Tết mùa của người Giẻ - Triêng có gì độc đáo?

Khi những hạt thóc rẫy cuối cùng đã phơi khô và xếp gọn gàng trong kho, đồng bào Giẻ - Triêng tại xã Phước Chánh (Đà Nẵng) lại rộn rã bước vào lễ hội “Ăn mừng lúa mới” - còn gọi là Tết mùa. 

Khi việc thu hoạch kết thúc, già làng họp bà con tại nhà làng, xem ngày lành theo chu kỳ trăng để định ngày tổ chức

Lễ hội diễn ra định kỳ vào khoảng tháng 11 hoặc tháng 12 dương lịch hằng năm. 

Khi công việc đồng ruộng gác lại, thóc lúa chất đầy nhà, dân làng thư thả bước vào thời điểm thích hợp nhất để tổ chức ăn mừng. 

Ý nghĩa xuyên suốt của Tết mùa là lòng biết ơn sâu sắc đối với Giàng đã ban cho mùa màng bội thu, sự tôn vinh hạt thóc mới, cùng lời cầu chúc cho năm tới mưa thuận gió hòa, cuộc sống no ấm, khỏe mạnh.

Nam thanh, nữ tú trong buôn làng giã gạo, lên rừng tìm sản vật chuẩn bị cho việc mở hội

Dựa trên tín ngưỡng vạn vật hữu linh và đạo lý đền ơn đáp nghĩa, người Giẻ - Triêng cúng Giàng trước tiên, sau đó dâng lễ lên các vị thần sông suối, thần núi, thần mưa, thần sấm, thần mùa màng nhằm thể hiện sự tôn trọng đối với nghề nông và tự nhiên.  

Giống như nhiều lễ hội truyền thống, Tết mùa gồm hai phần chính: phần lễ trang nghiêm và phần hội rộn rã. 

Công tác chuẩn bị cho phần lễ được khởi động ngay từ mùa thu hoạch. Đích thân già làng uy tín chọn lựa những hạt lúa dày, trĩu nặng nhất để dành cho lễ cúng thần lúa. 

Món bánh được làm từ lúa gạo không thể thiếu trong nghi lễ cúng

Lễ vật không riêng của cá nhân nào mà do toàn thể bà con trong buôn làng chung tay đóng góp - từ ché rượu cần, con chuột, con sóc, gà luộc, cá suối, đến cơm, trầu cau, thuốc lá, bánh trái. 

Sự sẻ chia này thể hiện lòng thành kính, đồng thời cho thấy sự đoàn kết và trách nhiệm của mỗi thành viên trong cộng đồng.  

Khi việc thu hoạch kết thúc, già làng họp bà con tại nhà làng, xem ngày lành theo chu kỳ trăng để định ngày tổ chức, phân công công việc và chuẩn bị lễ vật. 

Cả buôn làng chung tay chuẩn bị các món ăn dâng cúng các vị thần

Các gia đình bắt tay vào nhiệm vụ được giao: nam giới lên rừng săn bắt, hái rau, xuống sông suối bắt cá; phụ nữ cùng các cô gái trẻ đến kho lúa gùi lúa về phơi, giã, sàng gạo và gói bánh. 

Tại kho lúa, người phụ nữ chủ gia đình xúc lúa và khấn xin phép thần lúa phù hộ cho con cháu đi rừng mạnh khỏe, vượt sông suối bình an, năm sau thu hoạch nhiều lúa.

Ở sân nhà làng, trước khi gói bánh, nữ già làng làm lễ khấn xin phép và tự tay gói trước 9 chiếc bánh rồi mới để con cháu tiếp tục thực hiện.  

Mâm cỗ cúng với đầy đủ sản vật do dân làng mang đến được bày trí tươm tất

Già làng thực hiện nghi lễ cúng Giàng và các vị thần

Già làng tự tay bốc cơm, rót rượu đưa cho con cháu sau khi kết thúc nghi lễ cúng

Bước sang phần tế lễ chính tại sân nhà làng, các mâm cỗ cúng với đầy đủ sản vật do dân làng mang đến được bày trí tươm tất.

Để đảm bảo nghi lễ diễn ra chuẩn xác và thiêng liêng, thầy cúng hoặc người có uy tín tự tay sắp xếp mâm cỗ, tiến hành dâng cỗ, dâng rượu cần và đọc lời khấn tạ ơn các vị thần linh, cầu xin thần phù hộ cho dân làng no ấm, con cháu khỏe mạnh, ngoan hiền, thời tiết thuận lợi, không xảy ra lũ lụt hay hạn hán.  

Sau khi kết thúc nghi lễ cúng, già làng tự tay bốc cơm, rót rượu đưa cho con cháu thưởng thức mỗi người một ngụm, sau đó mời đội chiêng và khách quý cùng uống rượu, ăn các món ăn gia đình.

Ngay sau nghi thức tâm linh là phần hội sôi nổi. Dân làng tập trung tại nhà làng ăn uống, nhảy múa, hát hò theo tiếng chiêng, nhịp trống, cùng hòa mình xung quanh đống lửa ấm áp.

Sau nghi thức cúng thần, buôn làng mở hội vui chơi

Già làng dẫn đầu đoàn thanh niên, thiếu nhi và dân làng nhảy múa, hát hò rộn ràng theo nhịp cồng chiêng. Mọi người rót rượu mời nhau trong niềm vui hân hoan của một mùa màng ấm no, sung túc.  

Sau khi kết thúc các hoạt động chung tại nhà làng, tùy theo điều kiện kinh tế và sản lượng thu hoạch, mỗi gia đình tiếp tục tổ chức lễ cúng riêng tại nhà, có thể lớn hoặc nhỏ, kéo dài vài ngày hoặc lâu hơn.

Thông thường, Tết mùa kéo dài trong 10 ngày với 4 ngày lễ chính. Với người Giẻ - Triêng, đây là dịp lễ lớn tương tự Tết Nguyên Đán - thời điểm nghỉ ngơi, sum họp, thăm hỏi và chúc tụng lẫn nhau. 

Nhà nào càng có nhiều khách ghé thăm thì càng cảm thấy vinh dự, xem đó là may mắn được Giàng phù hộ.