Hé lộ 'thủ phạm' đẩy giá dầu diesel toàn cầu nóng lên

Một nhà máy lọc dầu của Nga ở vùng Amu. (Nguồn: TASS)

Ngày 13/9, Tổng thống Donald Trump yêu cầu Ukraine ngừng tấn công các cơ sở nhiên liệu của Nga. Ông cho rằng, những cuộc tấn công này đang góp phần gây ra tình trạng thiếu dầu diesel, “làm tổn thương thế giới”.

Phát biểu với báo giới tại Amgen Irish Open (Ireland), ông Trump cho biết đã trao đổi với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy.

"Ông Zelensky phải làm một việc. Ông ấy phải ngừng phá hủy nhiên liệu diesel ở Nga”, người đứng đầu Nhà Trắng nói.

Theo ông Trump, chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga tại Ukraine đang góp phần gây ra tình trạng thiếu diesel trên toàn cầu.

Kể từ tháng 2/2022 đến nay, Nga và Ukraine vẫn mắc kẹt trong cuộc chiến tên lửa ngày càng leo thang. Các cuộc tấn công của Kiev nhằm vào các cơ sở dầu khí của Moscow đã làm giảm sản lượng dầu của Nga, dù nước này vẫn là một trong những nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới.

Ukraine đã gây sức ép lên ngành lọc dầu Nga như thế nào?

Ukraine đã liên tục tấn công các cơ sở dầu mỏ của Nga trong nhiều tháng, buộc Moscow áp đặt các hạn chế đối với hoạt động xuất khẩu nhiên liệu.

Theo dữ liệu của Kpler, xuất khẩu dầu nhiên liệu của Nga giảm xuống còn 591.000 thùng/ngày trong tháng 8/2026, từ mức trung bình 860.000 thùng/ngày trong năm 2025.

Chỉ vài giờ trước khi ông Trump đưa ra những bình luận trên, quân đội Ukraine cho biết đã tấn công nhà máy lọc dầu TANECO ở Tatarstan của Nga.

Xứ bạch dương cũng đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào các trạm xăng, chủ yếu gần tiền tuyến. Các cuộc tấn công gia tăng kể từ tháng 4/2026 và ít nhất 246 trạm đã bị tấn công cho đến nay.

Ông Chris Beauchamp, Giám đốc phân tích thị trường tại IG Group nhận định, các cuộc tấn công của Ukraine đang tác động nghiêm trọng đến ngành xuất khẩu quan trọng của Nga. Tuy nhiên, tác động rõ rệt hiện nay chủ yếu lại đang rơi về phía Moscow.

Cuối tháng trước, hàng chục trạm xăng tại St Petersburg đã hết hàng. Tại các khu vực khác của Nga, người dân cũng phải xếp hàng dài tại các trạm xăng để mua nhiên liệu.

Thị trường dầu diesel gặp khó

Nga hiện cung cấp khoảng 150.000 thùng diesel mỗi ngày cho thị trường toàn cầu.

Theo Cơ quan năng lượng quốc tế (IEA), tổng lượng dầu diesel xuất khẩu từ Nga và khu vực Vùng Vịnh trong tháng 8/2026 thấp hơn 1,6 triệu thùng/ngày so với tháng 2/2026. Khi đó, hai nguồn cung này chiếm gần 45% thương mại diesel toàn cầu.

Những con số trên cho thấy, các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở lọc dầu Nga đang tạo thêm sức ép đối với thị trường nhiên liệu. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu đây có phải nguyên nhân chính khiến giá diesel toàn cầu tăng mạnh?

Nhìn từ nước Mỹ, giá diesel đã tăng gần 65% kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào tháng 2/2026. Theo Hiệp hội ô tô Mỹ (AAA), giá diesel trung bình trên toàn quốc ở mức khoảng 6,20 USD/gallon (3,78 lít), ghi nhận ngày 13/9.

