Tháng 5 xuất hiện 'Trăng đôi' kỳ ảo khi vừa có Trăng tròn, vừa có Trăng xanh

Trăng tròn đầu tháng 5 siêu đẹp

Tháng 5 là một khoảng thời gian đặc biệt trên bầu trời đêm. Thay vì một lần như thường lệ, chúng ta sẽ được chiêm ngưỡng tới hai lần trăng tròn. Hiện tượng này không chỉ mang ý nghĩa thiên văn học mà còn gắn liền với nhiều nét văn hóa đặc sắc trên toàn thế giới.

Đây cũng là vi trăng đầu tiên trong năm, khi Mặt Trăng ở điểm xa Trái Đất nhất trong quỹ đạo, khiến nó trông nhỏ hơn bình thường khoảng 4,6%. Đặc biệt, tháng 5 sẽ có hai lần trăng tròn, với lần thứ hai rơi vào ngày 31/5 và được gọi là Trăng xanh.

Trăng tròn tháng 5 là hiện tượng thiên văn đáng để quan sát.

Lần trăng tròn đầu tiên trong tháng 5 sẽ đạt đỉnh điểm vào lúc 17h23 (giờ GMT) ngày 1/5 (tức 00h23 ngày 2/5, theo giờ Việt Nam). Tại Việt Nam, người yêu thiên văn có thể quan sát Mặt Trăng mọc từ phía đông nam ngay sau khi mặt trời lặn.

Cái tên "Trăng Hoa" (Flower Moon) bắt nguồn từ các bộ tộc bản địa ở Bắc Mỹ, ám chỉ thời điểm các loài hoa dại nở rộ rực rỡ nhất trong tiết trời xuân ấm áp. Ngoài ra, nó còn được gọi là "Trăng Vắt Sữa" (Milk Moon) trong văn hóa châu Âu cổ, đánh dấu mùa sữa dồi dào của gia súc.

Khi Mặt Trăng mới mọc, người quan sát sẽ thấy nó có kích thước lớn bất thường và mang màu cam đỏ rực rỡ. Đây là kết quả của hai hiện tượng vật lý:

Ảo ảnh Mặt Trăng: Bộ não bị đánh lừa khi so sánh đĩa trăng với các vật thể ở đường chân trời như tòa nhà hay cây cối.

Tán xạ Rayleigh: Ánh sáng mặt trăng đi qua lớp khí quyển dày làm tán xạ các bước sóng xanh và chỉ cho phép các tông màu đỏ, cam đi qua.

Trăng xanh kỳ ảo cuối tháng 5

Theo Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA), Trăng xanh khá hiếm, chỉ chiếm khoảng 6% tổng số trăng tròn và chỉ xảy ra khi trăng tròn xuất hiện vào những ngày cuối tháng.

Sau trăng Xanh là trăng Dâu (trăng tròn tháng 6), trăng Sấm (tháng 7), trăng Cá tầm (tháng 8), trăng Mùa gặt (tháng 9), trăng Thợ săn (tháng 10), trăng Sương giá (tháng 11) và trăng Lạnh (tháng 12).

Theo CLB thiên văn nghiệp dư (USAC) trực thuộc khoa Vật lý - Vật lý kỹ thuật Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM, lần Trăng xanh gần nhất sẽ diễn ra vào 15 giờ 45 phút (giờ Việt Nam) ngày 31/05 tới, sau khi tháng 5 đã có một lần Trăng tròn vào 00 giờ 23 phút ngày 2/5 trước đó. Đây là một ví dụ điển hình của Trăng xanh theo tháng.

USAC cho biết, "Trăng xanh" (Blue Moon) là một tên gọi thường gây hiểu nhầm trong thiên văn học, bởi nó không phải là một hiện tượng trong đó Mặt Trăng chuyển thành màu xanh như tên gọi. Trên thực tế, đây đơn thuần là một cách gọi để chỉ những lần Trăng tròn hơi đặc biệt trong một chu kỳ thời gian.

Cụ thể, có hai định nghĩa phổ biến của Trăng xanh. Thứ nhất là Trăng xanh theo tháng - khi trong cùng một tháng dương lịch có hai lần Trăng tròn, thì lần Trăng tròn thứ hai được gọi là Trăng xanh. Một định nghĩa khác là Trăng xanh theo mùa - khi trong một mùa thiên văn có bốn lần Trăng tròn, thì lần Trăng tròn thứ ba được gọi là Trăng xanh. Mỗi loại Trăng xanh như vậy xảy ra từ 2 - 3 năm/lần, trong đó Trăng xanh theo mùa sẽ ít gặp hơn Trăng xanh theo tháng. Như vậy, Trăng xanh không phải là một hiện tượng thiên văn đặc biệt, mà chỉ là một quy ước đặt tên nhằm mô tả sự sắp xếp hiếm gặp của các pha Trăng.

Mặc dù vậy, trong những điều kiện rất hiếm hoi, Mặt Trăng thực sự có thể mang sắc xanh. Hiện tượng này xuất phát từ các yếu tố khí quyển như tro bụi núi lửa, khói cháy rừng hoặc các hạt nhỏ trong không khí làm tán xạ ánh sáng.