Thanh Hóa: Gỡ nút thắt vật liệu, kiểm soát giá, thúc giải ngân vốn đầu tư công

Sáng 4/10, Sở Xây dựng tỉnh Thanh Hóa phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh tổ chức hội nghị giải quyết khó khăn, vướng mắc về giá vật liệu xây dựng, hợp đồng thi công xây dựng, nhằm đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công năm 2026.

Hội nghị có sự tham dự của các doanh nghiệp xây lắp, chủ mỏ khoáng sản, đại diện các chủ đầu tư dự án đầu tư công trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

Vật liệu xây dựng thiếu cục bộ, giá biến động

Theo Sở Xây dựng Thanh Hóa, nhu cầu vật liệu phục vụ các công trình trên địa bàn tỉnh trong năm 2026 và những năm tiếp theo rất lớn. Riêng đất san lấp ở trạng thái tự nhiên, nhu cầu năm 2026 khoảng 58,59 triệu m³, trong đó các công trình sử dụng vốn ngân sách Nhà nước cần khoảng 18,24 triệu m³, vốn ngoài ngân sách khoảng 40,35 triệu m³.

Toàn tỉnh hiện có 60 mỏ đất san lấp được cấp phép khai thác trong năm 2026. Tuy nhiên, 20 mỏ đang tạm dừng hoạt động do hết trữ lượng, dừng để phục vụ cơ quan cảnh sát điều tra hoặc chưa thuê đất. 40 mỏ đủ điều kiện hoạt động có tổng trữ lượng khoảng 56,11 triệu m³ ở trạng thái tự nhiên, công suất cung ứng khoảng 15,58 triệu m³/năm.

Ngoài ra, Thanh Hóa có 32 dự án thu hồi khoáng sản với tổng khối lượng khoảng 20,62 triệu m³ và 40 giấy xác nhận thu hồi khoáng sản đất san lấp của các hộ gia đình với khối lượng khoảng 1,1 triệu m³.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường và Giám đốc Sở Xây dựng Thanh Hóa chủ trì, lắng nghe ý kiến của các doanh nghiệp tại hội nghị.

Tuy nhiên, theo hồ sơ các đơn vị cung cấp, hiện chỉ có 10/40 mỏ đất đang còn thời gian hoạt động, với sản lượng còn lại từ nay đến hết năm 2026 khoảng 2,969 triệu m³ ở trạng thái tự nhiên, tương đương khoảng 3,83 triệu m³ ở trạng thái nở rời.

Tính chung, tổng công suất khai thác đất năm 2026, bao gồm cả nguồn thu hồi khoáng sản ở trạng thái tự nhiên, khoảng 37,3 triệu m³, mới đáp ứng khoảng 63,67% nhu cầu toàn tỉnh.

Trong khi đó, nguồn đá xây dựng được đánh giá dồi dào hơn. Thanh Hóa có 219 mỏ đá được cấp phép khai thác, trong đó 183 mỏ đủ điều kiện hoạt động năm 2026, với trữ lượng khai thác khoảng 163 triệu m³ và tổng công suất cung ứng khoảng 8,24 triệu m³/năm.

Nhu cầu đá xây dựng ở trạng thái tự nhiên năm 2026 khoảng 10,05 triệu m³. Tổng công suất khai thác và nguồn thu hồi khoảng 17,19 triệu m³, tương đương khả năng đáp ứng 171% nhu cầu.

Các doanh nghiệp nêu những khó khăn về nguồn vật liệu, giá bán và hợp đồng trong thi công các dự án đầu tư công trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

Tuy nhiên, theo đánh giá của các doanh nghiệp, nguồn tài nguyên và công suất được cấp phép chưa đồng nghĩa với nguồn vật liệu thực tế đưa ra thị trường. Đến nay, Sở Xây dựng mới công bố thông tin đối với 63/183 mỏ đá đang hoạt động, với tổng sản lượng còn lại đến hết năm 2026 khoảng 1,182 triệu m³ ở trạng thái tự nhiên, tương đương 1,74 triệu m³ ở trạng thái nở rời.

Đáng chú ý nhất là nguồn cát. Toàn tỉnh hiện có 23 mỏ cát được cấp phép khai thác, nhưng chỉ 8 mỏ đủ điều kiện hoạt động trong năm 2026, với tổng trữ lượng khoảng 5,99 triệu m³ và công suất khai thác khoảng 0,295 triệu m³/năm.

Trong khi nhu cầu cát xây dựng tự nhiên năm 2026 khoảng 8,135 triệu m³, công suất khai thác hiện mới đáp ứng khoảng 30,2% nhu cầu.

Để bổ sung nguồn cung, dự kiến trong quý IV/2026, Thanh Hóa sẽ cấp phép, đưa vào hoạt động 6 mỏ cát theo cơ chế, chính sách đặc thù, với công suất khai thác khoảng 2,13 triệu m³/năm.

