Tháng Giêng cấy lúa ngoài đồng

Người dân thôn Hòa Đông, xã Đại Lộc ra đồng cấy lúa từ mồng 6 Tết Bính Ngọ 2026. Ảnh: H.L

Chăm chuốt cho mùa vụ chính

Thời tiết tháng Giêng khá lý tưởng để bắt đầu công việc gieo trồng, chăm bón. Chính vì thế, sáng mùng 7, khi các con đã rời nhà quay lại thành phố làm việc, bà Nguyễn Thị Hai, xã Nam Phước cũng xỏ đôi ủng ra đồng. Gần cả đời gắn bó với việc đồng áng, chỉ những ngày Tết bà mới ngắt quãng việc ra đồng để dành thời gian sum họp gia đình.

Tại cánh đồng Triều Châu, gia đình bà Hai có hơn 3 sào đất hoa màu và 4 sào đất lúa. Dù nhiều gia đình đã chuyển sang trồng những loại cây dễ thu hoạch hơn như đậu phụng, khoai lang, bắp hay mè, bà vẫn giữ thói quen trồng lúa và xem đó là chỗ dựa tinh thần, kinh tế lúc về già. Bà Hai nói vui, với người dân nông thôn, chỉ cần lúa đầy bồ, rau trái ngoài vườn, thêm vài con gà, đôi ba bụi chuối, là đã có cảm giác đủ đầy, sung túc cả năm.

Sau đợt lụt cuối năm 2025, cánh đồng Triều Châu có thêm lớp phù sa mới. Nước rút để lại trên mặt ruộng một màu nâu óng, đất tơi hơn, chỉ cần xắn nhẹ lưỡi cuốc là từng mảng đất đã dậy lên mùi phù sa. Bà Hai bảo, lụt làm mình vất vả thêm đôi chút, nhưng cũng bù đắp bằng lớp phù sa mới mỡ màng.

Vụ đông xuân năm nay, gia đình bà lần đầu trồng lúa VNR98 cho các sào ruộng. Theo bà Hai, năm ngoái, gia đình trồng thử một sào VNR98 và thấy cây lúa cho năng suất tốt, chín nhanh và chắc hạt. Đặc biệt, giống lúa này còn có khả năng kháng sâu bệnh tốt. “Trước tết, tôi đã dặm lại những đám lúa bị thưa, chuột cắn. Nay cây lúa gieo sạ được khoảng 50 ngày, chuẩn bị đứng cái làm đòng, là giai đoạn quan trọng quyết định năng suất vụ mùa”, bà Hai nói.

Những ngày này, trên nhiều cánh đồng xứ Quảng đâu đâu cũng thấy bóng người tất bật. Người lên liếp trồng bí, kẻ gieo hạt đậu, người nhanh tay nhổ mấy đám cỏ dại mọc xen trên đất lúa. Tiếng cuốc lẫn trong tiếng nói cười râm ran làm không khí tháng Giêng thêm rộn ràng.

Ông Nguyễn Văn Bảy, người có 4 sào đất màu tại cánh đồng thôn Hòa Đông (xã Đại Lộc) cũng vừa xuống giống xong vụ dưa leo đầu năm. Ngoài ra, ông cũng dành mấy ngày công để cấy cho xong 5 sào đất lúa.

Theo ông Bảy, cánh đồng thôn Hòa Đông xuống giống trễ hơn so với nhiều địa phương khác trên địa bàn nên sau Tết, người nông dân mới bắt đầu cấy lúa. Do đó, từ mùng 5, bà con đã mang theo thúng mủng, phân bón ra đồng, tranh thủ từng ngày nắng ráo để kịp lịch thời vụ. “Lúa cấy muộn thì phải chăm kỹ hơn. Mình theo sát ruộng, coi nước, coi sâu bệnh từng ngày thì mới yên tâm”, ông Bảy phân tích.

Chủ động thích ứng với thời tiết

Theo các vị cao niên, tháng Giêng nắng ấm nhưng vẫn còn những đợt không khí lạnh xen kẽ, sáng sớm sương phủ dày, nếu không giữ mực nước hợp lý, cây lúa non rất dễ bị “nghẹt rễ”, chậm phát triển. Vì thế, dù vẫn đang trong những ngày du xuân, bà con đã tranh thủ ra thăm ruộng, tháo bớt nước khi trời âm u và giữ nước khi nắng lên để bảo đảm nhiệt độ cho cây lúa, rau màu sinh trưởng ổn định.

Tại nhiều địa phương, các tổ thủy nông cũng phối hợp điều tiết nước theo từng xứ đồng. Bà Nguyễn Thị Nghi, Chủ tịch Hội Nông dân xã Đồng Dương cho biết, từ trước Tết, địa phương đã ra quân nạo vét các tuyến kênh mương. Nhờ chủ động khơi thông dòng chảy nên đến thời điểm này, nguồn nước phục vụ sản xuất cơ bản được bảo đảm.

“Trước Tết, chúng tôi vận động bà con xuống giống đúng khung lịch thời vụ, đồng thời tăng cường kiểm tra đồng ruộng để kịp thời phát hiện sâu bệnh, nhất là giai đoạn lúa đứng cái, làm đòng. Nếu chăm sóc tốt thời điểm này, năng suất cuối vụ sẽ được quyết định phần lớn”, bà Nghi chia sẻ.

Bên cạnh việc điều tiết nước, ngành nông nghiệp địa phương cũng khuyến cáo nông dân bón phân cân đối, không lạm dụng đạm để tránh tình trạng lúa tốt lá nhưng yếu thân, dễ đổ ngã khi gặp mưa gió trái mùa. Một số hộ đã mạnh dạn áp dụng phương pháp “1 phải, 5 giảm”, sử dụng giống xác nhận, giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, hướng đến sản xuất an toàn, bền vững hơn.

Trên các cánh đồng thời điểm này, màu xanh của lúa hòa cùng sắc xanh của bí, đậu, dưa leo tạo nên bức tranh xuân đầy sức sống. Ngoài việc canh tác, ra đồng ngày đầu năm giống như một nghi thức văn hóa, gắn với quan niệm “đầu xuôi đuôi lọt”, mong một năm mưa thuận gió hòa của người nông dân.

Nhà nghiên cứu Võ Văn Hòe cho hay, với nghi thức này, những ngày đầu ra đồng, ai nấy đều giữ tâm thế phấn chấn, nói với nhau những câu chuyện vui, tránh lời nặng nhẹ để lấy may cho cả vụ mùa.

Nhiều gia đình xứ Quảng còn giữ thói quen chọn giờ đẹp, mang theo nắm đất về đặt trước hiên nhà như một cách “mở hàng” cho ruộng đồng. Có người bẻ nhành lộc non cắm ở bờ ruộng, vừa để đánh dấu thửa đất, vừa gửi gắm ước mong mùa màng bội thu.

Những phong tục giản dị ấy đã theo người nông dân qua bao mùa mưa nắng và nuôi dưỡng trong họ niềm tin vào sự khởi đầu một mùa vàng bội thu.

HUỲNH LÊ