Tạo thể chế đột phá để Hà Nội phát triển trong kỷ nguyên vươn mình Bài 3: Cơ chế thực sự vượt trội cho đô thị đặc biệt

Các ý kiến thảo luận tại tổ (ngày 8-4) và hội trường (ngày 12-4) cho thấy sự đồng thuận rất cao, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết: cơ chế đặc thù phải đi vào thực chất, có thể triển khai ngay, bảo đảm Thủ đô phát triển xứng tầm là đô thị đặc biệt, trung tâm đầu não của cả nước.

Thiết kế thể chế đặc thù nhưng phải giữ vững kỷ cương

Một trong những nội dung xuyên suốt được nhấn mạnh trong quá trình thảo luận là yêu cầu xây dựng một khuôn khổ pháp lý khác biệt cho Thủ đô, song phải bảo đảm tính thống nhất, kỷ cương của hệ thống pháp luật quốc gia.

Phát biểu tại Tổ Hà Nội ngày 8-4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này không chỉ là hoàn thiện một đạo luật mà là bước đi chiến lược nhằm kiến tạo mô hình thể chế phát triển mới. Theo đó, Hà Nội - với vị thế trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đầu tàu phát triển - cần một cơ chế đủ mạnh để tháo gỡ các điểm nghẽn và mở ra không gian phát triển mới.

Cùng với việc trao quyền mạnh mẽ, yêu cầu đặt ra là phải kiểm soát quyền lực chặt chẽ, bảo đảm trách nhiệm giải trình rõ ràng. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, phân quyền nếu không đi kèm kiểm soát sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro trong quản lý và thực thi, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, đầu tư, quy hoạch đô thị.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu thảo luận tại Tổ Hà Nội ngày 8-4. Ảnh: Vinh Phạm

Thực tiễn phát triển của Hà Nội thời gian qua cũng được chỉ ra với nhiều “điểm nghẽn” lớn, từ quy hoạch thiếu đồng bộ, hạ tầng quá tải đến cơ chế huy động nguồn lực còn hạn chế. Những vấn đề này đòi hỏi phải được xử lý ngay trong lần sửa đổi Luật này, với các quy định mang tính đột phá, có thể triển khai trong thực tế.

Đáng chú ý, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh vai trò của công tác quy hoạch. Theo đó, quy hoạch Thủ đô phải có tầm nhìn dài hạn, ổn định, không thể thay đổi theo từng nhiệm kỳ. Hà Nội cần xác định rõ định hướng phát triển trong 10 năm, 50 năm, thậm chí 100 năm tới để tạo sự đồng thuận của người dân và doanh nghiệp.

Một điểm mới mang tính cốt lõi của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là chuyển đổi tư duy xây dựng pháp luật - từ quản lý sang kiến tạo phát triển.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, dự thảo Luật không chỉ là công cụ để điều chỉnh, kiểm soát mà phải tạo ra không gian thể chế để Hà Nội chủ động thiết kế và triển khai các chính sách phù hợp với đặc thù. Đây là sự thay đổi căn bản, đặt nền tảng cho việc hình thành một mô hình quản trị đô thị hiện đại.

Tinh thần này cũng được cụ thể hóa qua định hướng xây dựng luật theo hướng “khung”, chỉ quy định các nguyên tắc lớn, còn những nội dung linh hoạt sẽ giao cho Chính phủ và chính quyền thành phố quyết định. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm tính thích ứng với thực tiễn, tránh tình trạng luật vừa ban hành đã lạc hậu.

Đối với cơ chế phân cấp, phân quyền - nội dung được coi là “trục xương sống” của dự thảo luật - yêu cầu đặt ra là phải thực chất, rõ ràng và gắn với năng lực thực thi. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh nguyên tắc “6 rõ” trong phân quyền, đồng thời yêu cầu bảo đảm nguồn lực tương ứng để thực hiện các nhiệm vụ được giao.

Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ tạo thể chế đột phá để Hà Nội phát triển trong kỷ nguyên mới. Ảnh: Phạm Hùng

Đáng chú ý, dự thảo luật cho phép Hà Nội thí điểm nhiều cơ chế, chính sách mới, kể cả những nội dung khác với luật hiện hành. Tuy nhiên, việc thí điểm phải được thiết kế chặt chẽ, có thời hạn, có cơ chế giám sát, đánh giá và xử lý rủi ro.

