Tập trung nghiên cứu khoa học xã hội cơ bản phục vụ tư vấn chiến lược

Báo cáo tại buổi làm việc, GS.TS Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, tiền thân của Viện là Ban Nghiên cứu Lịch sử, Địa lý, Văn học, được Ban Chấp hành Trung ương Đảng thành lập ngày 2/12/1953 tại Tân Trào, Tuyên Quang trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Đến năm 1956, trước yêu cầu xây dựng và củng cố Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đơn vị được chuyển về Chính phủ; năm 1959 thuộc Ủy ban Khoa học Nhà nước.

Trải qua hơn 73 năm xây dựng và phát triển, nhiều thế hệ cán bộ, nhà khoa học của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng trong công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cũng như góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Quang cảnh buổi làm việc.

Theo GS.TS Lê Văn Lợi, việc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam được chuyển thành đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, thường xuyên của Bộ Chính trị, Ban Bí thư là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đồng thời mở ra không gian phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng nghiên cứu, năng lực tư vấn chiến lược và khả năng dự báo chính sách.

“Sau hơn 70 năm, Viện Hàn lâm một lần nữa trở về là đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Đây vừa là niềm tự hào, vừa là trách nhiệm lớn lao đối với toàn thể đội ngũ cán bộ, nhà khoa học của Viện”, GS.TS Lê Văn Lợi nhấn mạnh.

Trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, Viện Hàn lâm đẩy mạnh kiện toàn tổ chức bộ máy, giảm từ 38 xuống còn 26 đơn vị, tương đương giảm 31,5%. Hiện Viện có 1.418 viên chức, người lao động, trong đó có 428 tiến sĩ, 57 phó giáo sư và 2 giáo sư.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Viện xác định tập trung đổi mới toàn diện, đồng bộ trên tất cả các mặt công tác, trong đó trọng tâm là nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, đẩy mạnh nghiên cứu cơ bản nhằm cung cấp các luận cứ khoa học có chiều sâu, có tính dự báo cao, phục vụ yêu cầu hoạch định chiến lược phát triển đất nước trong dài hạn.

Theo đó, Viện tập trung vào ba định hướng lớn, gồm: Đẩy mạnh nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, đúc rút các mô hình phát triển để tham mưu cho Bộ Chính trị, Ban Bí thư trong hoạch định chủ trương, đường lối; tăng cường nghiên cứu phục vụ nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch từ góc độ khoa học; đồng thời tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, gắn với chuyển đổi số toàn diện.

Ông Nguyễn Thanh Nghị và đoàn công tác thăm quan không gian, thư viện khoa học xã hội.

Thời gian qua, Viện đã triển khai nhiều nhiệm vụ trọng điểm có ý nghĩa chiến lược như nghiên cứu phục vụ xây dựng Chỉ thị của Ban Bí thư về ngôn ngữ; đề án phục vụ xây dựng Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển con người Việt Nam; chương trình đánh giá tác động của việc sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính; chương trình nghiên cứu, xây dựng và phát triển “chủ nghĩa xã hội công nghệ số”.

Đáng chú ý, chỉ trong tháng đầu tiên kể từ khi trở thành đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Viện đã hoàn thành và gửi 6 báo cáo tư vấn chính sách tới lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các ban, bộ, ngành Trung ương và được đánh giá cao về chất lượng, tính thời sự cũng như khả năng dự báo.

Song song với đó, Viện tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Hệ thống trang thông tin điện tử, tạp chí chuyên ngành của các đơn vị trực thuộc đều xây dựng chuyên mục chuyên sâu phục vụ nhiệm vụ này; hoạt động của Ban Chỉ đạo 35 được tăng cường, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh trên không gian mạng.

Công tác sắp xếp tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực quản trị, thúc đẩy chuyển đổi số cũng đang được triển khai mạnh mẽ theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, hướng tới xây dựng hệ sinh thái dữ liệu khoa học xã hội và nhân văn hiện đại, đồng bộ.

Khẳng định quyết tâm trong giai đoạn phát triển mới, lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cam kết tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức hành động; nâng cao năng lực phân tích, dự báo chiến lược; phát triển đội ngũ chuyên gia đầu ngành, nhà khoa học trẻ có tư duy toàn cầu; đẩy mạnh hội nhập quốc tế, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu, phản biện và tư vấn chính sách.

Phát biểu kết luận buổi làm việc, ông Nguyễn Thanh Nghị đánh giá cao những nỗ lực của Viện Hàn lâm trong triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 57-NQ/TW, đặc biệt trong bối cảnh Viện Hàn lâm vừa chuyển sang mô hình hoạt động mới theo Quyết định số 12-QĐ/TW năm 2026, trở thành đơn vị sự nghiệp trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, đây vừa là cơ hội để Viện Hàn lâm có bước phát triển mới, đóng góp sâu sắc hơn cho công tác hoạch định đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu, thách thức cao hơn đối với đội ngũ cán bộ, nhà khoa học của Viện.

Trưởng Ban Chính sách và Chiến lược Trung ương nhấn mạnh Viện Hàn lâm cần tiếp tục khẳng định vai trò là cơ quan nghiên cứu chiến lược hàng đầu của Đảng, Nhà nước; đồng thời xác định rõ vị thế không chỉ trong nước mà cả trên trường quốc tế.

Viện Hàn lâm cần bám sát, thực hiện đầy đủ ba chức năng trọng tâm gồm: Nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn nhằm cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định chủ trương, chính sách; nghiên cứu, tư vấn và đánh giá việc thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước; đồng thời thực hiện hợp tác quốc tế và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực khoa học xã hội.; yêu cầu Viện Hàn lâm chủ động cung cấp luận cứ khoa học phục vụ xây dựng, hoàn thiện các chủ trương, chiến lược phát triển đất nước; tăng cường gắn kết giữa nghiên cứu khoa học với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội.

Liên quan đến chuyển đổi số, ông Nguyễn Thanh Nghị đề nghị Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tập trung xây dựng hạ tầng dữ liệu, đẩy mạnh số hóa tài liệu, thư viện và di sản tư liệu khoa học; tăng cường ứng dụng dữ liệu lớn và công nghệ hiện đại trong nghiên cứu; xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu hiện đại, kết nối trong nước và quốc tế.

Đối với các kiến nghị liên quan đến kinh phí đầu tư, nghiên cứu, đào tạo và chính sách cho cán bộ, ông Nguyễn Thanh Nghị cho biết Ban Chính sách và Chiến lược Trung ương sẽ phối hợp cùng Viện Hàn lâm nghiên cứu, đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm tạo điều kiện để Viện phát huy tốt hơn vai trò là cơ quan nghiên cứu chiến lược hàng đầu của Đảng và Nhà nước trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn.