Tập đoàn dược phẩm hàng đầu Mỹ đầu tư 2 tỉ USD vào trí tuệ nhân tạo

Eli Lilly là tập đoàn dược phẩm khổng lồ của nước Mỹ

Động thái này cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng tăng của các hãng dược phẩm phương Tây vào những phương pháp điều trị tiên tiến được nghiên cứu tại khu vực châu Á, đặc biệt là ở Trung Quốc.

Theo các nguồn tin thân cận, Eli Lilly - tập đoàn dược phẩm khổng lồ của nước Mỹ sẽ mua lại toàn bộ quyền phân phối độc quyền một loại thuốc thuộc nhóm GLP-1 chuyên điều trị bệnh tiểu đường từ Insilico Medicine. Đây là một công ty khởi nghiệp công nghệ sinh học vừa chính thức chào sàn chứng khoán Hồng Kông vào tháng 12 năm ngoái. Quỹ đầu tư mạo hiểm chi nhánh châu Á của Eli Lilly hiện cũng đang nắm giữ vị trí là một trong mười cổ đông lớn nhất của Insilico.

Thỏa thuận này dự kiến bao gồm một khoản thanh toán trả trước trị giá 115 triệu USD. Tổng giá trị của thương vụ có thể vượt qua cột mốc 2 tỉ USD nếu các giai đoạn thử nghiệm lâm sàng, phê duyệt pháp lý và mục tiêu doanh số bán hàng trong tương lai được hoàn thành đúng như kỳ vọng. Hiện tại, cả đại diện của Eli Lilly và Insilico đều từ chối đưa ra bình luận chính thức về các thông tin rò rỉ này.

Làn sóng rót vốn khổng lồ vào các phòng thí nghiệm châu Á

Giống như nhiều đối thủ cạnh tranh sừng sỏ khác trên thị trường dược phẩm toàn cầu, Eli Lilly đang ráo riết săn lùng các công thức thuốc mới tại Trung Quốc. Dữ liệu từ tổ chức phân tích Evaluate cho thấy một kỷ lục vô tiền khoáng hậu đã được thiết lập vào năm 2025. Hàng loạt các công ty dược phẩm đa quốc gia bên ngoài lãnh thổ Trung Quốc đã liên tục ký kết các hợp đồng cấp phép bản quyền thuốc do các doanh nghiệp nội địa nước này phát triển. Tổng số tiền thanh toán trả trước cho các giao dịch này đã lên tới con số 5,6 tỷ USD. Sự sôi động này phản ánh chất lượng nghiên cứu khoa học tại đây đang đạt đến những tiêu chuẩn quốc tế khắt khe nhất.

Bản thân Eli Lilly cũng đã liên tục thực hiện các thương vụ quy mô lớn trong một khoảng thời gian rất ngắn. Vào tháng 2 vừa qua, tập đoàn này đã ký một thỏa thuận cấp phép bản quyền vô cùng quan trọng đối với các loại thuốc điều trị ung thư và bệnh miễn dịch với công ty dược phẩm Innovent Biologics của Trung Quốc. Thỏa thuận này bao gồm một khoản tiền trao tay ngay lập tức trị giá 350 triệu USD và tổng giá trị tiềm năng của toàn bộ hợp đồng có thể chạm ngưỡng 8 tỉ USD.

Bước sang tháng 3, nhánh đầu tư mạo hiểm tại châu Á của Eli Lilly tiếp tục rót vốn vào Excalipoint, một công ty khởi nghiệp công nghệ sinh học đầy triển vọng có trụ sở tại Thượng Hải. Động thái của Eli Lilly hoàn toàn đồng điệu với nhịp đập chung của toàn ngành. Vào tháng 1 đầu năm, một gã khổng lồ khác là AstraZeneca cũng đã chốt hạ một hợp đồng cấp phép trị giá lên tới 4,7 tỉ USD với tập đoàn CSPC Pharmaceuticals của Trung Quốc để cùng nhau phát triển các loại thuốc giảm cân và điều trị tiểu đường. Các tập đoàn phương Tây đang tận dụng tối đa nguồn lực chất xám dồi dào và tốc độ thử nghiệm lâm sàng nhanh chóng tại các phòng thí nghiệm châu Á để rút ngắn thời gian đưa sản phẩm mới ra thị trường.

