Tạo thuận lợi, giúp hộ kinh doanh tăng trưởng

Người dân mua sắm hàng hóa tại một hộ kinh doanh nhỏ lẻ trên địa bàn Thành phố Hà Nội (Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Chi phí tuân thủ, rủi ro pháp lý và phương thức quản lý chưa phù hợp là những lực cản, cần sớm tháo gỡ để khu vực này đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế.

Khi “lớn lên” đồng nghĩa với thêm áp lực

Đều đặn 6 giờ sáng hằng ngày, chị Huyền, chủ một cửa hàng tạp hóa nhỏ tại phố Mới, phường Sầm Sơn (Thanh Hóa) lại dọn hàng, chuẩn bị cho một ngày buôn bán mới. Khi được hỏi về kế hoạch mở rộng cửa hàng, chị bày tỏ mong muốn chỉ cần duy trì sức mua hiện tại, đủ doanh thu trang trải chi phí hoạt động, quay vòng vốn nhập hàng và bảo đảm cuộc sống gia đình.

Chị Huyền chia sẻ, người tiêu dùng ngày càng có nhiều lựa chọn mua sắm, từ siêu thị, cửa hàng tiện lợi đến các nền tảng trực tuyến với nhiều chương trình khuyến mại, giá ưu đãi hơn. Điều này khiến những cửa hàng tạp hóa nhỏ như của chị chịu sức ép cạnh tranh ngày càng lớn. Nếu mở rộng để đáp ứng nhu cầu mới của thị trường, chị phải đầu tư thêm mặt bằng, nâng cấp cửa hàng, tăng lượng lớn nguồn vốn nhập hàng, nhân công.

Cùng với đó là những yêu cầu cao hơn về quản lý, kế toán, theo dõi sổ sách, hóa đơn, chứng từ... Đây là điều chị lo lắng nhất, sợ không theo kịp quy định mới về kế toán, dẫn đến chậm trễ thực hiện nghĩa vụ kê khai, nộp thuế hoặc làm sai, gây ảnh hưởng đến kinh doanh.

Một cửa hàng kinh doanh nhỏ lẻ trên địa bàn Thành phố Hà Nội. (Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Có thể thấy, với hộ kinh doanh nhỏ, mỗi khoản đầu tư mới đều tác động trực tiếp đến dòng tiền. Việc mở rộng quy mô không chỉ là câu chuyện có thêm doanh thu, mà còn đồng nghĩa phải chấp nhận thêm chi phí và những rủi ro pháp lý khó có thể lường trước. Câu chuyện của chị Huyền không phải cá biệt. Khảo sát trong tháng 4 vừa qua của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) với hơn 1.000 hộ kinh doanh cho thấy, 60,8% chỉ muốn duy trì quy mô hiện tại, 33% có xu hướng thu hẹp và chỉ 1,8% dự định mở rộng.

Cùng với sức ép thị trường, chi phí tuân thủ cũng đang trở thành rào cản đối với các hộ kinh doanh. Chủ tịch Công ty trách nhiệm hữu hạn Tư vấn Việt Nam Laws Trần Văn Quân dẫn trường hợp một hộ kinh doanh trên sàn thương mại điện tử có doanh thu khoảng 1,5 tỷ đồng/năm nhưng phải chi hơn 20 triệu đồng cho hóa đơn điện tử. Với những hộ kinh doanh mặt hàng có doanh số cao nhưng đơn hàng giá trị nhỏ, biên lợi nhuận thấp thì đây không phải là khoản chi nhỏ. Bởi cùng một mức doanh thu, hộ có nhiều đơn hàng nhỏ phải xử lý lượng hóa đơn lớn hơn nhiều so với hộ có ít giao dịch nhưng giá trị mỗi đơn hàng cao.

Những áp lực từ thực tế khiến quyết định mở rộng của phần lớn các hộ kinh doanh đôi khi không còn đơn thuần là bài toán thị trường. Theo Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Đậu Anh Tuấn, minh bạch hóa hoạt động kinh doanh là yêu cầu tất yếu. Tuy nhiên, nếu quá trình thực hiện tạo ra chi phí và rủi ro vượt quá khả năng chịu đựng, chính sách có thể vô tình làm suy giảm động lực đầu tư, mở rộng và chuyển đổi lên doanh nghiệp của hộ kinh doanh.

