Tết thời ChatGPT: Tiện lợi và lệ thuộc

Chỉ cần vào mạng gõ: “Gợi ý mâm cỗ Tết miền Bắc đủ món, chi phí tiết kiệm”, “Viết giúp lời chúc Tết cho sếp” hay “Lập kế hoạch chi tiêu Tết cho gia đình 4 người”. Sau vài giây, ChatGPT trả về một bản hướng dẫn chi tiết, mạch lạc, đủ để người dùng “yên tâm” làm theo.

Sự xuất hiện của AI, đặc biệt là các công cụ hội thoại như ChatGPT, đang âm thầm thay đổi cách người Việt chuẩn bị và đón Tết. Từ chuyện lớn đến chuyện nhỏ, AI dần trở thành một “trợ lý” quen thuộc. Tiện lợi là điều không thể phủ nhận nhưng cùng với đó, một câu hỏi cũng dần hiện rõ: con người đang tận dụng công nghệ hay đang bắt đầu phụ thuộc vào nó trong chính những khoảnh khắc giàu giá trị cảm xúc nhất của năm?

Ảnh minh họa/Nguồn: AI

Khi AI bước vào căn bếp ngày Tết

Nếu như trước đây, những phiên chợ họp vào dịp cuối năm mang đến không khí Tết rộn ràng, giúp người dân cảm nhận rõ nhịp xuân đang đến thì nay phần lớn nhu cầu mua sắm đã dịch chuyển lên các nền tảng trực tuyến, nơi mọi thứ đều sẵn có chỉ sau vài thao tác.

Đặc biệt với các gia đình trẻ bận rộn công việc, thay vì vất vả lặn lội đến tận nơi tìm kiếm, việc chuẩn bị Tết ngày càng dựa nhiều hơn vào công nghệ. Trong bối cảnh áp lực chi tiêu tăng cao, quỹ thời gian hạn hẹp và kinh nghiệm tổ chức còn hạn chế, ChatGPT dần trở thành một “cứu cánh”, hỗ trợ họ lên kế hoạch, tính toán và sắp xếp mọi việc một cách nhanh gọn giúp hành trình chuẩn bị Tết bớt căng thẳng hơn.

Chỉ cần vài câu hỏi, người dùng có thể nhận được thực đơn mâm cỗ theo vùng miền, danh sách nguyên liệu, thậm chí cả gợi ý thay thế món khi giá cả leo thang. Với những người lần đầu làm dâu, làm rể hay đón Tết riêng, AI giúp giảm bớt cảm giác bối rối, sợ thiếu sót.

Không dừng lại ở gian bếp, ChatGPT còn xuất hiện trong nhiều khâu khác của Tết hiện đại: lập kế hoạch dọn dẹp nhà cửa theo từng ngày, gợi ý quà biếu phù hợp ngân sách, tính toán chi phí đi lại, du xuân. Những việc từng tiêu tốn nhiều thời gian và công sức nay được “rút gọn” chỉ trong vài phút.

Ở góc độ này, AI rõ ràng đang giúp Tết trở nên nhẹ nhàng hơn, đặc biệt với người trẻ sống xa gia đình hoặc những cặp vợ chồng bận rộn.

Lời chúc Tết công thức hóa

Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất là cách chúc Tết. Giờ đây, chúng ta có thể chúc Tết online, vừa nhìn thấy mặt vừa nghe thấy giọng. Chúng ta cũng không cần nhiều thời gian để bấm từng phím chữ, soạn một tin chúc Tết. Thay vào đó, nhiều người chọn nhờ ChatGPT viết lời chúc “đúng vai, đúng người”: trang trọng với sếp, thân tình với bạn bè, nhẹ nhàng với người lớn tuổi, thậm chí hài hước cho nhóm chat gia đình.

AI giúp lời chúc trở nên trau chuốt, ít sai sót, tránh những điều kiêng kỵ. Nhưng chính sự chỉn chu ấy lại làm nảy sinh một băn khoăn khác: khi lời chúc được tạo ra chỉ bằng vài câu lệnh, cảm xúc thật còn lại bao nhiêu?

Không ít người thừa nhận, họ gửi đi những lời chúc “rất hay” nhưng bản thân lại không nhớ nổi mình đã viết gì. Tết vì thế trở nên đủ đầy về hình thức nhưng có nguy cơ thiếu đi sự kết nối cá nhân – điều vốn là linh hồn của ngày đầu năm.

