Thanh âm nhạc cụ dân tộc ngân vang tại Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu ở Thái Nguyên

Sáng 7.11, tại Nhà hát Ca, Múa, Nhạc quốc gia Việt Nam (chi nhánh Thái Nguyên), phần thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc năm 2026 tiếp tục diễn ra với sự tham gia của các đơn vị nghệ thuật, mang đến nhiều chương trình biểu diễn được dàn dựng công phu.

Không gian sân khấu trở thành nơi hội tụ của những nhạc cụ gắn bó lâu đời với đời sống văn hóa các dân tộc Việt Nam, từ đàn tranh, đàn tứ, đàn tam thập lục đến đàn T’rưng, sáo và các nhạc cụ thuộc bộ gõ.

Không gian sân khấu quy tụ nhiều loại nhạc cụ dân tộc, tạo nên bức tranh âm nhạc đa sắc màu

Điểm đáng chú ý của phần thi là sự đa dạng trong cách khai thác chất liệu âm nhạc truyền thống, khi các nghệ sĩ vừa trình diễn những tác phẩm mang âm hưởng dân gian vừa đưa nhạc cụ dân tộc vào các sáng tác, bản chuyển soạn có màu sắc hiện đại.

Theo chương trình dự thi, Đoàn Nghệ thuật Phương Đông, Nhà hát Ca, Múa, Nhạc quốc gia Việt Nam mang đến 5 tác phẩm, gồm 3 tiết mục hòa tấu dàn nhạc và 2 tiết mục độc tấu sáo với sự tham gia của tập thể nghệ sĩ.

Ở nội dung hòa tấu, 3 tác phẩm được giới thiệu gồm “Nhịp điệu vùng cao” của Hà Tùng, “Nụ cười ASEAN” do Đỗ Xuân Thái chuyển soạn và “Bình minh trên quê hương” của Quang Huy.

Phần độc tấu đàn tứ với những thao tác gảy đàn tập trung và điêu luyện

Với hình thức hòa tấu, các nhạc cụ cùng tham gia tạo nên cấu trúc âm thanh nhiều lớp, đòi hỏi nghệ sĩ phải kiểm soát nhịp điệu, phối hợp tiết tấu và giữ sự ăn khớp trong quá trình biểu diễn.

Trên sân khấu, dàn nhạc xuất hiện với nhiều loại nhạc cụ khác nhau, từ nhạc cụ dây, bộ gõ đến các nhạc cụ truyền thống có cấu tạo đặc trưng, tạo nên diện mạo phong phú cho phần trình diễn tập thể.

Ở nội dung độc tấu sáo, NSƯT Văn Ngư biểu diễn 2 tác phẩm “Giao duyên” của Quang Huy và “Hơi thở Đại Ngàn” do Cao Minh Đức, Đinh Việt Anh thực hiện phần âm nhạc.

Hình thức độc tấu đặt người nghệ sĩ vào vị trí trung tâm, đòi hỏi khả năng làm chủ nhạc cụ, xử lý kỹ thuật và thể hiện sắc thái tác phẩm, qua đó làm nổi bật đặc trưng âm thanh của từng loại nhạc cụ.

Bên cạnh chương trình của Đoàn Nghệ thuật Phương Đông, phần thi còn có những tiết mục độc tấu đàn tam thập lục, đàn tứ và đàn T’rưng, đưa khán giả đến gần hơn với hình dáng và cách diễn tấu của từng nhạc cụ.

Ở phần độc tấu đàn tam thập lục, người biểu diễn ngồi trước nhạc cụ có hệ thống dây đàn được bố trí thành nhiều hàng, hai tay cầm que gõ thực hiện những thao tác gõ liên tục theo nhịp điệu.

Thí sinh với trang phục mang đậm bản sắc văn hóa

Âm thanh đàn tam thập lục được tạo ra từ những cú gõ lên dây đàn, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa hai tay, khả năng kiểm soát lực và độ chính xác trong từng động tác.

Với đàn tứ, nghệ sĩ biểu diễn tập trung vào thao tác gảy dây, chuyển ngón và điều khiển âm thanh trên cây đàn có cấu tạo đặc trưng, những chuyển động của bàn tay quyết định sắc thái và cách thể hiện từng câu nhạc.

