Thái Nguyên: Khơi thông hàng triệu mét khối đất đá thải làm vật liệu xây dựng

Khơi thông nguồn vật liệu thải hàng triệu mét khối

Trên công trường gói thầu XL01 thuộc dự án khu dân cư Bách Quang, phường Bách Quang, tỉnh Thái Nguyên, khối lượng lớn đất đá thải từ bãi thải mỏ than Khánh Hòa đã được vận chuyển đến phục vụ san nền, đắp nền đường. 

Nguồn đất đá từng được tập kết tại bãi thải, sau khi được cơ quan có thẩm quyền xác nhận đủ điều kiện thu hồi, nay được đưa trở lại phục vụ các công trình xây dựng.

Đất đá thải làm vật liệu san lấp tại dự án Khu dân cư Bách Quang.

Tại dự án này, nhà thầu đã ký hợp đồng tiếp nhận 100.000m³ đất đá thải mỏ làm vật liệu san lấp. 

Theo ông Nguyễn Công Huân, Phó giám đốc Công ty cổ phần Dịch vụ đầu tư Việt Hàn Group, toàn bộ nguồn vật liệu được thu hồi từ bãi thải mỏ than Khánh Hòa, thuộc Tổng công ty Công nghiệp mỏ Việt Bắc - TKV - CTCP.

Không dừng ở khu dân cư Bách Quang, doanh nghiệp dự kiến tiếp tục cung ứng vật liệu cho khu dân cư số 2 Bách Quang, khu tái định cư Tân Tiến (phường Bách Quang) và khu tái định cư số 2 Tân Hòa (xã Tân Thành), với tổng khối lượng khoảng 1 triệu m³.

Theo ông Ma Văn Thủy, Phó giám đốc Công ty Than Khánh Hòa, khu vực được phép thu hồi có diện tích gần 47,7ha, khối lượng đất đá thải hơn 13,3 triệu m³ ở trạng thái nở rời, thời gian thực hiện 5 năm.

Đến nay, doanh nghiệp đã ký hợp đồng với 6 đơn vị có nhu cầu, tổng khối lượng khoảng 1,1 triệu m³. Trong đó, ba khách hàng đã triển khai tiếp nhận, với khối lượng khoảng 42.000m³.

Đáng chú ý, theo ông Thủy, toàn mỏ hiện có hơn 100 triệu m³ đất đá thải, chiếm diện tích trên 200ha, việc từng bước thu hồi, tái sử dụng nguồn vật liệu này không chỉ bổ sung đất san lấp cho các dự án mà còn góp phần giảm áp lực lưu chứa, hạn chế nhu cầu mở rộng bãi thải.

Đối với doanh nghiệp khai thác, đây cũng là hướng gia tăng giá trị từ sản phẩm phát sinh trong quá trình sản xuất. 

Thay vì chỉ phát sinh chi phí quản lý, vận hành và bảo đảm an toàn bãi thải, một phần đất đá có thể được đưa vào thị trường vật liệu xây dựng, tạo thêm nguồn thu cho doanh nghiệp và đóng góp ngân sách thông qua các nghĩa vụ tài chính theo quy định.

Cùng với Khánh Hòa, bãi thải mỏ sắt Tiến Bộ, thuộc Chi nhánh Công ty cổ phần Gang thép Thái Nguyên, cũng đã được cấp phép thu hồi hơn 5,1 triệu m³ đất đá thải trong thời gian 5 năm. Sản lượng dự kiến khoảng 1 triệu m³/năm, có thể đóng góp khoảng 5 - 6 tỷ đồng mỗi năm cho ngân sách nhà nước.

Ông Nguyễn Ngọc Dương, Giám đốc điều hành mỏ cho biết, từ đầu năm 2026 đến nay, lượng đất đá thải được tiêu thụ đạt hơn 100.000m³, phục vụ san lấp hạ tầng các khu dân cư, khu công nghiệp và cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh.