“Hỏi ChatGPT cho chắc”

Ngày Tết vốn gắn liền với những câu hỏi mang tính phong tục: giờ xuất hành, ngày khai xuân, mở hàng đầu năm, kiêng kỵ nên tránh. Trước đây, những câu hỏi này thường được truyền miệng qua ông bà, người lớn tuổi trong gia đình. Giờ đây, nhiều người trẻ chọn “hỏi ChatGPT cho nhanh”.

Việc tiếp cận thông tin theo cách này giúp người dùng cảm thấy chủ động và “khoa học” hơn, tránh những lời khuyên mâu thuẫn. Tuy nhiên, khi AI dần thay thế vai trò của người lớn trong gia đình, những cuộc trò chuyện mang tính kết nối thế hệ cũng dần ít đi.

Tết không chỉ là tập hợp các nghi thức đúng – sai mà còn là quá trình truyền lại ký ức, kinh nghiệm và câu chuyện gia đình. Khi mọi câu trả lời đều đến từ AI, khoảng trống giao tiếp ấy khó tránh khỏi.

Tiện lợi đến đâu là đủ?

Không thể phủ nhận, ChatGPT đang giúp nhiều người giảm áp lực Tết từ chi tiêu được kiểm soát hơn, công việc chuẩn bị có kế hoạch, tâm lý bớt căng thẳng. Với những ai từng coi Tết là gánh nặng, AI mang đến cảm giác “dễ thở” hơn.

Thế nhưng vấn đề nằm ở chỗ, khi mọi thứ đều có thể hỏi AI, con người có còn chủ động suy nghĩ và cảm nhận? Khi mâm cỗ, lời chúc, lịch trình đều được “tối ưu hóa”, Tết có nguy cơ trở thành một chuỗi nhiệm vụ cần hoàn thành hơn là khoảng thời gian để sống chậm và kết nối.

Cùng với nhiều thay đổi của đời sống hiện đại, không ít người bắt đầu cảm nhận “cái nhạt” dần của Tết. Ngay cả phong tục lì xì vốn mang ý nghĩa chúc phúc, lấy may đầu năm cũng đang chuyển mình theo hướng khác. Nếu trước đây, những cuộc gặp gỡ ngày Tết gắn liền với cái bắt tay, lời chúc trực tiếp và phong bao đỏ mang giá trị tinh thần là chính thì nay hình thức lì xì qua chuyển khoản, thẻ cào điện thoại ngày càng phổ biến. Sự tiện lợi là không thể phủ nhận nhưng đi kèm với đó là nguy cơ làm lệch ý nghĩa ban đầu của phong tục, khi giá trị vật chất được đặt nặng hơn, thậm chí bị biến tướng, “đội lốt” truyền thống tốt đẹp để phục vụ cho việc lấy lòng hay vụ lợi cá nhân.

Một số chuyên gia công nghệ từng cảnh báo, sự lệ thuộc không đến từ việc dùng AI nhiều hay ít mà từ việc con người ngừng đặt câu hỏi cho chính mình. Nếu AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, gợi ý thì đó là công cụ hữu ích. Nhưng nếu mọi quyết định đều phó mặc cho AI, ranh giới lệ thuộc sẽ rất mong manh.

Tết vẫn cần “bàn tay người”

Tết thời ChatGPT phản ánh rõ nét cách công nghệ len lỏi vào đời sống. AI không làm mất đi Tết nhưng cách con người sử dụng AI sẽ quyết định Tết còn giữ được bao nhiêu giá trị truyền thống.

Có thể nhờ ChatGPT gợi ý thực đơn nhưng việc cùng nhau nấu nướng mới tạo nên ký ức. Có thể dùng AI viết lời chúc nhưng vài dòng viết tay chân thành vẫn mang giá trị khác biệt. Có thể hỏi AI về phong tục nhưng những câu chuyện, ký ức từ ông bà vẫn là điều không thể thay thế.

Suy cho cùng, công nghệ sinh ra để phục vụ con người, không phải để thay thế những cảm xúc và sự kết nối vốn làm nên ý nghĩa của Tết. Giữa thời đại AI ngày càng thông minh, giữ lại một phần “chậm”, “thủ công” trong Tết có lẽ chính là cách để con người không đánh mất mình.

Tết thời ChatGPT có thể tiện lợi hơn nhưng Tết chỉ thực sự trọn vẹn khi AI dừng lại ở vai trò hỗ trợ còn trung tâm của ngày đầu năm vẫn là con người với những cảm xúc thật, những cuộc trò chuyện thật và những khoảnh khắc không thể lập trình.

Phương Anh