Thái Nguyên chủ động ứng phó thiên tai từ sớm, từ xa - kỳ 1: Khi thiên nhiên nổi giận

Phường Linh Sơn tổ chức tập huấn lái xuồng, tìm kiếm cứu nạn năm 2026, với sự tham gia của 160 cán bộ, chiến sĩ bộ đội, dân quân, công an; sẵn sàng triển khai các phương án phòng, chống lụt bão.

Ký ức kinh hoàng ở vùng rốn lũ

Vừa gượng dậy sau siêu bão Yagi với đỉnh lũ kỷ lục trên sông Cầu năm 2024, nhiều địa phương trong tỉnh lại tiếp tục oằn mình khi cơn bão Matmo ập tới vào đầu tháng 10-2025.

Bà Phạm Thị Toan, Tổ trưởng tổ dân phố Già (phường Linh Sơn), người đã gắn bó hơn 60 năm với mảnh đất này, chia sẻ: Trận lũ do hoàn lưu bão Yagi (tháng 9-2024) từng được coi là lịch sử hiếm gặp, nhưng hoàn lưu bão Matmo còn dữ dội hơn khi đỉnh lũ trên sông Cầu cao hơn đỉnh lũ Yagi trên 1m.

Trận lũ do hoàn lưu bão Matmo là đòn giáng nặng nề khi nước lũ trên sông Cầu cuồn cuộn dâng lên, phá vỡ mọi quy luật. Với địa thế sát sông và cách bờ hơn 100m, tổ dân phố Già lập tức biến thành một “ốc đảo” cô lập giữa biển nước mênh mông.

Dòng nước lũ hung hãn xé toạc sự bình yên của gần 200 hộ dân, vốn đa phần sống bằng sản xuất nông nghiệp. Cả tổ dân phố Già chỉ có 14 hộ ở khu vực gò cao không bị ngập, số còn lại nhà cửa, hoa màu đều chìm sâu trong nước.

Cán bộ, chiến sĩ Phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Công an tỉnh) thực hành kỹ năng tiếp cận, cứu nạn và đưa người bị nạn vào bờ an toàn trong điều kiện môi trường nước phức tạp. Ảnh: T.L

Khi nước ngập căn nhà cấp 4 cũ kỹ, chị Nguyễn Thị Bằng, ở tổ dân phố Già, chỉ kịp đưa con lên thuyền chạy sang nhà người thân tránh lũ.

“Nước lên nhanh quá, ti vi, tủ lạnh kê cao đến 40cm cũng thành vô nghĩa. Thóc lúa gặt về bị nước ngập, nảy mầm coi như bỏ” - nhớ lại hành trình chạy đua bất thành với thiên nhiên khắc nghiệt, chị Nguyễn Thị Bằng rơm rớm nước mắt chia sẻ.

Trong cơn bão lịch sử Matmo, Đồng Áng là một trong những xóm bị thiệt hại nặng nề nhất ở xã Phú Bình, khi có 3 hộ dân bị sập nhà, 3 hộ bị hư hỏng từ 50-70%.

Bà Dương Thị Bộ, 78 tuổi, ở xóm Đồng Áng, nhớ lại: Tôi được các lực lượng chức năng đưa đi tránh lũ. Khi nước rút trở về, tôi không tin vào mắt mình khi căn nhà đã bị lũ cuốn trôi, chỉ còn trơ lại một bức tường và 3 cột xi măng chống đỡ tấm mái tôn.

Tôi lại sống một mình nên không biết nương tựa vào ai. Tôi rất biết ơn khi được chính quyền, MTTQ quan tâm hỗ trợ; nhiều tổ chức, nhà hảo tâm đã đến thăm, tặng quà, hỗ trợ tiền xây dựng lại nhà...

Phản ứng nhanh, hỗ trợ kịp thời

Lực lượng vũ trang giúp người dân xã Yên Trạch khôi phục mái nhà bị hư hỏng do dông lốc.

