TCEX: Tài sản số giải quyết bài toán 'thiếu vốn, thừa tài sản' của Việt Nam

Sự ra đời của Luật Công nghiệp Công nghệ số và Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP đã mở đường cho thí điểm tài sản số, tài sản mã hóa và từ đó, câu chuyện về tương lai của thị trường vốn Việt Nam đang bước sang một chương mới, nơi công nghệ blockchain gặp gỡ nền kinh tế thực.

Bà Đoàn Mai Hạnh, Phó tổng giám đốc Công ty Cổ phần Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Techcom (TCEX) tin rằng, tài sản số sẽ giúp khơi thông dòng vốn trong nước, thu hút vốn ngoại và phù hợp với khẩu vị của nhà đầu tư Việt Nam.

Thưa bà Hạnh, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 05 thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong 5 năm tới. Từ góc nhìn của một doanh nghiệp muốn tham gia thị trường này, theo bà, đâu sẽ là những dạng tài sản số xu hướng tại Việt Nam?

Bà Đoàn Mai Hạnh: Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần nhìn vào "tinh thần" của Nghị quyết 05. Tôi cho rằng, Chính phủ đã cởi mở với tài sản số, tài sản mã hóa, nhưng đi kèm đó là những yêu cầu khắt khe về điều kiện, sự minh bạch và tính kiểm soát.

Thông điệp ở đây rất rõ ràng. Thị trường sẽ được khởi động bằng những bước đi vững chắc, thận trọng và các cam kết quốc tế nhằm bảo vệ tối đa cho nhà đầu tư. Sẽ không có chuyện mở cửa đại trà cho tất cả các loại tài sản số ngay lập tức, mà sẽ là sự lựa chọn kỹ lưỡng dựa trên thực tiễn thị trường và năng lực vận hành, quản lý giám sát.

Từ định hướng đó, tôi tin rằng trong giai đoạn 5 năm đầu thí điểm, Việt Nam sẽ chứng kiến sự lên ngôi của các nhóm tài sản có pháp lý minh bạch.

Đứng đầu danh sách chắc chắn là "tài sản mã hóa dựa trên tài sản thực" (Tokenized Real-world Assets), hay còn gọi là RWA. Đây là những tài sản hiện hữu, có thể định giá và kiểm chứng, tạo nên sự an tâm cho cả cơ quan quản lý lẫn nhà đầu tư.

Tiếp sau RWA là nhóm "chứng khoán dạng token" (Security Tokens). Mặc dù theo tinh thần hiện tại của Nghị quyết 05, loại hình này chưa được triển khai ngay, nhưng về bản chất, đây sẽ là tương lai của thị trường vốn.

Đây thực chất là các cổ phần, trái phiếu, hay các công cụ thị trường vốn được phát hành trên nền tảng mã hóa đã được cấp phép, thay vì hình thức ghi sổ truyền thống. Tất nhiên, để đưa nhóm này vào vận hành, chúng ta cần một cấu trúc pháp lý rõ ràng và đồng bộ từ hạch toán, thuế, cho đến cơ chế quản lý, kiểm soát và báo cáo.

Xa hơn, khi khung pháp lý được hoàn thiện và cơ chế lưu ký vận hành ổn định, thị trường sẽ mở rộng sang các loại tài sản mới. Đó có thể là việc đưa RWA áp dụng cho bất động sản cá nhân, các quỹ đầu tư, hay thậm chí là hàng hóa như vàng.

Tiếp theo đó là các chứng chỉ quỹ ETF được token hóa, các sản phẩm tài chính phức hợp và sự ra đời của đồng tiền kĩ thuật số do chính Việt Nam phát hành (CBDC) nhằm hỗ trợ thanh toán và quản lý thanh khoản 24/7 cho một nền kinh tế số vận hành "không ngủ".

Tôi nhận thấy bà đặt rất nhiều kỳ vọng vào nhóm RWA. Tại sao bà lại tin rằng đây là lời giải cho bài toán củathị trường Việt Nam?

Bà Đoàn Mai Hạnh: Niềm tin của tôi dựa trên những con số biết nói và thực trạng của nền kinh tế chúng ta. Báo cáo của The Business Research Company đã chỉ ra, quy mô thị trường token hóa toàn cầu đã đạt hơn 3,38 tỷ USD vào năm 2024 và dự báo sẽ tăng gấp 3 lần vào năm 2029. Mức tăng trưởng hàng năm lên tới khoảng 26,4% là minh chứng rõ nhất cho thấy đây không phải là trào lưu nhất thời, mà là xu thế tất yếu.

