Tết Nguyên đán: Lễ hội có ý nghĩa đặc biệt nhất của người Trung Quốc
Tết Nguyên đán là lễ hội có ý nghĩa đặc biệt nhất trong đời sống văn hóa Trung Quốc, nơi hội tụ triết lý về thời gian, đạo lý gia đình và khát vọng hướng tới tương lai. Nhân dịp Xuân Bính Ngọ, ông Trương Đức Sơn, Giám đốc Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội chia sẻ với Báo Điện tử Chính phủ về những giá trị làm nên chiều sâu tinh thần của Tết Nguyên đán.
Thay mặt cho Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội, ông Trương Đức Sơn gửi lời chúc mừng năm mới chân thành nhất đến người dân Việt Nam
Theo ông Trương Đức Sơn, Tết Nguyên đán không chỉ là lễ hội trang trọng và có ý nghĩa văn hóa nhất của người Trung Quốc, mà còn mang trong đó sự hiểu biết sâu sắc của người dân Trung Quốc về thời gian, đạo lý gia đình và niềm hy vọng vào tương lai trong hàng nghìn năm qua.
Tạm biệt cái cũ và chào đón cái mới: Triết lý ẩn sau nghi thức thời gian
Tinh thần cốt lõi của Tết là tạm biệt cái cũ và chào đón cái mới, phản ánh quan niệm của người dân Trung Quốc về vũ trụ "sự hợp nhất của trời và con người". Từ lễ tiễn thần Bếp vào ngày 23 hoặc 24 tháng 12 âm lịch, đến đêm Giao thừa - khi cả gia đình đoàn tụ để chào đón Năm mới, cho tới lễ hội đèn lồng vào ngày 15 tháng Giêng, những nghi lễ này kết nối giữa quá khứ với tương lai, gia đình với xã hội, đời thường và thiêng liêng.
Trong đó, đêm Giao thừa giữ vị trí đặc biệt quan trọng đối với người dân Trung Quốc. Vào ngày này, những người con xa quê hương trở về sum họp, cả gia đình cùng nhau dán những câu đối Tết, treo hoa bên cửa sổ và thắp sáng những chiếc đèn lồng.
Những câu đối Tết không chỉ thể hiện vẻ đẹp của văn chương mà còn gửi gắm ước nguyện về phúc lành và sự bình an; chữ "Phúc" dán ngược ở cửa nhà mang hàm ý "phước lành đến"; và vị thần Cửa trong bức tranh năm mới trên cửa nhà được tin là bảo vệ sự bình yên của gia đình.
Những hoạt động này về bản chất là nhằm xác định lại và thanh lọc không gian sống cũng như chào đón năm mới với một tâm thế hoàn toàn mới.
Bữa cơm đêm Giao thừa: Bữa ăn quan trọng nhất trong năm
Nếu các nghi lễ là phần "cốt" thì ẩm thực được coi là phần "cơ thể" ấm áp của Tết. Bữa cơm đêm Giao thừa vì thế trở thành bữa ăn quan trọng nhất trong năm, nơi các món ăn mang đầy ý nghĩa tượng trưng. Ở miền Bắc Trung Quốc, bánh sủi cảo là món không thể thiếu bởi hình dạng giống như thỏi vàng Nguyên Bảo, hàm ý chiêu tài, đón lộc. Ở phía nam, bánh gạo phổ biến, tượng trưng cho thăng tiến từng năm. Cá cũng là món không thể thiếu trên bàn ăn, bởi chữ "ngư" đồng âm với chữ "dư", mang ý nghĩa là dư giả, sung túc. Cơm bát bảo tượng trưng cho vị ngọt của đoàn tụ, còn bánh trôi nước cũng gửi gắm ước mong sum vầy, đoàn viên.
Những món ăn ấy không chỉ là bữa tiệc của vị giác mà còn lưu giữ ký ức gia đình và gửi gắm ước vọng hạnh phúc. Trong đêm Giao thừa, cả gia đình quây quần bên lò sưởi, người lớn tuổi lì xì cho con cháu, đó là sợi dây liên kết tình thân và nuôi dưỡng những giá trị đạo đức trong gia đình, xã hội.
Ở Trung Quốc, đêm Giao thừa là thời khắc tiếng pháo vang lên khắp nơi để xua đuổi Niên thú (theo truyền thuyết Trung Quốc, Niên là quái vật đầu sư tử, mình bò hung dữ, thường lên bờ vào đêm Giao thừa để quấy phá). Ngày nay, tại nhiều thành phố, pháo đã được thay thế bằng pháo điện tử thân thiện với môi trường.
Ngày mùng 1, mọi người mặc quần áo mới đi chúc Tết người thân và bạn bè. Các hoạt động như biểu diễn múa lân sư, Tết Nguyên tiêu, lễ hội đèn lồng diễn ra cho đến hết Tết Nguyên đán. Từ không gian gia đình đến quảng trường, phố xá, Tết dần mở rộng từ đoàn tụ gia đình thành lễ hội của cộng đồng, phác họa một bức tranh về sự hòa hợp giữa cá nhân, gia đình và xã hội.
Tết Nguyên Đán là lễ hội trang trọng và có ý nghĩa văn hóa nhất của dân tộc Trung Quốc
Đối thoại về văn hóa đón Tết của Việt Nam và Trung Quốc
Theo ông Trương Đức Sơn, Trung Quốc và Việt Nam có nhiều sự cộng hưởng và đặc sắc riêng trong văn hóa đón Tết. Cả hai quốc gia đều đón Tết âm lịch và coi trọng đoàn tụ gia đình, thờ cúng tổ tiên.
Ngoài ra, hai nước đều rất coi trọng ẩm thực ngày Tết, Trung Quốc có sủi cảo và bánh gạo, Việt Nam có bánh chưng và bánh dày, đây là những món ngon mang đặc sắc văn hóa của mỗi nước. Màu đỏ là màu chủ đạo trong dịp Tết Nguyên đán ở cả hai nước.
Những điểm tương đồng này là di sản chung quý giá của nền văn minh nông nghiệp phương Đông.
Cùng với đó, phong tục đón Tết của hai nước cũng mang phong cách riêng. Ví dụ, Việt Nam có phong tục độc đáo là hái lộc, ngày tháng và chi tiết lễ cúng ông Công ông Táo (thần Bếp) cũng có điểm khác biệt. Không gian Tết Việt còn rực rỡ với chợ hoa Xuân, sắc đào, sắc mai và những chậu quất trĩu quả. "Sự hài hòa trong khác biệt" này phản ánh sự phong phú của nền văn minh châu Á và giá trị của việc học hỏi lẫn nhau.
Nhân dịp Tết Bính Ngọ, thay mặt cho Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội, ông Trương Đức Sơn gửi lời chúc mừng năm mới chân thành nhất đến người dân Việt Nam.
