Tạo môi trường thuận lợi, chặt chẽ cho hoạt động xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu trên tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc

Cán bộ Đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế Lào Cai, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lào Cai kiểm tra giấy tờ, làm thủ tục xuất cảnh cho hành khách tại cửa khẩu quốc tế Lào Cai. Ảnh: Anh Nam

Chuyển động mạnh của hoạt động xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu

Theo báo cáo của Ủy ban Hợp tác quản lý cửa khẩu phía Việt Nam, tuyến biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc hiện duy trì hoạt động 8 cặp cửa khẩu quốc tế, 7 cặp cửa khẩu song phương cùng nhiều lối mở thông quan, đường vận chuyển hàng hóa chuyên dụng và nhiều cửa khẩu phụ, lối mở biên giới. Đây là hệ thống cửa ngõ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong lưu thông hàng hóa giữa Việt Nam với thị trường Trung Quốc.

Năm 2025, tổng lưu lượng xuất nhập cảnh đạt hơn 20,7 triệu lượt người; gần 1,86 triệu lượt phương tiện cùng hơn 15,4 triệu tấn hàng hóa xuất nhập khẩu. Từ đầu năm 2026 đến tháng 4 vừa qua, số lượng người xuất nhập cảnh đã vượt 6,6 triệu lượt; gần 550 nghìn lượt phương tiện và hơn 4,7 triệu tấn hàng hóa được thông quan qua các cửa khẩu tuyến biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc.

Một chuyển động đáng chú ý trong thời gian gần đây là việc hai bên đã khôi phục hoạt động xuất nhập cảnh bằng tàu khách liên vận quốc tế tuyến Gia Lâm - Nam Ninh, đồng thời nối lại tuyến vận tải hàng hóa vào sâu trong nội địa Việt Nam - Trung Quốc sau thời gian gián đoạn. Song song với đó, phía Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy xây dựng cửa khẩu thông minh tại Hữu Nghị Quan, nâng cấp cơ sở hạ tầng tại một số khu vực cửa khẩu và triển khai chương trình du lịch dành cho khách sử dụng giấy thông hành xuất nhập cảnh qua lối thông quan Tân Thanh - Pò Chài thuộc cặp cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị - Hữu Nghị Quan. Những động thái này góp phần tăng cường kết nối giao thương, du lịch và giao lưu nhân dân giữa hai nước, đồng thời mở rộng năng lực lưu thông qua tuyến biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc.

Đằng sau tốc độ tăng trưởng đó là hàng loạt giải pháp cải cách được triển khai đồng bộ. Tại nhiều cửa khẩu, thủ tục Biên phòng điện tử và cổng kiểm soát tự động đã được đưa vào vận hành, tích hợp ứng dụng VNeID phục vụ khai báo, xác nhận hoàn thành thủ tục. Theo đánh giá của các lực lượng chức năng, thời gian làm thủ tục đối với một hành khách qua cổng kiểm soát tự động chỉ mất khoảng 15 đến 20 giây; thực hiện theo phương pháp truyền thống khoảng 30 đến 40 giây.

Cùng với cải cách thủ tục, cơ chế phối hợp giữa các lực lượng chức năng hai bên tiếp tục được tăng cường. Thông qua cơ chế Ủy ban Hợp tác quản lý cửa khẩu biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc, nhiều vấn đề phát sinh trong hoạt động lưu thông được trao đổi, xử lý kịp thời, góp phần hạn chế ùn tắc tại cửa khẩu, nhất là tại các địa bàn trọng điểm thuộc các tỉnh Lạng Sơn, Quảng Ninh, Lào Cai.

Áp lực hạ tầng và bài toán nâng cao năng lực thông quan

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, hoạt động xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu trên tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc vẫn đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Một trong những vấn đề nổi lên hiện nay là hạ tầng cửa khẩu, logistics và kho bãi chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng lưu lượng người và hàng hóa. Tại nhiều địa phương như Lạng Sơn, Quảng Ninh, Lào Cai, việc xây dựng cửa khẩu thông minh đang được triển khai nhưng tiến độ còn chậm. Đặc biệt, hệ thống đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa tại khu vực cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị (tỉnh Lạng Sơn) vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tế, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất thông quan.

Cán bộ Đồn Biên phòng cửa khẩu Chi Ma, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lạng Sơn kiểm tra giấy tờ, làm thủ tục cho phương tiện nhập khẩu qua cửa khẩu Chi Ma. Ảnh: Vy Thượng

Theo đại diện Ban Quản lý Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn, áp lực lớn hiện nay nằm ở tốc độ gia tăng hàng hóa quá nhanh, trong khi hạ tầng và quy trình quản lý chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Tại cửa khẩu đang có nhiều lực lượng cùng tham gia quản lý theo các quy định chuyên ngành khác nhau như Biên phòng, Hải quan, kiểm dịch, vận tải, y tế... Trong khi đó, nhiều thủ tục vẫn yêu cầu xác nhận trực tiếp, đóng dấu thủ công, khiến thời gian xử lý phương tiện kéo dài.

Ngoài ra, quy trình kiểm tra, giám sát của phía Trung Quốc hiện được thực hiện rất chặt chẽ. Đối với hành khách nhập cảnh, nhiều khâu như quét mã ứng dụng, khai báo thông tin, nhận diện khuôn mặt, lấy dấu vân tay đều được áp dụng đồng thời. Thời gian hoàn thành các thủ tục có thể kéo dài từ 5 đến 10 phút mỗi người. Trong khi đó, nhờ đẩy mạnh cải cách hành chính và ứng dụng công nghệ số, quy trình thủ tục phía Việt Nam được tối ưu hóa, diễn ra nhanh chóng, thông suốt nhưng vẫn đảm bảo tính chặt chẽ, đúng quy định. Việc Trung Quốc tăng cường kiểm tra, giám sát đối với hàng hóa nhập khẩu cũng ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ thông quan. Một số mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam như thanh long, chôm chôm vẫn chưa hoàn tất nghị định thư kiểm dịch thực vật, dẫn đến thời gian kiểm tra kéo dài.

Đáng chú ý, tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới vẫn diễn biến phức tạp. Một số đối tượng lợi dụng lưu lượng lớn người và phương tiện qua lại biên giới để thực hiện hành vi vi phạm, gây áp lực lớn đối với công tác quản lý, kiểm soát tại cửa khẩu. Điều này đòi hỏi các lực lượng chức năng phải duy trì quy trình kiểm tra chặt chẽ, đồng thời bảo đảm hoạt động thông quan diễn ra thông suốt, tránh gây ùn tắc kéo dài. Nếu kiểm soát quá nghiêm ngặt sẽ ảnh hưởng đến tốc độ lưu thông hàng hóa; ngược lại, nếu buông lỏng quản lý dễ phát sinh nguy cơ mất an ninh, thất thu ngân sách và hình thành các đường dây tội phạm xuyên biên giới.

Trong bối cảnh quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam - Trung Quốc ngày càng phát triển sâu rộng, hệ thống cửa khẩu biên giới đất liền đang giữ vai trò là đầu mối kết nối quan trọng đối với hoạt động thương mại, logistics và giao lưu nhân dân giữa hai nước. Vì vậy, nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác cửa khẩu vừa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, vừa góp phần giữ vững an ninh trật tự khu vực biên giới, xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển.