Thầm lặng bảo vệ rừng, di tích lịch sử Chiến khu Đ

Lực lượng kiểm lâm thực hiện nhiệm vụ tuần tra quanh khu vực Khu ủy miền Đông Nam Bộ. Ảnh: An Nhơn

Không ồn ào, không hào nhoáng, lực lượng kiểm lâm nơi đây bền bỉ cống hiến, góp phần giữ gìn màu xanh của rừng và những giá trị lịch sử thiêng liêng cho hôm nay và mai sau.

Những bước chân thầm lặng giữa rừng xanh

Một ngày đầu tháng 4-2026, chúng tôi theo chân cán bộ kiểm lâm của Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai (gọi tắt là khu bảo tồn) vào thăm các khu di tích thuộc Chiến khu Đ, gồm: Trung ương Cục miền Nam và Khu ủy miền Đông Nam Bộ. Mùa này, tuyến “đường hoa Chiến khu Đ” dẫn vào các căn cứ cách mạng dài khoảng 20km rực rỡ sắc hoa giấy. Xen giữa màu hoa là hương thơm dịu nhẹ của hoa sứ, hòa cùng không khí trong lành đặc trưng của rừng già, tạo nên không gian vừa thơ mộng vừa thiêng liêng.

Trên hành trình ấy, hình ảnh những đàn khỉ, sóc, gà rừng, chim… xuất hiện ngay ven đường làm chúng tôi không khỏi thích thú. Chúng dạn dĩ, gần như không còn e dè trước con người. Theo các kiểm lâm, đó là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của công tác quản lý, bảo vệ rừng, khi thiên nhiên được bình yên, muông thú cũng trở nên gần gũi hơn.

Anh Phạm Ngọc Vũ (bên trái) đón tiếp đoàn khách đến tham quan Trung ương Cục miền Nam. Ảnh: An Nhơn

Khoảng 9h sáng, chúng tôi có mặt tại Trạm Kiểm lâm Trung ương Cục miền Nam. Không gian vắng lặng, chỉ có Trạm trưởng Phạm Ngọc Vũ trực tại đơn vị. Khi được hỏi, anh Vũ giải thích: Thời điểm này đang là cao điểm mùa khô, lại trùng với mùa cây ươi kết trái và trở thành một trong những nguyên nhân dễ phát sinh tình trạng người dân xâm nhập rừng trái phép, tiềm ẩn nguy cơ cháy rừng rất cao. Vì vậy, toàn bộ lực lượng được phân công túc trực tại những địa bàn trọng điểm nằm sâu trong rừng để làm nhiệm vụ.

Gắn bó với nghề lâm nghiệp suốt hơn 25 năm, trong đó có 6 năm làm việc tại Trạm Kiểm lâm Trung ương Cục miền Nam, anh Vũ thuộc lòng từng cánh rừng, từng lối mòn nơi đây. Anh cho biết: Hiện trạm có 6 kiểm lâm, phụ trách quản lý hơn 2 ngàn hécta rừng với nhiều cây gỗ quý lâu năm như: sao, dầu, gõ, cẩm lai… Địa bàn lại có đoạn giáp ranh dài hơn 10km với đơn vị khác, nên các đối tượng thường lợi dụng để xâm nhập rừng trái phép. “Địa hình rộng, phức tạp, nhiều đồi dốc, suối sâu và các đường mòn tự phát khiến việc tuần tra, kiểm soát gặp rất nhiều khó khăn. Trong khi đó, các đối tượng vi phạm ngày càng tinh vi, gây áp lực lớn cho lực lượng kiểm lâm” - anh Vũ cho hay.

Khó khăn chưa dừng lại ở đó. Lực lượng mỏng, phương tiện thiếu thốn khiến công tác bảo vệ rừng càng thêm vất vả. Kiểm lâm chủ yếu sử dụng xe máy cá nhân và đi bộ xuyên rừng, cả ngày lẫn đêm. Đáng nói, nhiều khu vực trong rừng không có sóng điện thoại khiến việc liên lạc khi có sự cố trở nên vô cùng khó khăn. Bên cạnh đó là hàng loạt rủi ro thường trực: cây đổ, rắn độc, côn trùng, muỗi gây sốt rét, mưa dông, sấm sét… “Đây là những nguy hiểm mà ai làm nghề này cũng phải đối mặt. Nhưng đã chọn nghề thì phải chấp nhận và cố gắng vượt qua” - anh Vũ nói.

