Tên lửa triệu đô Tomahawk Mỹ liên tiếp 'xịt' phơi bày điểm yếu

Hàng loạt hình ảnh gần đây về các quả Tomahawk không phát nổ tại Syria, Iraq đang làm dấy lên nghi vấn lớn: liệu loại vũ khí đắt đỏ này đang gặp trục trặc nghiêm trọng?

Một tàu chiến của Mỹ phóng tên lửa hành trình Tomahawk. (Nguồn: Getty Images)

Trong vài tuần qua đã có ít nhất ba quả Tomahawk còn nguyên đầu đạn được tìm thấy tại Syria, thêm một quả gần Kirkuk (Iraq) và nhiều trường hợp khác tại Nigeria. Điểm chung là chúng đều không phát nổ sau khi chạm mục tiêu, điều đáng lẽ không được phép xảy ra với một vũ khí chiến lược.

Tomahawk không phải loại vũ khí rẻ. Mỗi quả có giá gần 1,9 triệu USD, chưa kể khoảng 200.000 USD cho ống phóng dùng một lần. Tính tổng, mỗi lần khai hỏa tiêu tốn hơn 2 triệu USD. Nhưng ngay cả với mức giá này, độ tin cậy của chúng vẫn đang bị đặt dấu hỏi.

Một trong những nguyên nhân chính nằm ở tuổi đời của tên lửa. Tomahawk được đưa vào sử dụng từ những năm 1980 và được mua bổ sung theo từng đợt nhỏ qua nhiều thập kỷ. Điều này khiến kho dự trữ của Mỹ bao gồm nhiều lô tên lửa có tuổi thọ và tình trạng kỹ thuật khác nhau.

Để khắc phục, Mỹ đã triển khai chương trình kéo dài tuổi thọ cho Tomahawk. Năm 2024, tập đoàn Raytheon (nay là RTX) nhận hợp đồng trị giá 287 triệu USD để "gia hạn" thêm 15 năm cho 166 quả tên lửa. Tính ra, mỗi quả tốn thêm khoảng 1,7 triệu USD chỉ để đảm bảo chúng hoạt động đúng khi cần. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nỗ lực này dường như chưa mang lại hiệu quả như kỳ vọng.

Vấn đề không chỉ nằm ở ngòi nổ. Tomahawk là một hệ thống cực kỳ phức tạp, với nhiều lớp "an toàn và kích hoạt" nhằm tránh phát nổ ngoài ý muốn. Khác với bom thông thường, tên lửa phải trải qua nhiều bước: rời bệ phóng, ổn định đường bay, xác nhận mục tiêu và chỉ kích nổ khi đáp ứng đủ điều kiện. Bất kỳ trục trặc nào trong chuỗi này đều có thể khiến quả đạn trở thành "vô hại".

Trong Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, Tomahawk đạt tỷ lệ thành công khoảng 85%, đồng nghĩa với việc có tới 15% gặp lỗi ở các giai đoạn khác nhau, từ không phóng được, lỗi động cơ, mất điều khiển cho đến không phát nổ khi chạm mục tiêu. Dù các phiên bản mới được cho là đã cải thiện, nhưng hiện không có báo cáo công khai nào cập nhật chính xác độ tin cậy của dòng tên lửa này.

Điều đáng lo ngại không chỉ là việc "đánh trượt" mục tiêu. Những quả tên lửa chưa nổ còn có nguy cơ rơi vào tay đối phương. Iran, quốc gia nổi tiếng với khả năng "sao chép ngược" công nghệ quân sự, từng phát triển nhiều vũ khí dựa trên khí tài Mỹ thu được. Nếu một quả Tomahawk còn nguyên vẹn bị nghiên cứu, khả năng xuất hiện phiên bản "sao chép" chỉ còn là vấn đề thời gian.

Trong khi đó, chiến sự hiện đại đang chứng kiến sự trỗi dậy của các loại vũ khí rẻ hơn nhưng linh hoạt hơn, như UAV tấn công. Mỹ gần đây đã triển khai dòng UAV LUCAS, một thiết kế chịu ảnh hưởng từ chính UAV Shahed của Iran. Dù không mạnh bằng Tomahawk, nhưng chi phí thấp cho phép triển khai số lượng lớn, phù hợp với nhiều mục tiêu không cần hỏa lực quá mạnh.

Chi phí của một quả Tomahawk có thể mua được hàng chục UAV tấn công. Thậm chí, số tiền để nâng cấp một tên lửa cũ cũng đủ để mua hàng chục UAV mới, một bài toán kinh tế mà quân đội Mỹ buộc phải cân nhắc.

Dù vậy, Washington vẫn tiếp tục đầu tư mạnh vào Tomahawk. Đầu năm 2026, Raytheon tiếp tục nhận hợp đồng 380 triệu USD để nâng cấp và tái chứng nhận loại tên lửa này. Điều đó cho thấy Mỹ chưa sẵn sàng từ bỏ "con bài chiến lược" của mình, dù hiệu quả thực tế đang gây nhiều tranh cãi.

Xuân Minh