Tham vọng tạo bằng cấp thay thế Harvard, Stanford của Khan Academy

Người sáng lập Khan Academy muốn tạo ra một lựa chọn thay thế cho Harvard hay Stanford.

Ông Sal Khan - Người sáng lập Khan Academy đang theo đuổi một mục tiêu đầy tham vọng: Xây dựng một chương trình chứng nhận mới có thể đạt giá trị tương đương với bằng cấp từ các trường đại học hàng đầu thế giới, nhưng với chi phí thấp hơn đáng kể và khả năng tiếp cận rộng mở hơn cho người học toàn cầu.

Phát biểu tại sự kiện Leading with AI ở San Francisco, Sal Khan cho rằng hệ thống giáo dục đại học truyền thống đang tồn tại nhiều bất cập, đặc biệt là chi phí đào tạo ngày càng tăng cao và rào cản tiếp cận đối với những sinh viên có năng lực nhưng không đủ điều kiện tài chính.

Ông đặt vấn đề: Liệu có thể tạo ra một mô hình đào tạo tinh gọn hơn, tập trung vào năng lực thực chất thay vì “thương hiệu trường học”, và được thị trường lao động công nhận rộng rãi?

Sáng kiến giáo dục của Khan Academy có thể giảm chi phí, mở rộng cơ hội học tập cho công dân toàn cầu

Theo định hướng ban đầu, chương trình chứng nhận mới có thể có chi phí chỉ khoảng vài nghìn USD, so với mức học phí lên tới hàng trăm nghìn USD cho một tấm bằng cử nhân tại các trường danh tiếng như Harvard University hay Stanford University.

Nếu thành công, mô hình này sẽ góp phần giảm áp lực tài chính cho người học, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển, nơi chi phí đại học là rào cản lớn đối với giấc mơ học tập.

Sáng kiến này cũng phù hợp với xu hướng “học tập suốt đời” (lifelong learning) đang ngày càng phổ biến, khi người lao động cần liên tục cập nhật kỹ năng để thích nghi với thị trường việc làm biến động nhanh do công nghệ và trí tuệ nhân tạo.

Thay đổi cách thị trường tuyển dụng đánh giá ứng viên

Một điểm cốt lõi trong tham vọng của Khan Academy là xây dựng chứng chỉ có giá trị thực sự đối với nhà tuyển dụng. Trong những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ bắt đầu chuyển trọng tâm từ bằng cấp sang kỹ năng thực tế.

Tuy nhiên, bằng đại học vẫn đóng vai trò như một “tín hiệu chuẩn” giúp doanh nghiệp sàng lọc ứng viên, do hệ thống chứng chỉ thay thế hiện nay còn thiếu tiêu chuẩn hóa và độ tin cậy đồng nhất.

Nếu Khan Academy có thể thiết lập quan hệ hợp tác trực tiếp với các tập đoàn lớn và xây dựng một lộ trình tuyển dụng gắn với chương trình đào tạo, chứng chỉ mới có thể trở thành một “đơn vị tín nhiệm kỹ năng” (skill credential) thay thế một phần vai trò của bằng cấp truyền thống.

Một bước chuyển của giáo dục toàn cầu?

Sáng kiến của Sal Khan phản ánh xu hướng tái cấu trúc giáo dục bậc cao trong kỷ nguyên số. Khi công nghệ, đặc biệt là AI, đang thay đổi cách con người học tập và làm việc, mô hình đào tạo linh hoạt, chi phí thấp và tập trung vào kỹ năng có thể trở thành một phần quan trọng trong hệ sinh thái giáo dục mới.

Dù còn ở giai đoạn khởi xướng, tham vọng của Khan Academy đặt ra một câu hỏi lớn cho tương lai: Liệu bằng đại học truyền thống có còn là con đường duy nhất để tiếp cận cơ hội nghề nghiệp toàn cầu, hay thế giới đang bước vào thời kỳ mà năng lực thực chứng quan trọng hơn tấm bằng?

Tuy nhiên, mô hình này của Khan Academy cũng có thể sẽ đối mặt nhiều thách thức. Thị trường lao động toàn cầu vẫn còn nặng về bằng cấp, đặc biệt trong các ngành như luật, y khoa hay quản trị công.

Ngoài ra, hiện tượng "lạm phát bằng cấp" (credential inflation) - khi yêu cầu học vấn ngày càng cao dù không thực sự cần thiết, khiến người học phải tích lũy thêm nhiều chứng chỉ để cạnh tranh.

Để chứng nhận mới đạt được vị thế tương đương đại học hàng đầu, Khan Academy sẽ phải chứng minh được ba yếu tố: chuẩn đầu ra rõ ràng, đánh giá năng lực minh bạch và sự công nhận thực chất từ nhà tuyển dụng. Đây là điều không dễ đạt được trong ngắn hạn.

Đỗ Tho