Tên lửa Patriot đánh chặn Iskander-M trên bầu trời Kiev?

Vào sáng ngày 3/2, Bộ tư lệnh Trung tâm thuộc Không quân Ukraine đăng tải một đoạn video ghi lại hoạt động tác chiến trong bối cảnh Nga triển khai một đợt tấn công quy mô lớn nhằm vào nhiều khu vực của Ukraine, trong đó có thủ đô Kiev và các tỉnh xung quanh.

Đoạn video này cho thấy một quả tên lửa phòng không được phóng lên từ mặt đất, sau đó va chạm với một vật thể lao xuống từ trên cao.

Người đăng tải và nhiều tài khoản trên mạng xã hội nhận định đây là khoảnh khắc hệ thống phòng không Patriot của Ukraine phóng đạn để đánh chặn một tên lửa đạn đạo chiến thuật Iskander-M do phía Nga phóng tới.

Tuy vậy giới chức Ukraine chưa đưa ra xác nhận chính thức về loại mục tiêu bị bắn hạ trong video này.

Trong lúc có ý kiến cho rằng đó là tên lửa Iskander-M, một số chuyên gia lại đặt câu hỏi về bản chất của mục tiêu trong clip.

Họ chỉ ra rằng vật thể lao xuống trong video có tốc độ tương đối chậm và quỹ đạo không giống hoàn toàn với đường bay điển hình của tên lửa đạn đạo chiến thuật, khiến không ít nhà quan sát đặt nghi vấn đây có thể là vật thể khác hoặc góc quay khiến tốc độ trông khác.

Hệ thống phòng không Patriot mà Ukraine đang sử dụng là một trong những tổ hợp đánh chặn tiên tiến nhất trong kho vũ khí của lực lượng này, được trang bị loại tên lửa đánh chặn PAC-3 MSE do Mỹ sản xuất.

Tên lửa đánh chặn PAC-3 MSE được thiết kế để tiêu diệt mục tiêu bằng cách va chạm trực tiếp (hit-to-kill), nghĩa là không sử dụng đầu nổ thông thường mà dựa vào động năng lớn khi tiếp xúc để phá hủy mục tiêu.

Mỗi quả tên lửa PAC-3 MSE có giá trung bình khoảng 4 triệu USD và được các chuyên gia đánh giá có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo tầm ngắn ở khoảng cách lên tới khoảng 60 km.

Theo các đánh giá kỹ thuật được nêu trong một số phân tích, tên lửa đánh chặn PAC-3 MSE có thể đạt tốc độ tối đa trên khoảng 6 100 km/h trong pha lao lên để tấn công mục tiêu.

Trong khi đó phiên bản tên lửa đánh chặn cũ hơn là PAC-2 GEM cũng có thể đạt tốc độ khoảng 5.600 km/h.

Đối với mục tiêu mà Ukraine tuyên bố bị đánh chặn, tên lửa đạn đạo chiến thuật Iskander-M của Nga có tốc độ ước tính vào khoảng từ mach 7 trong pha lao xuống mục tiêu, khiến việc đánh chặn bằng các hệ thống phòng không như Patriot trở nên thách thức hơn.

Ngoài ra, Nga còn sử dụng các tên lửa hành trình siêu vượt âm như Zircon với tốc độ tối đa lên tới khoảng 11.000 km/h, càng làm tăng độ khó cho việc đánh chặn.

Báo cáo sơ bộ từ Bộ tư lệnh không quân Ukraine về đợt tập kích ngày 3/2 cho biết phía Nga phóng một lượng lớn vũ khí.

Trong đó bao gồm 4 tên lửa siêu vượt âm Zircon, 32 tên lửa đạn đạo chiến thuật Iskander-M và S-300, 7 quả đạn diệt hạm siêu thanh Kh-22/Kh-32, 28 tên lửa hành trình Kh-101 và Iskander-K cùng khoảng 450 máy bay không người lái (UAV) các loại.

Phía Ukraine cũng cho biết các đơn vị phòng không đã đánh chặn được nhiều mục tiêu, trong đó có một số tên lửa đạn đạo chiến thuật và UAV, nhưng vẫn có hàng chục mục tiêu lọt qua phòng không và gây thiệt hại.

Việc xuất hiện đoạn video này thu hút sự quan tâm vì nó mô tả trực quan hoạt động tác chiến của các hệ thống phòng không trong điều kiện chiến sự thực tế.

Trước đó, từng có nhiều video khác trên mạng xã hội ghi lại các cảnh hệ thống Patriot khai hỏa nhiều quả đạn trong các đợt phòng không, với mục đích đối phó các đòn tấn công bằng tên lửa và UAV từ phía Nga.

Nhưng như các chuyên gia cảnh báo, việc đánh giá một video đơn lẻ có thể dẫn tới hiểu sai nếu thiếu bối cảnh kỹ thuật và thông tin xác thực từ các bên tham chiến.

Chiến lược sử dụng Patriot trong phòng không Ukraine hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức.

Không chỉ số lượng đạn đánh chặn hạn chế dẫn tới tình trạng quá tải trong các đợt tập kích lớn, mà cả việc Nga liên tục cải tiến tên lửa đạn đạo chiến thuật để tăng khả năng cơ động và sử dụng mồi bẫy đánh lừa radar khiến khả năng đánh chặn giảm.

Một số nguồn tin từng trích dẫn ý kiến của cựu lãnh đạo quân đội Ukraine cho rằng tỷ lệ đánh chặn thành công của tổ hợp Patriot giảm đáng kể khi các đối thủ điều chỉnh chiến thuật và phần mềm điều khiển.

Tuy nhiên, hiệu quả của hệ thống này phụ thuộc lớn vào số lượng tổ hợp triển khai và lượng đạn tên lửa dự trữ, vốn đang trở thành bài toán nan giải.

Ngoài Patriot, Đức hiện là quốc gia châu Âu đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp hệ thống phòng không IRIS-T cho Ukraine.

Dù vậy, Patriot vẫn được coi là một trong những tuyến phòng thủ quan trọng nhất mà Ukraine có được để chống lại tên lửa đạn đạo và vũ khí siêu thanh.

Việc phân tích chính xác hiệu quả của hệ thống này trong từng đợt tấn công vẫn đòi hỏi nhiều dữ liệu hơn và xác nhận từ các nguồn độc lập.

Việt Hùng