Nhưng quan trọng hơn cả là tính phù hợp. Trong bối cảnh chúng ta đang vận hành cơ chế sandbox, việc thí điểm những mô hình có thể kiểm chứng bằng tài liệu pháp lý, có tài sản thực với mô hình định giá cụ thể sẽ dễ dàng được chấp nhận hơn nhiều so với các loại tài sản mã hóa thuần túy đầu cơ. RWA hoàn toàn phù hợp với chính sách "thận trọng, có kiểm soát" của Nghị quyết 05.

Hơn nữa, RWA giải quyết được "điểm nghẽn" lớn nhất của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay đó là sự lệch pha giữa nhu cầu vốn và tài sản sở hữu.

Doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là nhóm SME chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp, đang đối mặt với điểm nghẽn lớn về huy động vốn dù sở hữu tài sản đáng kể, chủ yếu là bất động sản hoặc động sản như hàng tồn kho và khoản phải thu, phần lớn trong số đó khó giao dịch hoặc khó chia nhỏ.

Trong khi những loại tài sản mà ngân hàng thường ưu tiên nhận thế chấp là bất động sản dễ thanh khoản, dẫn đến nhóm SME chỉ tiếp cận được chưa đến 20% tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống theo báo cáo của Bộ Tài chính.

RWA giải quyết bài toán gốc rễ này bằng cách chuyển tài sản thành vốn lưu động. Bằng cách phân mảnh hóa (fractionalization) và tăng tính thanh khoản cho các tài sản thực ít thanh khoản hơn.

RWA cho phép doanh nghiệp tokenize một phần bất động sản hoặc động sản để huy động vốn nhanh chóng từ nhà đầu tư toàn cầu mà không cần bán toàn bộ tài sản hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào thế chấp ngân hàng truyền thống.

Điều này mang lại lợi ích tức thì cho cả doanh nghiệp và thị trường. Thứ nhất, nó tạo ra kênh huy động vốn mới, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng truyền thống. Thứ hai, nhờ khả năng chia nhỏ quyền sở hữu, nó mở rộng tệp nhà đầu tư từ những "cá mập" sang cả những nhà đầu tư nhỏ lẻ, giúp phân tán rủi ro.

Thứ ba là tính minh bạch vượt trội, khi mọi thông tin pháp lý, định giá và vận hành đều được lưu trữ bất biến trên chuỗi khối (on-chain). Và cuối cùng, công nghệ Smart Contract (hợp đồng thông minh) sẽ tự động hóa việc thực thi các cam kết như: chi trả lợi nhuận, giảm thiểu tối đa rủi ro gian lận từ bên thứ ba.

Đặc biệt, ứng dụng đầu tiên và tiềm năng nhất để triển khai RWA tại Việt Nam nên tập trung vào token hóa bất động sản dòng tiền (như văn phòng cho thuê, khách sạn, nhà xưởng công nghiệp hoặc căn hộ dịch vụ), nơi doanh nghiệp có thể phân mảnh hóa tài sản để huy động vốn mà không cần bán toàn bộ, đồng thời nhà đầu tư nhận được lợi tức định kỳ từ dòng tiền thuê ổn định, giúp tăng thanh khoản và thu hút vốn toàn cầu một cách hiệu quả.

Theo tôi, Việt Nam đã có sẵn cơ sở hạ tầng cho sản phẩm này. Chúng ta có hệ thống ngân hàng và công nghệ thanh toán mạnh, cơ sở dữ liệu bất động sản đang ngày càng chuẩn hóa và khung pháp lý về định giá đang hoàn thiện.

RWA bất động sản, vì thế, không chỉ là một sản phẩm tài chính, mà là một "giải pháp chính sách". Nó giúp khơi thông dòng vốn trong nước, thu hút vốn ngoại và, nếu khung pháp lý thí điểm cởi mở hơn, cho phép nhà đầu tư Việt Nam tham gia, thì đây sẽ là một công cụ đầu tư cực kỳ phù hợp với khẩu vị "ăn chắc mặc bền" của nhà đầu tư Việt Nam.

Bên cạnh RWA, bà cũng nhấn mạnh vai trò của "chứng khoán dạng token". Liệu đây có phải là bước đi quá sớm đối với một thị trường mới nổi như Việt Nam?

Bà Đoàn Mai Hạnh: Ngược lại, tôi cho rằng đây là bước đi đúng thời điểm và an toàn nhất. Chứng khoán dạng token là loại tài sản phù hợp với tinh thần thí điểm có kiểm soát mà Chính phủ đang thúc đẩy cho thị trường tài sản mã hóa, dù chưa được đề cập trực tiếp trong Nghị quyết 05.