Trí tuệ nhân tạo trong y tế và bài toán cạnh tranh khốc liệt

Thỏa thuận mới nhất của Eli Lilly đã làm nổi bật sự quan tâm sâu sắc của toàn ngành công nghiệp dược phẩm đối với việc ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) vào quy trình phát triển thuốc. Vào tháng 11 năm ngoái, Eli Lilly từng công bố một bản hợp đồng trị giá 345 triệu USD với một công ty con của XtalPi, một doanh nghiệp công nghệ sinh học khác tại Thượng Hải. Thỏa thuận này cấp cho Eli Lilly quyền truy cập toàn diện vào nền tảng AI đột phá của đối tác.

Giám đốc tài chính của Eli Lilly, ông Lucas Montarce, đã phát biểu tại một hội nghị chuyên ngành vào tháng 3 rằng công ty đang đầu tư những khoản tiền khổng lồ vào AI phục vụ cho mục đích nghiên cứu. Ông thừa nhận quá trình đưa các loại thuốc do AI thiết kế từ giai đoạn mô phỏng trong phòng thí nghiệm sang thử nghiệm lâm sàng thực tế trên người sẽ tiêu tốn nhiều thời gian hơn so với kỳ vọng ban đầu của công chúng.

Việc áp dụng công nghệ mới luôn đi kèm với những biến số vô cùng khó lường. Trong báo cáo thường niên được công bố vào tháng 2, Eli Lilly đã cẩn trọng bổ sung những ngôn từ cảnh báo về các rủi ro đáng kể liên quan đến việc phát triển và triển khai AI. Công ty thẳng thắn thừa nhận họ không thể đảm bảo chắc chắn rằng các khoản đầu tư mạnh tay vào công nghệ này sẽ mang lại hiệu quả thực tiễn hoặc tạo ra lợi nhuận thương mại. Việc AI ngày càng phổ biến có thể tiếp sức cho những đối thủ cạnh tranh mới nổi trong lĩnh vực khám phá thuốc, đồng thời nâng cấp năng lực của các đối thủ hiện hữu. Sự thay đổi nền tảng công nghệ này sẽ làm nới rộng và tăng cường sự khốc liệt của các động lực cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Áp lực cạnh tranh đối với Eli Lilly hiện đang hiển hiện rất rõ ràng trên các bảng điện tử tài chính. Thuốc trị tiểu đường Mounjaro của hãng là sản phẩm có doanh số bán hàng cao thứ hai thế giới trong năm 2025. Doanh thu khổng lồ từ các loại thuốc điều trị tiểu đường và béo phì đã tăng vọt trong năm ngoái, đẩy giá trị vốn hóa thị trường của tập đoàn chạm mức 1 nghìn tỷ USD. Dù vậy, cổ phiếu của Eli Lilly đã chững lại và sụt giảm 17% tính từ đầu năm 2026 đến nay. Tập đoàn đang phải đối mặt với một thách thức to lớn từ đối thủ truyền kiếp Novo, khi công ty này vừa tung ra thị trường loại thuốc viên nén giảm cân đầu tiên vào đầu năm nay.

Để duy trì vị thế dẫn đầu, việc hợp tác với những người tiên phong như Insilico là một bước đi mang tính chiến lược. Được thành lập vào năm 2014 tại Đại học Johns Hopkins ở Baltimore, Insilico đã sớm khẳng định vị thế đi đầu trong việc phát triển thuốc bằng trí tuệ nhân tạo từ rất lâu trước khi các công ty như OpenAI hay Anthropic tạo ra cơn sốt công nghệ toàn cầu.

Khả năng mô phỏng và dự đoán cấu trúc phân tử của Insilico giúp các nhà khoa học cắt giảm hàng năm trời so với phương pháp thử nghiệm truyền thống. Insilico từng tiết lộ vào tháng 12 rằng họ hiện vẫn chưa tạo ra lợi nhuận, nhưng công ty coi các thỏa thuận cấp phép bản quyền cho những ông lớn như Eli Lilly là nguồn doanh thu cốt lõi để duy trì hoạt động nghiên cứu. Cuộc bắt tay trị giá tỷ đô này được kỳ vọng sẽ tạo ra những bước nhảy vọt y học mang tính lịch sử, mang lại hy vọng mới cho hàng triệu bệnh nhân trên toàn thế giới.

Bùi Tú