“Không thể để thí điểm kéo dài không kiểm soát hoặc hợp thức hóa những bất cập trong quản lý”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, yêu cầu bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm cũng được đặt ra, nhưng phải đi kèm với cơ chế kiểm soát trách nhiệm rõ ràng. Đây là yếu tố quan trọng để tạo động lực đổi mới, đồng thời giữ vững kỷ luật, kỷ cương trong bộ máy.

Phân quyền triệt để, tạo không gian phát triển mới

Nhấn mạnh điểm nổi bật của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là tinh thần phân quyền triệt để theo nguyên tắc: “Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, việc sửa đổi luật lần này là cần thiết trong bối cảnh hệ thống pháp luật đã có nhiều thay đổi, nhiều cơ chế đặc thù trước đây không còn giữ được tính vượt trội. Đồng thời, dự thảo luật cũng nhằm thể chế hóa các định hướng lớn trong Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chỉ ra 7 điểm nổi bật của dự thảo luật, trong đó có việc mở rộng nguyên tắc áp dụng pháp luật, tăng thẩm quyền cho HĐND thành phố, bổ sung cơ chế miễn trách nhiệm pháp lý, tăng mức xử phạt vi phạm hành chính, cũng như nâng cao trách nhiệm giải trình và tính công khai, minh bạch.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận tại Tổ, ngày 8-4. Ảnh: QP

Đáng chú ý, dự thảo luật còn hướng tới xây dựng mô hình phát triển đô thị bền vững, với trọng tâm là kinh tế tri thức, đổi mới sáng tạo, phát triển đô thị đa trung tâm và tăng cường liên kết vùng. “Đã nói đến phân quyền thì bộ, ngành không còn ôm, phải giao cho Hà Nội”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Các đại biểu Quốc hội cũng thể hiện sự đồng thuận cao với hướng tiếp cận này. Đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân (Đoàn thành phố Hồ Chí Minh) đánh giá dự thảo luật thể hiện rõ quan điểm đổi mới thể chế, không chỉ dừng ở quản lý mà còn kiến tạo các mô hình phát triển mới.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy cho rằng, việc chuyển từ “thực thi chính sách” sang “kiến tạo thể chế” là bước tiến quan trọng, giúp Hà Nội chủ động hơn trong phát triển và tận dụng cơ hội.

“Nếu phải xin cơ chế cho từng vấn đề cụ thể sẽ mất nhiều thời gian, có thể bỏ lỡ cơ hội phát triển”, đại biểu Quốc hội Nguyễn Phương Thủy nhấn mạnh.

Bên cạnh sự đồng thuận cao, nhiều ý kiến cũng tập trung vào yêu cầu hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực để bảo đảm tính khả thi của luật.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên thảo luận về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) ngày 12-4. Ảnh: quochoi.vn

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Đỗ Đức Hồng Hà thảo luận tại hội trường ngày 12-4. Ảnh: quochoi.vn

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy lưu ý, trao quyền mạnh phải đi đôi với kiểm soát hiệu quả. Theo đó, cần cụ thể hóa các quy định về giám sát, trách nhiệm giải trình, thay vì chỉ dừng ở nguyên tắc chung.

Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là cơ chế cho phép Hà Nội ban hành văn bản quy phạm pháp luật khác với quy định hiện hành. Đây là cơ chế đặc biệt, mở ra không gian sáng tạo lớn, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Các ý kiến đề nghị cần làm rõ phạm vi áp dụng, quy trình thực hiện, cũng như tiêu chí đánh giá kết quả để bảo đảm tính minh bạch và thống nhất.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Hải Nam (Đoàn thành phố Huế) nhấn mạnh, cần rà soát kỹ các lĩnh vực trọng yếu như quy hoạch, đất đai, đầu tư để bảo đảm tính ổn định và minh bạch của luật. Trong khi đó, đại biểu Quốc hội Lê Hữu Trí (Đoàn tỉnh Khánh Hòa) đề nghị hoàn thiện quy định về miễn trừ trách nhiệm pháp lý để vừa khuyến khích đổi mới, vừa bảo đảm kỷ cương.