Ông Tuấn cho rằng, nếu mỗi bước phát triển lại kéo theo thêm sổ sách, hóa đơn, kế toán và những yêu cầu mới, người kinh doanh rất dễ hình thành tâm lý “giữ ổn định, không mở rộng” để tránh rủi ro. Do đó, vấn đề đặt ra không chỉ là làm thế nào để hộ kinh doanh lớn lên hay chuyển đổi lên thành doanh nghiệp, mà trước hết là làm thế nào để việc kinh doanh đúng pháp luật trở nên đơn giản, an toàn và có chi phí hợp lý.

Thay đổi tư duy quản lý

Ngày 24/8 vừa qua, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về việc giảm 30% thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp có mức doanh thu hằng năm của năm 2026, năm 2027 không quá 10 tỷ đồng. Chính sách này dự kiến sẽ giúp giảm nghĩa vụ thuế cho các đối tượng thụ hưởng, đồng thời giữ lại thêm nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, giảm thuế mới chỉ tháo gỡ một phần “nút thắt”. Với hộ kinh doanh, một khoản chi phí gây áp lực không kém nghĩa vụ thuế là chi phí để thực hiện các yêu cầu quản lý. Vì vậy, hiện Bộ Tài chính đang đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản, lấy doanh thu nhân với mức thuế của từng ngành nghề áp dụng với hộ kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỷ đồng/năm, thay vì ngưỡng 3 tỷ đồng như hiện nay.

Đây là cách giảm áp lực sổ sách kế toán và chi phí tuân thủ cho các hộ kinh doanh có doanh thu từ 3 đến 10 tỷ đồng, khi không còn phải tập hợp, chứng minh đầy đủ chi phí đầu vào để xác định thu nhập chịu thuế. Qua đó, việc thực hiện nghĩa vụ thuế phù hợp hơn với quy mô và khả năng quản lý của hộ kinh doanh, giảm thời gian, nhân lực và rủi ro trong kê khai. Nhìn rộng hơn, một chính sách thuế đơn giản, dễ thực hiện và dễ dự liệu cũng là một hình thức hỗ trợ kinh doanh. Với những hộ quy mô nhỏ, giảm thời gian và chi phí tuân thủ đồng nghĩa có thêm nguồn lực để quay vòng vốn, đầu tư, tích lũy và từng bước mở rộng quy mô.

Tuy nhiên, để có một không gian kinh doanh thật sự thuận lợi, người dân được tự lựa chọn mô hình phù hợp với nhu cầu và năng lực, Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương kiến nghị, Nhà nước cần dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên tiêu chuẩn, quy chuẩn và quản lý rủi ro. Quan trọng hơn, phải để hộ kinh doanh tự lựa chọn hình thức phù hợp với nhu cầu và điều kiện hoạt động, thay vì buộc phải chuyển đổi lên doanh nghiệp bằng biện pháp hành chính. Đây là điểm cốt lõi của cải cách.

Mục tiêu không phải đưa tất cả hộ kinh doanh vào một khuôn mẫu quản lý giống nhau, mà tạo ra môi trường để người dân thấy rằng làm ăn bài bản, mở rộng quy mô và chuyển đổi lên doanh nghiệp là lựa chọn có lợi, chứ không phải bước đi kéo theo quá nhiều chi phí và rủi ro.

Điều hộ kinh doanh cần không phải là một chính sách buộc họ phải “lớn lên”, mà là một môi trường khiến việc lớn lên trở thành lựa chọn đáng để theo đuổi. Khi chi phí tuân thủ giảm, rủi ro được kiểm soát và thủ tục đủ đơn giản, những hộ chỉ mong “đủ sống” hôm nay sẽ có thêm cơ hội tích lũy, đầu tư và bớt ngại lớn, mạnh dạn mở rộng, từng bước chuyển lên thành doanh nghiệp. Khi đó, hàng triệu hộ kinh doanh sẽ không chỉ là một khu vực kinh tế đông đảo, mà trở thành nguồn lực lớn hơn, đóng góp thiết thực hơn cho mục tiêu tăng trưởng hai con số của nền kinh tế.