Tạo xung lực mới cho Việt Nam bứt phá từ khơi thông hạ tầng

Hội thảo gồm 2 phiên: Hoàn thiện thể chế và đổi mới tư duy quản trị trong kỷ nguyên mới và Giải pháp triển khai 3 đột phá chiến lược trong các lĩnh vực trong điểm. Ảnh: Đoan Túc

Trong kỷ nguyên mới, đột phá về hạ tầng được coi là đòn bẩy vật chất quan trọng nhất để khơi thông các nguồn lực. Theo GS-TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định ba mũi nhọn chiến lược gồm: đột phá về thể chế, nguồn nhân lực và hệ thống hạ tầng.

Trong khi đó ThS. Hoàng Thị Thu Hằng, Viện Nghiên cứu văn hóa (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam), cho rằng đột phá về hạ tầng nhằm khắc phục các điểm nghẽn kết nối. Đồng thời, tạo lập không gian phát triển mới và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đặc biệt, ưu tiên hạ tầng giao thông chiến lược là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy lưu thông hàng hóa và kết nối các trung tâm kinh tế.

Bên cạnh đó, hệ thống hạ tầng giao thông Việt Nam hiện vẫn đối diện với những nút thắt lớn, kìm hãm trực tiếp sức mạnh nội tại của nền kinh tế. PGS-TS. Trần Thế Tuân, Trường Đại học Công nghệ Giao thông Vận tải chỉ ra nghịch lý, mạng lưới đường bộ cao tốc đã có bước bứt phá mạnh mẽ, đạt xấp xỉ 3.813 km vào cuối năm 2025, nhưng chi phí logistics quốc gia vẫn duy trì ở mức cao từ 16-18% GDP. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự mất cân đối giữa các phương thức vận tải và tình trạng thiếu hụt các trung tâm logistics đa phương thức. Việc thiếu tính kết nối đồng bộ giữa đường bộ với hệ thống đường sắt, cảng biển và hàng không đang đẩy chi phí vận hành lên cao, làm xói mòn lợi thế cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

Nút giao Vành đai 3 kết nối cao tốc TP.HCM - Trung Lương với cao tốc Bến Lức - Long Thành. Ảnh: Huỳnh Du

Sự thiếu đồng bộ về mặt kỹ thuật dẫn đến những hệ lụy tài chính phức tạp. PGS-TS. Lý Phương Duyên, Khoa Thuế và Hải quan, Học viện Tài chính, cho biết điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là nguồn kinh phí dành cho duy tu, bảo trì hệ thống hiện hữu đang rơi vào tình trạng “đói vốn” kinh niên, khi ngân sách chỉ mới đáp ứng được khoảng 30% đến 50% nhu cầu thực tế.

Vị chuyên gia cũng chỉ ra rào cản trong việc huy động vốn xã hội hóa qua mô hình hợp tác công – tư. Cơ chế hiện nay chưa đủ hấp dẫn để thu hút nhà đầu tư tư nhân. Đồng thời, không thể không tránh khỏi nguy cơ xung đột lợi ích và tính công bằng xã hội khi giá bất động sản bị đẩy cao quanh các trục hạ tầng.

Đồng tình quan điểm hạ tầng không chỉ thiếu về số lượng, mà còn yếu về tính kết nối và bền vững tài chính, PGS-TS. Trần Thế Tuân nhấn mạnh hệ quả của chậm tiến độ tại các dự án trọng điểm đang làm tăng chi phí cơ hội.

PGS-TS. Lý Phương Duyên bày tỏ những trăn trở về thuế. Ảnh: Đoan Túc

Để hiện thực hóa trụ cột hạ tầng trong kỷ nguyên mới, Việt Nam cần những giải pháp mang tính đột phá về cả cơ chế tài chính lẫn năng lực thực thi công nghệ. PGS-TS. Lý Phương Duyên đề xuất nên chuyển từ hình thức ưu đãi thuế suất thông thường sang cơ chế khấu trừ thuế đầu tư. Giải pháp này giúp thu hút các nhà đầu tư chiến lược bằng cách cho phép họ bù đắp chi phí đầu tư thực tế vào nghĩa vụ thuế.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia cũng kiến nghị áp dụng mô hình khai thác giá trị từ đất. Cơ chế này sẽ giúp Nhà nước thu lại một phần giá trị gia tăng của đất đai quanh các dự án hạ tầng để tái đầu tư vào chính hệ thống đó, tạo ra vòng tuần hoàn vốn bền vững.

Hà Nội ra “tối hậu thư” cho 341 dự án sử dụng đất chậm triển khai, sẽ áp dụng biện pháp thu hồi, dừng thực hiện dự án. Ảnh: Tư liệu

Tiếp lời, PGS-TS. Trần Thế Tuân đề xuất ứng dụng mạnh mẽ hệ thống giao thông thông minh, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn vào quy trình quản lý. Theo đó, làm chủ công nghệ không chỉ giúp giảm chi phí vận hành, mà còn kéo dài tuổi thọ công trình trong bối cảnh nguồn vốn bảo trì còn hạn hẹp.

Song song với công nghệ, ông Tuân nêu rõ yêu cầu cấp thiết về đào tạo đội ngũ có khả năng làm chủ các công nghệ xây dựng phức tạp như đường sắt tốc độ cao hay cầu vượt biển. Xóa bỏ phụ thuộc hoàn toàn vào chuyên gia nước ngoài.

Sự giao thoa giữa tài chính và công nghệ được TS. Nguyễn Thị Ngân chốt lại bằng tầm quan trọng của hạ tầng số. Bà khẳng định, mạng 5G và các trung tâm dữ liệu chính là hạ tầng của hạ tầng, đóng vai trò trục xoay để tối ưu hóa toàn bộ hệ thống trụ cột thứ ba. Khi chính sách thuế được khơi thông và năng lực, kỹ thuật được đảm bảo, thì hạ tầng số sẽ là chất xúc tác để kết nối vạn vật. Sự kết hợp nhuần nhuyễn các giải pháp này sẽ tạo ra hệ sinh thái hạ tầng thông minh và có sức sống bền vững...