Một điểm khác tạo dấu ấn trên sân khấu là nghệ sĩ trình diễn đàn T’rưng, nhạc cụ được cấu tạo từ những ống tre, nứa có kích thước khác nhau, xếp thành hệ thống để tạo ra các cao độ.

Người biểu diễn sử dụng dùi gõ vào các ống đàn, tạo nên âm thanh từ chất liệu tre nứa, cách bố trí các ống với kích thước khác nhau tạo nên hệ thống âm thanh riêng của nhạc cụ.

Cuộc thi mang đến sắc thái âm thanh riêng cho chương trình

Đàn T’rưng gắn bó với sinh hoạt âm nhạc của nhiều cộng đồng dân tộc ở Tây Nguyên, việc giới thiệu nhạc cụ trên sân khấu cuộc thi tạo cơ hội để khán giả quan sát trực tiếp cấu tạo và kỹ thuật diễn tấu.

Không gian biểu diễn còn có sự xuất hiện của nhạc cụ hơi, trong đó nghệ sĩ sử dụng sáo tạo âm thanh bằng hơi thổi, kết hợp kỹ thuật điều khiển luồng hơi và ngón tay trên thân nhạc cụ.

Những bộ trang phục biểu diễn với màu sắc, họa tiết khác nhau góp phần làm nổi bật diện mạo sân khấu, sự kết hợp giữa trang phục, nhạc cụ và kỹ thuật trình diễn tạo nên những hình ảnh mang sắc thái văn hóa riêng.

Ở một số tiết mục, các nghệ sĩ lựa chọn cách phối hợp nhiều nhạc cụ trong cùng không gian biểu diễn, tạo nên sự đối thoại giữa những âm sắc khác nhau, qua đó mở rộng khả năng thể hiện của dàn nhạc dân tộc.

Một số tiết mục đặc sắc của các thí sinh tại chương trình

Trong chương trình của dàn nhạc Âu Cơ, các tác phẩm hòa tấu gồm “Mõ làng”, “Ngũ sắc tỏa quang” của Nguyễn Giang và “World Dance”, nhạc Yanni do Bá Nha chuyển soạn.

Ở nội dung độc tấu đàn tam thập lục, nghệ sĩ Bùi Thị Lý thể hiện 2 tác phẩm “Khát vọng” của Quang Huy và “Phiên chợ Ba Tư”, âm nhạc của Albert William Ketèlbey, khai thác khả năng diễn tấu của nhạc cụ qua những chất liệu âm nhạc khác nhau.

Với đàn tứ, nghệ sĩ Vũ Bá Nha trình diễn “Dòng sông quê tôi” của Bá Quế và “Zigeunerweisen” của Pablo de Sarasate. Hai tác phẩm đặt nhạc cụ vào những không gian biểu đạt khác nhau.

Trong khi đó, NSƯT Cao Thị Hương Giang mang đến phần độc tấu đàn T’rưng với tác phẩm “Cao nguyên mở hội” và bản phối “Beethoven Virus Rock Cover”.

Đằng sau mỗi phần trình diễn là quá trình rèn luyện kỹ thuật, nghiên cứu chất liệu âm nhạc và khả năng phối hợp giữa các nghệ sĩ

Sự xuất hiện của những tác phẩm mang chất liệu âm nhạc quốc tế bên cạnh các sáng tác khai thác văn hóa truyền thống tạo nên những hướng tiếp cận khác nhau, đặt ra yêu cầu về khả năng thích ứng của nhạc cụ dân tộc trong môi trường biểu diễn hiện đại.

Đằng sau mỗi phần trình diễn là quá trình rèn luyện kỹ thuật, nghiên cứu chất liệu âm nhạc và khả năng phối hợp giữa các nghệ sĩ, đặc biệt với những tiết mục hòa tấu có sự tham gia của nhiều loại nhạc cụ.

Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc năm 2026, Đợt 2 diễn ra từ ngày 6 đến 12.11 tại Thái Nguyên, quy tụ 17 đơn vị nghệ thuật với gần 400 nghệ sĩ, diễn viên.

Thông qua các phần thi, những nhạc cụ gắn với đời sống văn hóa của nhiều cộng đồng dân tộc được giới thiệu trên sân khấu chuyên nghiệp, tạo thêm cơ hội giao lưu giữa các đơn vị nghệ thuật và lan tỏa giá trị âm nhạc truyền thống đến công chúng.