Khác với việc token hóa RWA là chứng khoán, vốn được hiểu như một loại tài sản phái sinh từ chứng khoán cơ sở và đang loại trừ triển khai tại Nghị quyết 05, thì chứng khoán dạng token có bản chất token được đối xử là chứng khoán. Do đó, là các tài sản đã có pháp lý rõ ràng và đã được quản lý chặt chẽ trong thị trường truyền thống như cổ phiếu, trái phiếu hay chứng chỉ quỹ...

Khi phát hành chứng khoán token, bản chất pháp lý của tài sản không thay đổi, chỉ có phương thức phát hành, lưu ký và giao dịch được chuyển sang nền tảng công nghệ mới.

Điều này giúp cơ quan quản lý dễ dàng giám sát hơn, vì các tiêu chuẩn về bản cáo bạch, kiểm toán hay công bố thông tin vẫn được áp dụng đầy đủ. Vì vậy, đây được đánh giá là loại tài sản "ít rủi ro nhất về mặt pháp lý" trong giai đoạn thí điểm.

Hình thức phát hành chứng khoán dạng token đang là một cách tiếp cận phổ biến và hiệu quả mà nhiều quốc gia trên thế giới tiên phong áp dụng cho token hóa tài sản thực (RWA), thông qua việc phát hành chứng khoán token đại diện quyền lợi trong một pháp nhân sở hữu tài sản thực.

Mô hình này được ưu tiên rộng rãi hiện nay ở các quốc gia tiên phong như Thụy Sĩ, Đức và Singapore để tăng tính thanh khoản đồng thời đảm bảo bảo vệ nhà đầu tư tốt hơn. Bên cạnh đó là giảm rủi ro pháp lý liên quan đến việc quản lý và vận hành tài sản thực khi được token hóa.

Các ví dụ thực tế bao gồm các trái phiếu xanh kỹ thuật số (tokenized green bonds) của Societe Generale tại Pháp được giám sát bởi AMF, ECB và các dự án pilot token hóa quỹ đầu tư (tokenized funds) tại Singapore dưới sự giám sát của Cơ quan quản lý tiền tệ Singapore (MAS) và tại Thụy Sĩ dưới sự giám sát của Cơ quan Giám sát Thị trường tài chính Thụy Sĩ (FINMA). Các ngân hàng lớn nhất thế giới như J.P. Morgan, HSBC hay Citi cũng đều chọn lộ trình bắt đầu bằng chứng khoán mã hóa.

Đối với cả cơ quan quản lý và nhà đầu tư, chứng khoán dạng token có thể trở thành một "ngôn ngữ chung" dễ tiếp cận, làm cầu nối giữa thị trường tài chính truyền thống và thị trường tài sản số. Nó góp phần rút ngắn chu kỳ thanh toán xuống T0, giảm áp lực vận hành cho Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) và nâng cao tính minh bạch cho toàn hệ thống.

Theo đánh giá của bà, sự xuất hiện của tài sản sốsẽ thay đổi cách người Việt quản lý tài sản như thế nào?

Bà Đoàn Mai Hạnh: Tôi tin rằng, tài sản số sẽ trở thành một lớp tài sản bổ sung quan trọng, chứ không phải thay thế hoàn toàn tài sản truyền thống. Trong đó, sự thay đổi lớn nhất nằm ở khả năng tiếp cận.

Với việc token hóa, các rào cản về vốn tối thiểu sẽ được hạ thấp, mở ra cơ hội đầu tư linh hoạt với chi phí thấp hơn và thanh khoản tốt hơn cho đại chúng. Nhà đầu tư tổ chức sẽ dùng nó để tối ưu hóa danh mục, còn nhà đầu tư cá nhân sẽ có thêm nhiều lựa chọn chất lượng bên cạnh các kênh truyền thống.

TCEX đang đứng ở đâu trong dòng chảy này, thưa bà?

Bà Đoàn Mai Hạnh: TCEX may mắn có sự tham gia sáng lập và góp vốn của Công ty Cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (TCX), do đó chúng tôi được thừa hưởng toàn diện về nền tảng công nghệ cũng như định hướng chiến lược. TCX hiện là đơn vị tiên phong đưa blockchain vào quản lý gia sản và TCEX chính là cánh tay nối dài trong lĩnh vực tài sản số, tài sản mã hóa.

