Thách thức trong phòng, chống tác hại thuốc lá: Nguy cơ nghiện nicotine gia tăng ở giới trẻ do thuốc lá mới

Sáng nay, 22/5, tại Hà Nội, Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) tổ chức Hội thảo cập nhật thông tin chủ đề ngày Thế giới không thuốc lá 31/5/2026 và tình hình thực hiện các chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Tại Hội thảo, đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho biết, hội thảo được thực hiện trong bối cảnh công tác bảo vệ sức khỏe Nhân dân đang đứng trước nhiều thách thức mới, đặc biệt là sự gia tăng của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới và các hình thức quảng bá tinh vi nhắm tới giới trẻ.

Theo đó, năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá là: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Chủ đề này mang ý nghĩa thời sự trong bối cảnh ngành công nghiệp thuốc lá đang sử dụng nhiều chiến lược tiếp thị mới nhằm xây dựng hình ảnh “hiện đại”, “ít độc hại”, “thời thượng” đối với các sản phẩm chứa nicotine, đặc biệt hướng tới thanh thiếu niên, phụ nữ và người trẻ tuổi. Các hình thức quảng bá trá hình trên môi trường số, mạng xã hội, hoạt động tài trợ hay tiếp thị qua người nổi tiếng đang làm gia tăng nguy cơ nghiện nicotine trong cộng đồng.

ThS.BS Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) phát biểu tại Hội thảo.

Đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhấn mạnh, dù dưới bất kỳ hình thức nào, các sản phẩm thuốc lá và nicotine đều gây hại cho sức khỏe, tạo gánh nặng bệnh tật, kinh tế và xã hội. Thuốc lá là nguyên nhân của nhiều bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cùng nhiều vấn đề sức khỏe khác. Không chỉ ảnh hưởng tới người sử dụng, khói thuốc còn gây hại cho những người xung quanh, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

Trong những năm qua, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực nhờ sự quan tâm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương và sự đồng hành tích cực của các cơ quan báo chí. Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cùng các chính sách liên quan đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để: Xây dựng môi trường không khói thuốc; Kiểm soát quảng cáo, khuyến mại và tài trợ của ngành công nghiệp thuốc lá; Tăng cường cảnh báo sức khỏe; Hỗ trợ cai nghiện thuốc lá; Nâng cao nhận thức cộng đồng; Bảo vệ thế hệ trẻ trước nguy cơ nghiện nicotine.

Tuy nhiên, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức như tỷ lệ sử dụng thuốc lá còn cao ở nam giới; tình trạng sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có xu hướng gia tăng trong giới trẻ. Nếu năm 2019, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh từ 13-17 tuổi là 2,6% thì đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy con số này đã tăng lên 8,1%. Đây là dấu hiệu của một nguy cơ nghiện nicotine đang trẻ hóa, đang len vào trường học, gia đình và đời sống của thanh thiếu niên.

Bên cạnh đó, các hình thức quảng bá trên môi trường mạng ngày càng tinh vi; việc thực thi quy định cấm hút thuốc tại một số nơi công cộng chưa thực sự hiệu quả.

“Do đó, thông qua hội thảo, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá mong muốn các cơ quan báo chí tiếp tục đồng hành trong tuyên truyền về tác hại của thuốc lá và nicotine; phản ánh kịp thời các vấn đề mới liên quan đến thuốc lá thế hệ mới; lan tỏa các mô hình môi trường không khói thuốc; cổ vũ lối sống lành mạnh và tăng cường tiếng nói ủng hộ các chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá”, đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá nói.

Tại hội thảo, các bác sĩ, chuyên gia cũng đã chia sẻ, phân tích thêm về tác hại của thuốc lá, nicotine đối với sức khỏe, đặc biệt là nguy cơ từ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đối với thanh thiếu niên. Các ý kiến nhấn mạnh, các sản phẩm này đang được thiết kế với hương vị, bao bì và hình thức quảng bá hấp dẫn, dễ tạo cảm giác “ít hại”, “hiện đại”, trong khi bản chất vẫn là nguy cơ gây nghiện nicotine và ảnh hưởng lâu dài tới sức khỏe cộng đồng.

Bên cạnh đó, các ý kiến cập nhật tình hình thực hiện chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá, những khó khăn trong kiểm soát các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới và yêu cầu tăng cường truyền thông, thực thi quy định về môi trường không khói thuốc...