Thái Nguyên từng bước đưa mô hình thông tin công trình vào hoạt động xây dựng

Từ yêu cầu của luật đến bước chuyển trong quản lý đầu tư xây dựng

Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 cùng hệ thống các nghị định hướng dẫn vừa chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đã mở ra giai đoạn mới trong quản lý đầu tư xây dựng theo hướng số hóa, minh bạch và hiện đại.

Trong đó, mô hình thông tin công trình (Building Information Modeling - BIM) được xác định là một trong những công cụ quan trọng thúc đẩy chuyển đổi số toàn ngành.

BIM đã được ứng dụng sớm trong một số công đoạn thi công, quản lý Dự án Xây dựng trụ sở làm việc Tỉnh ủy Thái Nguyên.

Thực tế tại Thái Nguyên cho thấy, địa phương không chờ đến khi luật mới có hiệu lực mới bắt đầu triển khai BIM.

Ngay từ đầu năm 2025, Sở Xây dựng đã xây dựng kế hoạch áp dụng BIM đối với các công trình cấp II và từng bước mở rộng sang các dự án đầu tư xây dựng mới trên địa bàn. Hiện nhiều công trình trọng điểm đã bắt đầu ứng dụng BIM ngay từ giai đoạn thiết kế, trong đó có dự án trụ sở Tỉnh ủy.

Theo ông Trần Anh Hùng, Trưởng phòng Quản lý các hoạt động xây dựng, Sở Xây dựng Thái Nguyên, BIM không chỉ là mô hình thiết kế ba chiều mà còn là hệ thống dữ liệu số quản lý toàn bộ vòng đời công trình, từ chuẩn bị đầu tư, thiết kế, thi công đến vận hành và bảo trì.

Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ, cơ quan quản lý có thể nhanh chóng truy xuất thông tin, xác định vị trí hư hỏng, phân tích nguyên nhân sự cố, theo dõi lịch sử sửa chữa, từ đó nâng cao chất lượng quản lý, giảm chi phí và rút ngắn thời gian xử lý công việc.

Để chuẩn bị nguồn nhân lực, Sở Xây dựng đã phối hợp với Viện Kinh tế xây dựng (Bộ Xây dựng) tổ chức các lớp đào tạo từ cuối năm 2024 và trong năm 2025. Gần 500 học viên là cán bộ quản lý nhà nước, địa phương, đơn vị tư vấn, doanh nghiệp và các hội nghề nghiệp đã được đào tạo từ cơ bản đến chuyên sâu về BIM, tạo nền tảng quan trọng để công nghệ này từng bước đi vào thực tiễn.

Việc Bộ Xây dựng lựa chọn Thái Nguyên là địa phương đăng cai hội nghị khu vực phổ biến Luật Xây dựng mới và hướng dẫn triển khai BIM càng cho thấy vai trò của tỉnh trong lộ trình chuyển đổi số ngành xây dựng khu vực trung du, miền núi phía Bắc.

Không dừng lại ở lý thuyết, BIM đang từng bước được các chủ đầu tư, ban quản lý dự án và doanh nghiệp trên địa bàn Thái Nguyên đưa vào thực tiễn.

Theo ông Ma Đình Hùng, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp tỉnh Thái Nguyên, đơn vị đã triển khai BIM tại một số dự án trọng điểm như trụ sở Tỉnh ủy và đang tiếp tục với dự án Trường Chính trị tỉnh.

Qua thực tế áp dụng, mô hình này giúp tăng cường phối hợp giữa chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và nhà thầu, kiểm soát tiến độ, chất lượng dự án tốt hơn so với phương thức truyền thống.

Ở lĩnh vực giao thông, ông Trần Trọng Cường, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình Giao thông và Nông nghiệp tỉnh Thái Nguyên cho biết, BIM đã được áp dụng trong giai đoạn khảo sát, thiết kế đối với nhiều dự án như tuyến đường xuyên Tam Đảo, đường Ngọc Sơn - sân vận động, tuyến đường liên vùng cùng nhiều dự án đang chuẩn bị đầu tư.

Việc quản lý dữ liệu tập trung giúp kiểm soát khối lượng, hạn chế sai sót, nâng cao chất lượng thiết kế và hỗ trợ hiệu quả công tác quản lý dự án.

Theo ông Dương Đình Dân, Giám đốc Ban Quản lý dự án xã Điềm Thụy, trước đó, khi chưa sáp nhập đơn vị hành chính, Ban đã bước đầu ứng dụng BIM tại các khu tái định cư và Dự án đường Vành đai V, ưu điểm lớn nhất của BIM là tự động cập nhật toàn bộ dữ liệu khi có thay đổi trong thiết kế, hỗ trợ tính toán khối lượng nhanh, giảm sai sót, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các đơn vị tham gia dự án.

BIM phát huy hiệu quả cao trong các công trình xây dựng, nhất là các dự án xây dựng nhà ở.