Năm 2025, tình hình thiên tai diễn biến phức tạp, xảy ra nhiều loại hình như sét, lốc, mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất, bão, mưa lũ lớn. Trong vòng 1 năm, Thái Nguyên chịu ảnh hưởng của 6 cơn bão, 35 đợt thiên tai, trong đó có 7 đợt gây thiệt hại diện rộng.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Thái Nguyên, cho biết: Cũng như nhiều địa phương trong cả nước, Thái Nguyên chịu ảnh hưởng của xu thế thời tiết La Nina nên xảy ra nhiều cơn mưa lớn, bão mạnh. Theo đó, hoàn lưu cơn bão số 11 gây ra trận mưa đặc biệt lớn, tạo nên cơn lũ lịch sử lớn nhất từ trước đến nay.

Tại Thái Nguyên, bão số 11 và hoàn lưu bão gây thiệt hại về tài sản, hoa màu tới 13.200 tỷ đồng, bằng gần 1/2 tổng thu ngân sách của tỉnh năm 2025 (đạt 29.000 tỷ đồng). Mưa lũ làm 17 người chết, 1 người mất tích, 13 người bị thương.

Trên 207.830 ngôi nhà bị tốc mái, sạt lở, cuốn trôi, ngập nước; gần 19.930ha cây trồng bị thiệt hại; hàng trăm nghìn con vật nuôi và hơn 1.040ha nuôi trồng thủy sản bị cuốn trôi. Hạ tầng bị phá hủy nặng nề, với trên 7.200 vị trí sạt lở, tổng khối lượng 1.096.733m3 đất đá; nhiều hồ đập, trạm bơm bị hư hỏng...

Sau hơn 3 tháng vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thiên tai xảy đến gây thiệt hại nặng nề là thử thách rất lớn đối với đội ngũ cán bộ cơ sở. Thực hiện phương châm “bốn tại chỗ”, lãnh đạo tỉnh đã chỉ đạo các sở, ban, ngành, địa phương huy động tối đa phương tiện, nguồn lực, nhân lực hỗ trợ di dời người dân, tài sản, lương thực, vật nuôi ở vùng ngập lụt đến nơi an toàn.

Các đơn vị, doanh nghiệp hỗ trợ xây nhà mới cho gia đình bà Nguyễn Thị Nguyệt, ở xóm Đồng Áng (xã Phú Bình).

Bà Nguyễn Thị Hiền, Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Phú Bình, thông tin: Thực hiện phương châm “4 tại chỗ”, chúng tôi đã chỉ đạo ban công tác Mặt trận các xóm chủ động phối hợp với trưởng xóm, ban chỉ huy phòng, chống thiên tai ở cơ sở hỗ trợ nhân dân gia cố nhà cửa, thu hoạch nhanh diện tích hoa màu, di chuyển người dân khỏi những khu vực có nguy cơ sạt lở cao.

Ngay sau khi bão tan, Ủy ban MTTQ xã đã ban hành công văn kêu gọi các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong và ngoài địa phương chung tay giúp đỡ các hộ dân bị ảnh hưởng nặng nề do bão. Việc tiếp nhận, phân bổ hỗ trợ được thực hiện công khai, minh bạch, đúng đối tượng.

Đối với tổ dân phố Già (phường Linh Sơn), có 5 hộ được Hội Chữ thập đỏ tỉnh hỗ trợ 24,5 triệu đồng/hộ để sửa chữa nhà cửa.

Gia đình anh Trần Văn Hợi đã sử dụng số tiền này, vay mượn thêm người thân để cơi nới căn nhà cấp 4, xây thêm 3 phòng nhỏ trên tầng 2 nhằm chủ động nơi trú tránh khi bão lũ xảy ra. Anh cho rằng, những hỗ trợ ấy mang ý nghĩa động viên rất lớn, tuy chưa thể bù đắp hết thiệt hại nhưng là nguồn động lực quan trọng để bà con từng bước ổn định đời sống, khôi phục sản xuất.

Với số tiền được Hội Chữ thập đỏ tỉnh hỗ trợ, gia đình anh Trần Văn Hợi, ở tổ dân phố Già (phường Linh Sơn) đã xây thêm 3 phòng lên tầng 2 để đề phòng bão lũ.

Để nhanh chóng hỗ trợ người dân ổn định đời sống, UBND tỉnh đã phân bổ 411,3 tỷ đồng cho các đơn vị, địa phương chủ động khắc phục hư hỏng cơ sở hạ tầng, khôi phục sản xuất nông nghiệp.

