Tháng lương 13 và thưởng Tết: Doanh nghiệp có bắt buộc chi trả?

Ảnh minh họa: AI

Doanh nghiệp phải sớm công khai phương án thưởng Tết 2027

Theo Văn bản số 12421/BNV-CTL&BHXH gửi Giám đốc Sở Nội vụ các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Bộ Nội vụ yêu cầu các địa phương tổng hợp tình hình tiền lương, nợ lương năm 2026, quan hệ lao động và kế hoạch thưởng Tết Dương lịch, Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027 của doanh nghiệp trên địa bàn.

Báo cáo phải được gửi về Cục Tiền lương và Bảo hiểm xã hội trước ngày 25.11.2026. So với mốc 25.12 thường được áp dụng trong những năm trước, thời hạn năm nay được đẩy lên sớm hơn khoảng một tháng, tạo thêm thời gian để cơ quan quản lý nắm bắt tình hình tại doanh nghiệp trước cao điểm cuối năm.

Việc yêu cầu báo cáo sớm nhằm giúp cơ quan chức năng theo dõi sát hơn đời sống, việc làm và thu nhập của người lao động. Đây cũng là cơ sở để nhận diện những doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh, có nguy cơ chậm lương, nợ lương hoặc phát sinh vướng mắc trong quan hệ lao động.

Thời điểm cuối năm thường là giai đoạn nhạy cảm khi nhu cầu chi tiêu tăng, trong khi người lao động mong chờ các khoản thu nhập bổ sung. Nếu tiền lương, thưởng không được giải quyết thỏa đáng, nguy cơ tranh chấp lao động, đình công có thể xuất hiện trước, trong và sau Tết. Vì vậy, Bộ Nội vụ yêu cầu các địa phương chủ động nắm tình hình, hỗ trợ các bên đối thoại, thương lượng và tháo gỡ vướng mắc, tránh để mâu thuẫn kéo dài, ảnh hưởng đến an ninh trật tự.

Về phía doanh nghiệp, việc xây dựng phương án thưởng Tết cần có sự phối hợp với tổ chức công đoàn cơ sở. Các đơn vị được hướng dẫn rà soát hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể, quy chế trả lương và quy chế thưởng để xác định rõ quyền lợi của người lao động.

Phương án thưởng Tết 2027 cần căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh năm 2026 và phải được thông báo công khai tại nơi làm việc. Điều này giúp người lao động chủ động tính toán thu nhập, đồng thời hạn chế những thắc mắc, bất đồng khi doanh nghiệp thực hiện chi trả.

Thưởng Tết và lương tháng 13 có bắt buộc?

Không ít người lao động mặc định cuối năm sẽ nhận được một khoản thưởng Tết hoặc ít nhất một tháng lương thứ 13. Tuy nhiên, xét dưới góc độ pháp luật, đây không phải quyền lợi mặc nhiên áp dụng với tất cả người lao động.

Theo Điều 104 Bộ luật Lao động 2019, thưởng là số tiền, tài sản hoặc hình thức khác mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh và mức độ hoàn thành công việc.

Quy định này cho thấy pháp luật không bắt buộc mọi doanh nghiệp phải thưởng Tết. Việc có thưởng hay không, mức thưởng bao nhiêu phụ thuộc vào kết quả hoạt động của doanh nghiệp và quy chế thưởng do người sử dụng lao động quyết định sau khi tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở.

Tương tự, Bộ luật Lao động 2019 cũng không quy định một chế độ riêng mang tên "lương tháng 13" mà doanh nghiệp bắt buộc phải chi trả. Theo Điều 95, tiền lương được trả căn cứ vào thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động, gắn với công việc, năng suất và chất lượng thực hiện.

Do đó, người lao động không đương nhiên có quyền yêu cầu doanh nghiệp trả lương tháng 13 nếu khoản tiền này không được quy định trong thỏa thuận hoặc chính sách áp dụng tại đơn vị.

Tuy nhiên, có một điểm cần phân biệt: Khi thưởng Tết hoặc lương tháng 13 đã được ghi nhận cụ thể trong hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc quy chế thưởng có tính ràng buộc, doanh nghiệp phải thực hiện theo cam kết.

Lương tháng 13 khác gì thưởng Tết?

Trong thực tế, hai khoản tiền này thường được gọi chung là thưởng cuối năm, khiến nhiều người lao động nhầm lẫn về bản chất và quyền lợi.

Lương tháng 13 thường được hiểu là khoản thu nhập bổ sung theo thỏa thuận giữa doanh nghiệp và người lao động. Cách tính có thể dựa trên thời gian làm việc, mức lương bình quân hoặc hiệu suất công việc. Nếu được quy định cụ thể trong chính sách của doanh nghiệp, khoản tiền này có tính ổn định tương đối cao.

Trong khi đó, thưởng Tết mang tính khuyến khích, động viên người lao động sau một năm làm việc. Mức thưởng có thể tăng, giảm tùy thuộc vào kết quả sản xuất, kinh doanh và quy chế thưởng của từng doanh nghiệp.

Hiện nay, doanh nghiệp có thể áp dụng nhiều cách tính lương tháng 13 khác nhau. Một số phương pháp phổ biến gồm:

Tính theo lương bình quân 12 tháng: Người làm đủ 12 tháng được nhận một tháng lương bình quân 12 tháng. Người làm chưa đủ 12 tháng có thể được tính theo công thức: Số tháng làm việc/12 x mức lương bình quân.

Tính theo mức lương tháng 12: Lương tháng 13 bằng tiền lương thực nhận của tháng 12.

Tính theo tỉ lệ hoặc hiệu suất: Lương tháng 13 bằng tỉ lệ thưởng nhân với mức lương bình quân.

Đây là những cách tính tham khảo, không phải công thức bắt buộc theo Bộ luật Lao động. Mức hưởng và điều kiện nhận cụ thể vẫn phụ thuộc vào thỏa thuận, quy chế của từng doanh nghiệp.

Theo số liệu của Bộ Nội vụ, mức thưởng bình quân dịp Tết Nguyên đán 2026 đạt 8,69 triệu đồng/người. Trong đó, doanh nghiệp nhà nước có mức thưởng bình quân 9,44 triệu đồng/người; doanh nghiệp FDI đạt 9,21 triệu đồng/người và doanh nghiệp dân doanh đạt 7,37 triệu đồng/người.

Những con số này cho thấy thưởng Tết vẫn là khoản thu nhập được nhiều doanh nghiệp duy trì, dù không phải nghĩa vụ bắt buộc theo luật. Với doanh nghiệp, đây cũng là cách ghi nhận đóng góp, giữ chân nhân sự và tạo động lực để người lao động tiếp tục gắn bó sau kỳ nghỉ Tết.