đội ngũ nội bộ đã có thể tự thực hiện phần lớn công việc. Từ thực tế này, bà Hằng kiến nghị tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực cho kế toán viên, nhất là kỹ năng đọc hiểu và lập báo cáo định giá.

Hoàn thiện khung triển khai, nâng chất lượng nhân lực

Theo ông Đặng Quyết Tiến, Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán (Bộ Tài chính), việc triển khai IFRS tại Việt Nam đang có hai thuận lợi lớn. Đó là quá trình chuyển đổi sang kinh tế số thúc đẩy cả doanh nghiệp và cơ quan nhà nước ứng dụng công nghệ, làm chủ dữ liệu; đồng thời, quản trị doanh nghiệp ngày càng trở thành nhu cầu tự thân, gắn với mục tiêu minh bạch thông tin và huy động vốn.

Đối với vấn đề khó khăn về định giá như phản ánh của doanh nghiệp, ông Tiến đề nghị sớm tổ chức đào tạo và huy động sự tham gia của các cơ quan quản lý, cơ quan bảo vệ pháp luật trong xây dựng chuẩn định giá phù hợp với thị trường Việt Nam. Khi có cơ sở định giá thống nhất, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn trong thực hiện, giảm rủi ro và tạo niềm tin với cơ quan nhà nước, nhà đầu tư.

Ông Tiến cũng cho rằng, doanh nghiệp cần căn cứ vào thực trạng công nghệ, năng lực quản trị và mục tiêu hoạt động để lựa chọn cách tiếp cận IFRS phù hợp. Với doanh nghiệp nhà nước, trọng tâm là nâng cao hiệu quả, minh bạch, hỗ trợ huy động vốn, phòng ngừa tham nhũng và bảo vệ cán bộ; còn với doanh nghiệp tư nhân, IFRS góp phần minh bạch thông tin, phục vụ mục tiêu huy động vốn. Cơ quan quản lý sẽ xây dựng khung khổ chung, đồng thời tiếp thu phản ánh để có giải pháp phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp.

Về nguồn nhân lực triển khai IFRS, Bộ Tài chính dự kiến công bố khung chương trình đào tạo IFRS vào tháng 1/2027, trong đó quy định nội dung, thời lượng và cấu trúc chương trình. Đến tháng 6/2027, Bộ sẽ công khai danh sách các đơn vị đào tạo và nhân lực đạt các cấp độ sơ cấp, trung cấp, cao cấp để doanh nghiệp tham khảo, kết nối. Cơ quan quản lý cũng sẽ kiểm tra, chấn chỉnh nếu nhận được phản ánh về chất lượng đào tạo không bảo đảm.

Với sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, các tổ chức đào tạo và cộng đồng doanh nghiệp, việc chuẩn hóa kiến thức, kỹ năng và năng lực thực hành IFRS sẽ góp phần tạo nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam từng bước áp dụng hiệu quả các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế.