Tham vọng quốc phòng của EU vẫn chưa thành hiện thực

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen sẽ trình bày Thông điệp Liên minh châu Âu năm 2026 trước Nghị viện châu Âu ngày 16/9. Trước thềm bài phát biểu quan trong này, tờ Politico đã đưa ra đánh giá sau khi rà soát các cam kết cụ thể mà Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen từng đưa ra trong báo cáo năm 2025.

Theo Politico, kết quả thực hiện các cam kết cho thấy một nghịch lý: Ủy ban châu Âu đạt nhiều tiến triển hơn trong những lĩnh vực nằm trong phạm vi hành động tương đối độc lập của cơ quan này, trong khi những tham vọng đòi hỏi sự đồng thuận và phối hợp sâu hơn giữa các nước thành viên lại gặp nhiều trở ngại.

Quốc phòng được xem là một trong những lĩnh vực bộc lộ rõ nhất khoảng cách giữa tham vọng và kết quả.

Một ví dụ là sáng kiến “bức tường máy bay không người lái” được bà von der Leyen công bố năm 2025 nhằm xây dựng năng lực chung của châu Âu để phát hiện và ứng phó với các mối đe dọa từ trên không theo thời gian thực. Tuy nhiên, theo Politico, hệ thống tích hợp ở cấp độ châu Âu như ý tưởng ban đầu vẫn chưa được hình thành sau một năm.

Việc sử dụng tài sản Nga bị phong tỏa để hỗ trợ Ukraine cũng là một ví dụ khác. Trong Thông điệp Liên minh năm 2025, bà von der Leyen đề xuất một khoản “vay bồi thường” cho Ukraine, sử dụng nguồn tài chính gắn với các tài sản Nga bị phong tỏa mà không trực tiếp tịch thu các tài sản này. Tuy nhiên, sáng kiến nhanh chóng vấp phải những trở ngại pháp lý và chính trị.

Đến nay, EU đã lựa chọn phương án khác để hỗ trợ Ukraine, trong đó khoản vay 90 tỷ euro được huy động thông qua việc EU đi vay và sử dụng ngân sách của khối làm bảo đảm, thay vì trực tiếp dựa vào tài sản Nga bị phong tỏa.

Cũng theo Politico, trái ngược với lĩnh vực quốc phòng, Ủy ban châu Âu đạt kết quả tích cực hơn trong những lĩnh vực mà cơ quan này có thể chủ động đề xuất luật hoặc tổ chức các cơ chế thực hiện, trong đó có thương mại, chính sách xã hội, chính sách công nghiệp và công nghệ.

Đánh giá này cho thấy một thách thức lớn đối với tham vọng của bà Von der Leyen trong việc củng cố khả năng tự chủ chiến lược của châu Âu.

Trong Thông điệp Liên minh năm 2026 dự kiến trình bày ngày 16/9, bà von der Leyen sẽ tiếp tục phải trả lời câu hỏi về cách EU biến các cam kết chính trị thành năng lực thực tế trong bối cảnh châu Âu đối mặt với những thách thức ngày càng lớn về an ninh, quốc phòng và cạnh tranh chiến lược.