Dù các cuộc tấn công nhằm vào nguồn cung diesel của Nga có tác động đáng kể, chiến sự Mỹ-Iran mới là nguyên nhân lớn nhất gây tổn hại tới nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Trong cùng kỳ, giá xăng thông thường tăng khoảng 45%, lên 4,31 USD/gallon.

Đà tăng của diesel đang tác động trực tiếp đến chi phí vận chuyển và hàng hóa, bởi tàu biển, tàu hỏa và xe tải đều sử dụng loại nhiên liệu này.

Sức ép càng đáng chú ý trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ đang đến gần vào tháng 11. Kinh tế trở thành một chủ đề nóng và tỷ lệ người dân ủng hộ cách ông Trump xử lý nền kinh tế đã giảm xuống chỉ còn 17%, theo một cuộc thăm dò gần đây của Financial Times.

Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran đã khiến những tuyến hàng hải quan trọng bị mắc kẹt. (Nguồn: The Nation)

Mỹ-Iran mới là “cú sốc” lớn hơn

Theo ông Beauchamp, các cuộc tấn công của Ukraine chỉ là một “thành phần nhỏ” trong bức tranh lớn hơn. Nguyên nhân đang đẩy giá diesel tăng cao đến từ xung đột Mỹ-Iran.

Ông Beauchamp cho biết, Mỹ đã không nhập khẩu dầu diesel của Nga kể từ năm 2022, khi Moscow phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine.

“Giá dầu đã giảm 40% trước khi xung đột tại Iran bắt đầu, qua đó, chỉ ra hành động quân sự của Mỹ tại Trung Đông mới là yếu tố chính đẩy giá dầu diesel tăng trở lại. Diễn biến này có thể đe dọa khiến nền kinh tế thế giới rơi vào suy thoái”, Giám đốc phân tích thị trường tại IG Group phân tích.

IEA cũng đưa ra nhận định tương tự, cho rằng những thiệt hại đối với các nhà máy lọc dầu của Nga và sự sụt giảm xuất khẩu nhiên liệu của nước này diễn ra trong bối cảnh nguồn cung năng lượng toàn cầu đang chịu những gián đoạn lớn hơn từ cuộc chiến tại Vùng Vịnh.

Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran đã khiến những tuyến hàng hải quan trọng bị mắc kẹt.

Không chỉ dầu thô, các nhà máy lọc dầu tại Trung Đông và Nga - nơi chuyển dầu thô thành nhiên liệu có thể sử dụng - cũng chịu thiệt hại do xung đột.

Ông Beauchamp khẳng định: “Việc chấm dứt các cuộc tấn công của Ukraine có thể khiến giá giảm nhẹ trong ngắn hạn. Nhưng nếu động lực chính chưa được giải quyết, xu hướng đó sẽ nhanh chóng bị đảo ngược”.

Trong khi đó, ông Andreas Krieg, giảng viên cao cấp tại Trường Nghiên cứu An ninh thuộc Đại học King London cũng cho rằng, dù các cuộc tấn công nhằm vào nguồn cung diesel của Nga có tác động đáng kể, chiến sự Mỹ-Iran mới là nguyên nhân lớn nhất gây tổn hại tới nguồn cung năng lượng toàn cầu.

“Cuộc chiến tại Iran vẫn là cú sốc hệ thống lớn hơn đối với sự sẵn có của dầu diesel toàn cầu”, ông Krieg nhấn mạnh.

Theo ông, chiến dịch nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Ukraine là “một sự siết chặt bổ sung cực kỳ quan trọng”. Sự kết hợp của hai yếu tố này khiến dầu diesel trở nên đặc biệt nhạy cảm. Hai cuộc khủng hoảng không phải là những nguyên nhân cạnh tranh, mà đang cộng dồn tác động lên thị trường.

Vì vậy, việc Tổng thống Trump yêu cầu Ukraine ngừng tấn công các cơ sở nhiên liệu của Nga có lẽ là chưa đủ. Khi những gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông chưa được giải quyết, sức ép lên thị trường diesel toàn cầu khó có thể sớm hạ nhiệt.