Không chỉ các cơ quan quản lý, doanh nghiệp xây dựng cũng chủ động chuẩn bị cho lộ trình bắt buộc áp dụng BIM.

Ông Tạ Đức Hoàng, Phó giám đốc Công ty TNHH Hoàng Mấm cho biết, mặc dù doanh nghiệp hiện chủ yếu thực hiện các dự án nhóm B, nhóm C và công trình cấp III nên chưa thuộc diện bắt buộc áp dụng, nhưng đơn vị đã chủ động nghiên cứu và đào tạo nhân lực.

Theo ông Hoàng, BIM cho phép tích hợp toàn bộ dữ liệu các bộ môn trên cùng một mô hình 3D, giúp phát hiện sớm xung đột giữa kết cấu, điện, cấp thoát nước hay hạ tầng kỹ thuật ngay từ giai đoạn thiết kế, thay vì chờ đến khi thi công mới xử lý. Điều này góp phần giảm phát sinh khối lượng, tiết kiệm thời gian và chi phí đầu tư.

Có thể thấy, BIM đang từng bước làm thay đổi phương thức quản lý dự án xây dựng, từ quản lý hồ sơ giấy sang quản lý bằng dữ liệu số, giúp các bên cùng khai thác một nguồn thông tin thống nhất trong suốt vòng đời công trình.

Gỡ nút thắt để BIM trở thành nền tảng chuyển đổi số ngành Xây dựng

Với Thái Nguyên, địa phương đang hướng tới mục tiêu phát triển nhanh hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng đô thị và công nghiệp, việc từng bước áp dụng BIM được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng quản lý đầu tư xây dựng, đồng thời tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi số toàn diện của ngành xây dựng.

Đại diện chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội phường Bách Quang cho rằng, áp dụng BIM trong dự án nhà ở xã hội sẽ ảnh hưởng tới mục tiêu giảm giá thành nhà ở xã hội do chi phí tăng.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả bước đầu, các đơn vị đều nhìn nhận việc triển khai BIM vẫn còn nhiều khó khăn.

Theo Sở Xây dựng Thái Nguyên, hạ tầng công nghệ thông tin của nhiều cơ quan chưa đáp ứng yêu cầu; số lượng máy tính cấu hình cao còn hạn chế trong khi phần mềm BIM đều có bản quyền với chi phí lớn.

Đội ngũ cán bộ chuyên môn tuy đã được đào tạo nhưng đa số mới ở mức khai thác cơ bản, cần thêm thời gian để sử dụng thành thạo và phát huy hết hiệu quả của công nghệ.

Đối với các công trình giao thông, khó khăn còn lớn hơn khi khối lượng dữ liệu của các tuyến đường rất lớn, địa hình, địa chất và kết cấu thay đổi liên tục, đòi hỏi hệ thống máy chủ, phần mềm và thiết bị có năng lực xử lý cao, vì vậy, việc áp dụng cần có lộ trình phù hợp với từng loại công trình.

Một vấn đề khác cũng được Sở Xây dựng Thái Nguyên đặt ra là việc áp dụng BIM đối với các dự án nhà ở xã hội.

Theo đánh giá từ thực tiễn triển khai, chi phí lập mô hình BIM cho một dự án chung cư có thể lên tới 3 - 5 tỷ đồng. Nếu toàn bộ chi phí này được tính vào tổng mức đầu tư sẽ ảnh hưởng đến mục tiêu giảm giá thành nhà ở xã hội.

Vì vậy, Sở kiến nghị Bộ Xây dựng nghiên cứu cơ chế hỗ trợ hoặc lộ trình áp dụng phù hợp đối với loại hình dự án này để vừa thúc đẩy chuyển đổi số, vừa bảo đảm mục tiêu an sinh xã hội.

Theo ông Trần Anh Hùng, để BIM phát huy hiệu quả, ngoài việc đầu tư hạ tầng công nghệ, các chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và nhà thầu cần cập nhật đầy đủ dữ liệu trong suốt quá trình thực hiện dự án.

Khi toàn bộ thông tin được số hóa và kết nối đồng bộ, BIM sẽ trở thành nền tảng quan trọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư xây dựng, tăng tính minh bạch, giảm sai sót và tối ưu công tác vận hành, bảo trì công trình trong tương lai.

Để BIM phát huy hiệu quả, hạ tầng công nghệ công nghệ giữ vai trò quan trọng nhất là đối với các dự án giao thông.

Trong bối cảnh Luật Xây dựng mới đã có hiệu lực và chuyển đổi số đang trở thành xu hướng tất yếu, những bước đi của Thái Nguyên cho thấy địa phương không chỉ đáp ứng yêu cầu của pháp luật mà còn chủ động chuẩn bị nền tảng để nâng cao chất lượng quản lý đầu tư xây dựng.

Từ những công trình đầu tiên áp dụng BIM hôm nay, tỉnh đang từng bước hình thành phương thức quản lý hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn, tạo động lực cho ngành Xây dựng phát triển theo hướng số hóa và bền vững trong những năm tới.