Ủy ban MTTQ tỉnh đã thống nhất với UBND tỉnh báo cáo Thường trực Tỉnh ủy phân bổ trên 243 tỷ đồng hỗ trợ nhân dân khắc phục thiệt hại về nhà ở, sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản và vệ sinh môi trường, phòng, chống dịch bệnh.

Trước thiệt hại lớn chưa từng có, tỉnh yêu cầu huy động mọi nguồn lực để khắc phục nhanh hậu quả, hỗ trợ cây, con giống, kỹ thuật phục hồi sản xuất. Đồng thời đẩy nhanh dự án phòng, chống lũ lụt sông Cầu và xây dựng cơ chế hỗ trợ riêng cho người dân bị ảnh hưởng.

Không chủ quan trước thời tiết cực đoan

Mặc dù mới bắt đầu vào mùa mưa năm nay nhưng thời tiết diễn biến thất thường, nguy cơ xảy ra các hiện tượng cực đoan như dông lốc, mưa đá, sét đánh vẫn luôn tiềm ẩn. Riêng trận mưa đá, dông lốc xảy ra chiều tối 2-5 đã gây thiệt hại đáng kể về tài sản tại một số xã trong tỉnh. Toàn tỉnh có 5 người bị thương; 309 nhà bị ảnh hưởng, chủ yếu tốc mái; 152ha lúa và hoa màu bị thiệt hại.

Mưa dông cũng làm 11 trường học bị tốc mái, 14 cột điện bị gãy đổ, 2 nhà xưởng, 1 nhà văn hóa bị tốc mái; tường rào Trạm Y tế xã Yên Trạch bị đổ. Các xã Trung Hội, Yên Trạch, Hợp Thành, Phú Lương, Đại Từ, Thanh Thịnh, Chợ Mới, Thanh Mai... đều xảy ra mưa đá, dông lốc gây thiệt hại đáng kể.

Đơn vị thi công huy động nhân lực, máy móc thiết bị triển khai dự án khắc phục tình trạng sạt lở do mưa bão tại khu vực đồi Ông Đống, thuộc tổ dân phố 52, phường Phan Đình Phùng.

Ngay sau khi thiên tai xảy ra, Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã chỉ đạo các địa phương khẩn trương triển khai công tác ứng phó, khắc phục theo phương châm “4 tại chỗ”, bảo đảm kịp thời, hiệu quả.

Chính quyền các địa phương nhanh chóng kiểm tra hiện trường, huy động lực lượng hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả, cứu chữa người bị thương, dọn dẹp nhà cửa, sớm ổn định cuộc sống.

Cùng với đó, công tác trực ban được tổ chức nghiêm túc, theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, kịp thời thông tin đến người dân để chủ động phòng tránh. Các địa phương khẩn trương thống kê, đánh giá mức độ thiệt hại; đồng thời, huy động lực lượng tại chỗ phối hợp với các đơn vị chức năng hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả.

Sau những trận mưa lũ, nhiều dự án khu tái định cư cấp bách tại khu vực phía Bắc tỉnh Thái Nguyên được triển khai nhằm ổn định nơi ở cho các hộ dân nằm trong vùng nguy cơ sạt lở, mất an toàn. Trong ảnh: Triển khai Dự án bố trí dân cư tập trung thiên tai cấp bách tại xã Nam Cường.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Thái Nguyên, nhấn mạnh: Năm 2026 là năm chuyển pha giữa xu thế thời tiết La Nina sang El Nino nên khả năng xuất hiện các hiện tượng cực đoan lớn ít hơn năm 2025. Tuy nhiên, người dân vẫn cần đề phòng một số hiện tượng thời tiết nguy hiểm. Trên địa bàn tỉnh vẫn có thể xảy ra các trận lũ lớn ở mức báo động III, thậm chí trên báo động III; đặc biệt là nguy cơ lũ quét, sạt lở đất tại khu vực miền núi phía Bắc của tỉnh...

Trước diễn biến thời tiết phức tạp, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân, các cơ quan, trường học thường xuyên theo dõi dự báo thời tiết, nâng cao ý thức phòng tránh dông lốc, sét và các hiện tượng cực đoan nhằm bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản trong mùa mưa dông năm 2026. Đồng thời, tỉnh đã chỉ đạo gia cố, bảo đảm an toàn các công trình thủy lợi, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các công trình chống lũ...