Tết này, đừng để con là 'khách' trong chính ngôi nhà mình

Khi trẻ không còn là "người đứng ngoài" cuộc vui

Những ngày cuối năm, không khí trong nhiều gia đình thường rơi vào trạng thái "lệch pha": Người lớn tất bật ngược xuôi mua sắm, dọn dẹp, còn trẻ em thường được "ưu ái" ngồi một góc với tivi hoặc điện thoại để... tránh vướng chân. Nhiều phụ huynh quan niệm Tết là kỳ nghỉ ngơi, không muốn "hành" con làm việc. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc để trẻ đứng ngoài guồng quay chuẩn bị Tết vô tình tước đi của các em cơ hội trải nghiệm văn hóa và thấu hiểu giá trị của sức lao động.

Theo cô Lê Thị Ngọc Anh (Trường Mầm non Thanh Minh, tỉnh Phú Thọ), công việc giao cho trẻ không cần nặng nhọc mà quan trọng nhất là tính phù hợp với độ tuổi. Với trẻ từ 3-5 tuổi, phụ mẹ lau bàn ghế, xếp đồ chơi hay nhặt rau có thể biến thành những trò chơi khám phá thú vị. Với trẻ lớn hơn, việc cùng bố dọn dẹp phòng riêng, lau lá dong hay bày mâm ngũ quả là những trải nghiệm mang lại sự hãnh diện về năng lực bản thân.

Để việc nhà không còn là 'hình phạt', hãy cùng con viết nên những kỷ niệm đẹp qua từng góc nhỏ trong ngôi nhà ngày giáp Tết.

"Thực tế, khi được giao một nhiệm vụ cụ thể, trẻ sẽ cảm thấy mình là một 'mắt xích' quan trọng của gia đình thay vì chỉ là người hưởng thụ thụ động. Qua những công việc nhỏ, trẻ bắt đầu hiểu rằng sự tươm tất của ngôi nhà hay một bữa cơm ngon không tự nhiên mà có, đó là kết quả từ sự nỗ lực của từng thành viên", cô Ngọc Anh nhấn mạnh.

Để việc nhà không trở thành "hình phạt" áp đặt

Một sai lầm phổ biến của phụ huynh là giao việc bằng mệnh lệnh hoặc so sánh tiêu cực. Cách tiếp cận này khiến trẻ coi việc nhà là một hình phạt thay vì một sự sẻ chia. ThS. Nguyễn Viết Hiền - thành viên Ban Chấp hành Hội Tâm lý Trị liệu Việt Nam gợi ý, hãy coi việc nhà ngày Tết là một hoạt động kết nối cảm xúc: "Hãy vừa làm vừa kể cho con nghe về ý nghĩa ngày Tết xưa, vì sao cần lau dọn bàn thờ tổ tiên hay sự tích chiếc bánh chưng xanh. Khi trẻ làm chưa tốt, hãy kiên nhẫn hướng dẫn lại thay vì trách móc. Chính sự khích lệ kịp thời sẽ khiến trẻ cảm thấy tự hào về đóng góp của mình".

Theo ThS. Nguyễn Viết Hiền, trong nhịp sống số năm 2026, khi công nghệ dễ làm rạn nứt sự kết nối gia đình, những ngày giáp Tết là khoảng thời gian hiếm hoi để giáo dục bằng trải nghiệm thực tế.

Chuyên gia này phân tích sâu hơn: "Trách nhiệm không phải là khái niệm trừu tượng trên trang sách, mà được hình thành từ việc trẻ tự giác hoàn thành phần việc của mình để gia đình kịp có mâm cơm cúng Giao thừa. Khi trực tiếp tham gia chuẩn bị, trẻ có cơ hội quan sát sự vất vả của cha mẹ, từ đó nảy sinh lòng biết ơn - nền tảng cốt lõi của tinh thần trách nhiệm.

Nhiều phụ huynh đã chia sẻ rằng, sau vài lần cùng dọn dẹp, trẻ bắt đầu có ý thức giữ gìn vệ sinh chung và thậm chí chủ động nhắc nhở: 'Để con làm cho, mẹ nghỉ đi'. Đây chính là thành công lớn nhất của giáo dục gia đình: Biến một đứa trẻ từ vị thế 'được phục vụ' sang vị thế 'biết phục vụ'".

Khép lại câu chuyện giáo dục trách nhiệm ngày Tết, ThS. Nguyễn Viết Hiền khẳng định rằng điều này không cần những bài giảng giáo điều, chỉ cần cho trẻ được làm, được phép sai và được sửa trong môi trường tràn đầy tình yêu thương: "Khi Tết khép lại, nhà cửa có thể bừa bộn trở lại, mâm cỗ rồi cũng qua đi, nhưng nếu trẻ mang theo được ý thức sẻ chia và tinh thần trách nhiệm, đó mới chính là món 'lộc' xuân quý giá nhất mà gia đình có được cho hành trình trưởng thành của con trong năm mới".

Đỗ Vi