Để kiểm soát hoạt động thu hồi, vận chuyển, mỏ sắt Tiến Bộ bố trí lực lượng bảo vệ, lắp đặt hơn chục camera tại các tuyến đường và khu vực mỏ; tổ chức chấm chuyến từng xe, định kỳ đo đạc địa hình để đối chiếu khối lượng thực tế.

Việc nghiệm thu, thanh quyết toán căn cứ vào số liệu vận chuyển và kết quả đo đạc, nhằm hạn chế thất thoát, đồng thời ngăn chặn tình trạng trà trộn khoáng sản khác vào đất đá thải.

Doanh nghiệp cũng yêu cầu các đơn vị vận chuyển cung cấp hồ sơ chứng minh địa điểm tiếp nhận vật liệu. Đây là khâu quan trọng nhằm kiểm soát nguồn gốc, hành trình và mục đích sử dụng vật liệu sau thu hồi.

Khu vực đất đá thải được tận dụng, tái tạo làm vật liệu san lấp tại mỏ sắt Tiến Bộ.

Từ góc độ đơn vị cung ứng, bà Phạm Thị Thùy Trang, đại diện Công ty cổ phần Đầu tư phát triển hạ tầng Quang Minh cho biết, doanh nghiệp từng thu hồi, cung ứng đất đá thải mỏ tại Quảng Ninh và Hải Phòng để phục vụ các dự án hạ tầng. 

Tại Thái Nguyên, công ty đang tiếp nhận, cung ứng vật liệu thu hồi từ bãi thải mỏ sắt Tiến Bộ cho một số công trình trên địa bàn.

Theo bà Trang, đất đá thải mỏ nếu được lấy mẫu, thí nghiệm, đánh giá đầy đủ các chỉ tiêu cơ lý, hóa học và đáp ứng yêu cầu về môi trường thì có thể trở thành nguồn vật liệu san lấp hữu ích. 

So với việc mở thêm các điểm khai thác đất từ đồi núi, tận dụng nguồn vật liệu này có thể góp phần giảm chi phí, hạn chế tác động đến cảnh quan và giảm áp lực xử lý chất thải tại các mỏ.

Tuy nhiên, để đưa vào từng công trình, vật liệu phải đáp ứng yêu cầu pháp lý, được chủ đầu tư chấp thuận và bảo đảm các hồ sơ liên quan theo quy định. Đây là điều kiện quan trọng để nguồn vật liệu tái sử dụng tham gia thị trường một cách minh bạch, ổn định.

Kiểm soát chất lượng, mở rộng thị trường vật liệu thứ cấp

Không chỉ có đất đá thải từ khai thác than, quặng sắt, Thái Nguyên còn phát sinh nhiều loại phụ phẩm từ hoạt động chế biến khoáng sản và sản xuất công nghiệp, trong đó, cát thải từ quá trình tuyển, luyện quặng titan đang được doanh nghiệp đề xuất nghiên cứu tận dụng làm vật liệu san lấp.

Thái Nguyên có tiềm năng đất đá thải có thể làm vật liệu san lấp rất lớn nhờ tập trung nhiều mỏ khai thác, chế biến khoáng sản.

Tại Nhà máy luyện xỉ titan Phú Lương của Công ty TNHH và Phát triển nông thôn miền núi, nguồn nguyên liệu được khai thác từ mỏ titan Cây Châm và mỏ titan Nahoe trên địa bàn tỉnh. 

Theo lãnh đạo doanh nghiệp, bên cạnh việc thu hồi quặng tinh và phụ gia xi măng, quá trình sản xuất còn phát sinh khoảng 50.000 tấn cát thải mỗi năm.

Doanh nghiệp hiện mong muốn cơ quan chức năng xem xét, hướng dẫn và phê duyệt phương án tận dụng nguồn cát thải này làm vật liệu xây dựng, qua đó nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và giảm lượng chất thải phải lưu chứa.