Chúng tôi đang trong giai đoạn nước rút để hoàn thiện hệ thống, quy trình vận hành, AML, quản trị rủi ro và an toàn hệ thống... Mục tiêu của TCEX là bám sát các tiêu chí của Nghị quyết 05 để sẵn sàng trở thành một trong những đơn vị đầu tiên được cấp phép thí điểm.

Từ góc độ doanh nghiệp, bà có kiến nghị gì để khung pháp lý thí điểm thực sự đi vào cuộc sống?

Bà Đoàn Mai Hạnh: Để Nghị quyết 05 thực sự hiệu quả, chúng tôi có sáu kiến nghị trọng tâm. Thứ nhất, về đối tượng tham gia, cần mở rộng có kiểm soát để thu thập dữ liệu thực tiễn phong phú hơn. Việc giới hạn quá hẹp sẽ khiến thị trường thiếu dữ liệu thực tiễn.

Chúng tôi kiến nghị cho phép nhà đầu tư trong nước đủ điều kiện tham gia, chẳng hạn như nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp hoặc cá nhân đáp ứng yêu cầu về ngưỡng tài sản tối thiểu. Đồng thời, nên ban hành khung tiêu chuẩn đánh giá tính phù hợp của nhà đầu tư (“Investor Suitability”) cho tài sản mã hóa, tham khảo cách tiếp cận của Singapore và EU.

Thứ hai, cần sớm cho phép phát hành chứng khoán dạng token trong giai đoạn thí điểm. Nếu không có loại tài sản này, thị trường thí điểm sẽ thiếu đi “xương sống” để phát triển bền vững.

Chúng tôi đề xuất xây dựng cơ chế phát hành dựa trên các tiêu chuẩn blockchain quốc tế phổ biến cho security tokens (như ERC-1400, ERC-3643), thừa nhận giá trị pháp lý của chứng khoán dạng token và cấp phép cho các doanh nghiệp đủ điều kiện được thử nghiệm phát hành. Nếu làm được điều này, tôi tin là sẽ giúp Việt Nam sẽ hòa nhịp với xu hướng của thế giới.

Thứ ba, hoàn thiện khung pháp lý về kế toán và thuế, khi đây là rào cản lớn nhất hiện nay. Doanh nghiệp cần được hướng dẫn rõ ràng về cách hạch toán tài sản số, xác định giá trị ghi sổ, ghi nhận doanh thu từ hợp đồng thông minh cũng như các nghĩa vụ thuế VAT và thu nhập doanh nghiệp. Khi bức tranh này rõ ràng, doanh nghiệp mới dám mạnh dạn và tự tin trong việc tham gia thí điểm phát hành và đầu tư.

Thứ tư, quá trình triển khai sandbox cần đảm bảo tính minh bạch cao và thúc đẩy sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan. Chúng tôi đề xuất công bố công khai, kịp thời các tiêu chí lựa chọn tổ chức tham gia thí điểm, đồng thời xây dựng cơ chế đối thoại thường xuyên, mang tính xây dựng giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp tiên phong.

Cách tiếp cận này không chỉ hỗ trợ hiệu quả trong việc kiểm soát rủi ro mà còn tạo môi trường thuận lợi để các bên cùng chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, kịp thời điều chỉnh các bất cập phát sinh trong giai đoạn đầu, một giai đoạn khó tránh khỏi những thử thách khi triển khai một thị trường hoàn toàn mới không biên giới. Nhờ đó, sandbox sẽ thực sự trở thành nền tảng học hỏi chung, góp phần hoàn thiện khung chính sách một cách linh hoạt và hiệu quả hơn.

Thứ năm, xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất cho việc phát hành token và hợp đồng thông minh. Sự thống nhất này sẽ tránh tình trạng phân mảnh thị trường và đảm bảo khả năng liên thông trong tương lai.

Cuối cùng và rất quan trọng, là phát triển thanh khoản quốc tế. Chúng tôi kiến nghị cho phép các sàn giao dịch được cấp phép trong sandbox được hợp tác với các đối tác quốc tế để chia sẻ công nghệ và liên thông giao dịch. Đối tác nên là các sàn được cấp phép bởi các cơ quan quản lý uy tín hàng đầu như MAS hay SEC.

Việc kết nối này sẽ giúp thị trường Việt Nam tránh bị cô lập hay khoảng cách về giá, tạo thanh khoản ngay từ giai đoạn đầu, thu hút dòng vốn ngoại, đồng thời cơ quan quản lý vẫn duy trì giám sát theo thời gian thực nhờ tính minh bạch của công nghệ blockchain.

Xin cảm ơn bà!