Không chỉ là “người giữ rừng”, lực lượng kiểm lâm tại Chiến khu Đ còn là “người giữ hồn lịch sử”. Mỗi ngày của họ bắt đầu từ 5h sáng với việc dọn dẹp vệ sinh khu di tích, lau bàn thờ, thắp nhang tưởng niệm các liệt sĩ. Sau đó, đơn vị họp nhanh để phân công nhiệm vụ, người tuần tra rừng, người kiểm tra hiện trường, người trực trạm và đón tiếp khách. Ngoài nhiệm vụ tuần tra, họ còn phối hợp với các đơn vị liên quan bảo vệ các mốc lộ giới, hiện vật lịch sử nằm rải rác trong rừng sâu.

Vào các dịp lễ, Tết, khi nhiều đoàn cơ quan, đơn vị về nguồn, kiểm lâm chủ động phối hợp với Trung tâm Sinh thái, văn hóa, lịch sử Chiến khu Đ để tổ chức đón tiếp chu đáo. Từ việc bố trí lực lượng, đảm bảo an toàn đến hướng dẫn tham quan, thuyết minh lịch sử đều được thực hiện bài bản. “Chúng tôi luôn cố gắng để mỗi đoàn khách khi rời đi đều hiểu hơn về truyền thống cách mạng, từ đó nâng cao ý thức bảo vệ rừng và gìn giữ di sản” - anh Vũ chia sẻ.

Kết nối bảo tồn thiên nhiên với giá trị lịch sử

Tại Trạm Kiểm lâm Khu ủy miền Đông Nam Bộ, ông Nguyễn Văn Trí, Phó Trạm trưởng cùng đồng đội quản lý hơn 3 ngàn hécta rừng nằm sâu trong vùng lõi Khu bảo tồn. Đây là khu vực biệt lập với khu dân cư, địa hình phức tạp nhưng lại giàu tài nguyên với nhiều cây gỗ lớn và các loài động vật quý hiếm như: voi, bò tót, cùng các loài linh trưởng, chim, chồn, sóc… Lực lượng kiểm lâm phải thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ, từ tuần tra bảo vệ rừng, ngăn chặn xâm nhập trái phép cho đến quản lý di tích, đón tiếp du khách. “Công việc rất nhiều, áp lực lớn, nếu không có tình yêu với di sản, với nghề thì rất khó gắn bó lâu dài” - ông Trí bộc bạch.

Trong nhiều năm công tác tại các khu di tích, ông Trí đón tiếp rất nhiều đoàn khách về nguồn. Đặc biệt, những lúc tiếp các đoàn cựu chiến binh trở về chiến trường xưa là khi cảm xúc dâng trào nhất. Họ cùng nhau ôn lại ký ức, ôm nhau trong niềm xúc động dâng trào. “Chứng kiến những khoảnh khắc đó, mọi vất vả dường như tan biến. Chúng tôi càng thấy tự hào và yêu quý công việc mình đang làm hơn”- ông Trí chia sẻ.

Theo ông Trần Đình Hùng, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Khu bảo tồn, đơn vị đang quản lý nhiều di tích cấp quốc gia như: Trung ương Cục miền Nam, Khu ủy miền Đông Nam Bộ và Địa đạo Suối Linh. “Lực lượng kiểm lâm không chỉ làm nhiệm vụ bảo vệ rừng mà còn trực tiếp quản lý, giữ gìn các di tích luôn sạch sẽ, trang nghiêm. Đây là nhiệm vụ rất đặc biệt và quan trọng” - ông Hùng nhấn mạnh.

Để thực hiện hiệu quả, đơn vị thời gian qua triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như: tuần tra kết hợp bảo vệ di tích; phối hợp với ngành văn hóa trong trùng tu, bảo tồn; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân và du khách.

Trong bối cảnh du lịch “về nguồn” ngày càng phát triển, đơn vị xác định phải cân bằng giữa khai thác và bảo tồn. Thời gian tới, đơn vị tiếp tục nâng cao chất lượng công tác bảo tồn và phát huy giá trị các “địa chỉ đỏ”, góp phần giáo dục truyền thống và phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Sau hơn 2 thập kỷ gắn bó, điều khiến những người kiểm lâm tự hào nhất là màu xanh của rừng vẫn được giữ vững, các di tích luôn trang nghiêm và ngày càng thu hút nhiều du khách. Họ là những người thầm lặng vẫn ngày ngày bám rừng, giữ rừng, gìn giữ từng dấu tích lịch sử bằng tất cả trách nhiệm và lòng yêu nghề.

Thông điệp mà họ gửi gắm thật giản dị nhưng sâu sắc: “Rừng là lá phổi, lịch sử là cội nguồn. Bảo vệ rừng hôm nay chính là gìn giữ di sản cho thế hệ mai sau”.