Thực tế cho thấy, dư địa phát triển vật liệu thứ cấp tại Thái Nguyên không chỉ nằm ở những bãi thải mỏ quy mô lớn. Nhiều dòng phụ phẩm công nghiệp khác cũng có khả năng được nghiên cứu, đánh giá để tái sử dụng nếu đáp ứng đầy đủ yêu cầu về chất lượng, công nghệ và bảo vệ môi trường.

Theo ông Nguyễn Bá Chính, Giám đốc Sở Công thương Thái Nguyên, hiện tỉnh có hai nguồn đất đá thải đã được cấp phép thu hồi làm vật liệu san lấp, gồm bãi thải mỏ than Khánh Hòa với khối lượng hơn 13 triệu m³ và bãi thải mỏ sắt Tiến Bộ với hơn 5 triệu m³. 

Kết quả phân tích, đánh giá của cơ quan có thẩm quyền cho thấy các nguồn vật liệu này đáp ứng yêu cầu sử dụng làm vật liệu san lấp.

Việc thu hồi không chỉ bổ sung nguồn cung cho các công trình, giảm áp lực lưu chứa tại bãi thải mà còn tạo nguồn thu ngân sách thông qua thuế, phí và tiền cấp quyền khai thác theo quy định. 

Đáng chú ý, riêng khu vực mỏ than Khánh Hòa còn có trên 100 triệu m³ đất đá thải, cho thấy tiềm năng tái sử dụng nguồn vật liệu này vẫn rất lớn.

Ông Chính cho biết, ngoài hai nguồn đã được cấp phép, tiềm năng vật liệu có thể tận dụng còn đến từ hoạt động khai thác than, quặng sắt và một số loại khoáng sản khác. 

Tuy nhiên, việc thu hồi phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về chất lượng, môi trường, nhu cầu sử dụng thực tế và điều kiện hạ tầng vận chuyển.

Theo quy định, đơn vị khai thác, chế biến khoáng sản là đối tượng được cấp giấy xác nhận thu hồi. Sau khi được xác nhận, doanh nghiệp có thể cung ứng vật liệu cho các đơn vị có nhu cầu theo đúng quy định. 

Cơ quan quản lý cần kiểm soát chặt nguồn gốc, khối lượng và mục đích sử dụng, tránh lợi dụng hoạt động thu hồi để khai thác, vận chuyển khoáng sản trái phép.

Bài toán nguồn cung vật liệu càng trở nên đáng chú ý khi nhu cầu san lấp trên địa bàn tỉnh rất lớn. Theo số liệu được cung cấp, Thái Nguyên hiện có 19 mỏ đất được cấp phép khai thác còn hiệu lực, với tổng trữ lượng khoảng 48,23 triệu m³, công suất khai thác 7,699 triệu m³/năm. 

Trong khi đó, nhu cầu đất san lấp giai đoạn 2026 - 2030 ước khoảng 89,339 triệu m³; công suất cung ứng được thống kê khoảng 51,831 triệu m³/năm.

Giá trị của kinh tế tuần hoàn đang dần được hiện thực hóa nhờ việc tái sử dụng đất đá thải tại các mỏ khai thác, chế biến khoáng sản.

Từ những chuyến xe đất đá thải rời bãi chứa Khánh Hòa, Tiến Bộ đến các công trường, giá trị của kinh tế tuần hoàn đang dần được hiện thực hóa. Nguồn thải từng là gánh nặng về diện tích, chi phí và môi trường nay có cơ hội trở thành nguồn lực phục vụ phát triển hạ tầng.

Tuy nhiên, để hướng đi này phát huy hiệu quả bền vững, điều quan trọng không chỉ là khơi thông nguồn cung mà còn phải kiểm soát chặt chất lượng vật liệu, nguồn gốc thu hồi, quá trình vận chuyển và mục đích sử dụng. 

Khi các yêu cầu này được bảo đảm, đất đá thải mỏ và phụ phẩm công nghiệp mới thực sự trở thành nguồn tài nguyên thứ cấp, vừa tạo giá trị kinh tế, vừa góp phần giảm áp lực lên môi trường.