Tháng 7 là cao điểm mùa bão, thiên tai diễn biến rất phức tạp

Thời tiết tháng 7 diễn biến rất phức tạp

Ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, nhận định El Nino năm 2026-2027 có diễn biến tương tự El Nino năm 2023 và có cường độ tương đương sự kiện El Nino 2015-2016 và có thể nằm trong nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950.

Theo số liệu lịch sử, có một số năm xảy ra trạng thái El Nino tương tự như dự báo năm 2026 như: 1997, 2002, 2009, 2015 và 2023. Số lượng các cơn bão/áp thấp nhiệt đới trên cả tây bắc Thái Bình Dương và Biển Đông, đổ bộ các năm này đều thấp hơn so với trung bình nhiều năm, riêng 2009 có số lượng bão/áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông và ảnh hưởng đến VIệt Nam cao hơn trung bình nhiều năm.

Năm 2015 có 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông, trong đó có 2 cơn ảnh hưởng đến Việt Nam. Năm 2015 có 2 cơn bão trên cấp 12 hoạt động ở Biển Đông tuy nhiên đều không ảnh hướng đến Việt Nam.

Thiên tai, mưa bão năm nay dự báo còn diễn biến phức tạp. Ảnh: Tuấn Anh

Năm 2026, dự báo bão trên Biển Đông có khả năng xuất hiện ít hơn trung bình nhiều năm với khoảng 8-10 cơn, trong đó 3-5 cơn ảnh hưởng đến đất liền, tập trung vào tháng 7-9 ở Bắc Bộ và tháng 10-11 tại Trung Bộ, không loại trừ khả năng ảnh hưởng cả khu vực Nam Bộ trong các tháng cuối năm.

Theo dự báo của Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Quốc gia (Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), về tình hình khí hậu tháng 7/2026, trên khu vực Biển Đông, bão và áp thấp nhiệt đới có khả năng xuất hiện ở mức tương đương trung bình nhiều năm, nhưng ít có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền.

Tháng 7 năm nay được dự báo có những diễn biến thời tiết tiếp diễn tình trạng nắng nóng kéo dài suốt từ tháng 6, và dự báo, nắng nóng sẽ tiếp tục xuất hiện nhiều trong giai đoạn tháng 7-9/2026.

Đối với dự báo mưa bão, đây là giai đoạn khởi đầu mùa bão. Dù số lượng bão được dự báo ở mức tương đương trung bình nhiều năm, vẫn có khả năng xuất hiện các cơn bão mạnh hoặc gây mưa lớn trên diện rộng.

Đáng chú ý, trong hai tháng 7-8/2026, dự báo có lượng mưa vừa, mưa to tập trung tại Bắc Bộ, Thanh Hóa - Huế, Tây Nguyên và Nam Bộ. Tiếp đó, tháng 9-12/2026 cần đề phòng các đợt mưa vừa, mưa to diện rộng, đặc biệt tại khu vực Trung Bộ. Các hiện tượng dông, lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh có thể xảy ra trên phạm vi cả nước.

Trong những năm qua, các đợt mưa bão tuy không tập trung ngay từ đầu mùa, nhưng trên thực tế, chỉ cần một cơn bão mạnh hoặc một hệ thống áp thấp nhiệt đới kết hợp với gió mùa cũng có thể gây ra các đợt mưa lớn diện rộng, ngập úng đô thị, lũ quét và sạt lở đất tại nhiều địa phương.

Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Việt Nam là một trong 05 quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu; thiên tai xảy ra trên diện rộng và ngày càng cực đoan, bất thường.

Trong những năm qua, các vùng miền trên cả nước đã phải hứng chịu hầu hết các loại hình thiên tai (21/22 loại hình thiên tai trừ sóng thần), đặc biệt là bão, lũ, lũ quét, sạt lở đất, ngập lụt ngày càng khốc liệt và vượt các mốc lịch sử đã được ghi nhận. Thiên tai gây thiệt hại nghiêm trọng về người, tài sản, cơ sở hạ tầng, tác động xấu đến môi trường sống và các hoạt động kinh tế - xã hội. Nhiều khu vực trong thời gian ngắn phải đồng thời chịu ảnh hưởng của nhiều loại hình thiên tai, bão chồng bão, lũ chồng lũ, lũ quét, sạt lở đất, nhất là tại các tỉnh miền núi, trung du Bắc Bộ và Trung Bộ.

Dự báo sớm để phòng ngừa thiệt hại

Theo Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai, từ các thông tin dự báo, cảnh báo sớm, từ năm 2020-2025, các Bộ ngành, địa phương đã triển khai ứng phó, tổ chức kêu gọi, kiểm đếm, hướng dẫn cho 3.209.128 lượt tàu thuyền/16.034.074 lượt lao động biết diễn biến của bão, áp thấp nhiệt đới để di chuyển tránh trú nên cơ bản không để xảy ra thiệt hại về người, tàu thuyền trên biển; trên đất liền đã tổ chức sơ tán 757.965 hộ dân tại các khu vực nguy cơ cao lũ quét, sạt lở đất, ngập lụt sâu,…đến nơi an toàn, giúp bảo vệ tính mạng của người dân tại các khu vực xảy ra thiên tai.

Thông tin dự báo, cánh báo cũng được phát trên các phương tiện truyền thông, các mạng xã hội để người dân nắm được thông tin và chủ động triển khai các biện pháp ứng phó (gia cố, chằng chống nhà ở, chuẩn bị lương thực, nước uống, nhu yếu phẩm,…).

TS Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, cho biết hiện nay nhiều hiện tượng khí hậu quy mô lớn đã có thể được dự báo trước từ 6-9 tháng. Khoảng thời gian này đủ để các địa phương xây dựng phương án sản xuất, điều chỉnh cơ cấu cây trồng, tích nước cho hồ chứa và chuẩn bị các kịch bản bảo đảm nguồn nước, năng lượng cũng như lương thực. Đó cũng là cơ hội để giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ sinh kế và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước những rủi ro khí hậu ngày càng gia tăng, ông Lâm cho biết.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết, Việt Nam được dự báo chịu tác động trực tiếp và rõ nét của El Ninõ trong giai đoạn từ nửa cuối năm 2026 đến đầu năm 2027. Mức độ ảnh hưởng có thể tương đương sự kiện El Ninõ lịch sử giai đoạn 2015-2016, thời điểm hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng tại Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long đã làm hơn 100.000 ha lúa bị thiệt hại, trên 210.000 hộ dân thiếu nước sinh hoạt.

Tuy nhiên, El Ninõ không chỉ gây khô hạn mà còn có thể đi kèm những hiện tượng thời tiết cực đoan trái quy luật. Thực tế năm 2015 từng ghi nhận trận mưa lũ lịch sử tại Quảng Ninh dù đang trong giai đoạn El Ninõ, cho thấy những tác động ngày càng khó lường của biến đổi khí hậu.

Trước những thách thức này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu ngành khí tượng thủy văn đẩy mạnh chuyển đổi từ dự báo hiện tượng sang dự báo tác động. Theo đó, các bản tin dự báo không chỉ cung cấp thông tin về lượng mưa, nhiệt độ hay gió mà cần đánh giá cụ thể ảnh hưởng tới sản xuất nông nghiệp, nguồn nước, năng lượng, giao thông và đời sống dân sinh.

Cùng với việc tăng cường ứng dụng công nghệ mới, ngành khí tượng thủy văn sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực, nâng cao chất lượng cảnh báo sớm và hỗ trợ các địa phương xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp với từng khu vực, từng loại hình thiên tai.