Ông Hoàng Văn Đồng, Giám đốc Sở Xây dựng Thanh Hóa cho biết sẽ kiểm tra các mỏ khoáng sản công bố giá nhưng không có hàng bán ra thị trường.

Cùng với cát tự nhiên, toàn tỉnh có 24 cơ sở đầu tư dây chuyền sản xuất cát nghiền, tổng công suất thiết kế khoảng 2,39 triệu m³/năm. Tính cả cát nghiền, tổng công suất cát xây dựng ở trạng thái nở rời năm 2026 khoảng 5,16 triệu m³, đáp ứng khoảng 53,8% nhu cầu toàn tỉnh.

Nguồn cung hạn chế đã tác động trực tiếp đến giá vật liệu và hoạt động xây dựng. Theo Công văn số 11710/SXD-KTVL ngày 24/9/2026 của Sở Xây dựng Thanh Hóa, giá đá tháng 9 tăng khoảng 3 - 7% so với tháng 8. Bình quân quý III/2026, giá đá tăng khoảng 5 - 15% so với quý II, tăng 20 - 38% so với quý I và tăng 34 - 59% so với quý IV/2025, tùy từng loại.

Hiện, giá đá 1x2 dao động từ 220.000 - 409.000 đồng/m³; đá hộc từ 150.000 - 327.273 đồng/m³; cấp phối đá dăm loại I từ 181.818 - 376.818 đồng/m³.

Tình trạng này đang gây áp lực lớn cho các nhà thầu, nhất là những dự án sử dụng hợp đồng trọn gói. Ông Hán Thành Tuấn, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Tuấn Linh cho biết: Doanh nghiệp đang thi công dự án đường ven biển đoạn Hoằng Thanh - Nghi Sơn và gặp khó khăn về nguồn đá.

Theo ông Tuấn, có mỏ báo giá đá base A và base B khoảng 113.000 đồng/m³ nhưng lại không có hàng. Trong khi đó, một số mỏ khác thông báo có hàng nhưng giá dao động 200.000 - 300.000 đồng/m³, trong khi giá nhà thầu ký với chủ đầu tư chỉ 63.000 đồng/m³.

"Nhẩm tính, khi hoàn thành dự án, nhà thầu có thể lỗ khoảng 12 tỷ đồng", ông Tuấn cho biết, đồng thời đề nghị cơ quan chức năng kiểm tra việc chênh lệch giá giữa các mỏ trong cùng khu vực và bảo đảm các mỏ có giá phù hợp thực tế phải cung cấp được vật liệu.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa cho biết nguồn cung vật liệu xây dựng thiếu cục bộ.

Tương tự, ông Vũ Xuân Quý, Giám đốc Công ty TNHH Xây dựng và Thương mại Thắng Anh, cho rằng: Tình trạng khan hiếm vật liệu và giá tăng đã được phản ánh nhiều lần nhưng vẫn tái diễn.

Theo ông Quý, có tình trạng giá vật liệu tăng liên tục trong thời gian ngắn, trong khi doanh nghiệp xây lắp khó chủ động cân đối chi phí. Ông đề nghị cơ quan chức năng kiểm tra, làm rõ việc tăng giá có phù hợp với thực tế hay không.

Ông Nguyễn Duy Nở, Giám đốc Công ty TNHH Hoàng Tuấn, cũng phản ánh tình trạng mỏ báo giá một nơi nhưng bán giá khác. Trong quá trình khảo sát 14 điểm mỏ cùng chủ đầu tư và đơn vị tư vấn, chỉ khoảng một nửa số mỏ có đá hộc phục vụ dự án, nhưng giá lên tới 300.000 đồng/m³, trong khi nhà thầu ký với chủ đầu tư ở mức 200.000 đồng/m³.

Theo ông Nở, việc báo giá không sát thực tế, công bố giá nhưng không có hàng hoặc mỏ không còn trữ lượng nhưng vẫn công bố giá đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án, thậm chí có công trình phải trả lại chủ đầu tư do không cân đối được nguồn vật liệu.

Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Thanh Hóa Nguyễn Xuân Hưng đề nghị cấp có thẩm quyền tiếp tục rà soát, cho phép các mỏ nâng công suất khai thác để đảm bảo nguồn cung.

Sở Xây dựng Thanh Hóa cho biết, đến ngày 3/10, Sở đã nhận báo cáo của 110/170 đơn vị. Trong số này, 8/110 đơn vị phản ánh dự án bị ảnh hưởng do giá đá tăng, dẫn đến chậm tiến độ.

Mức tăng chi phí/hợp đồng thi công do biến động giá đá được các đơn vị báo cáo khoảng 4,4 - 50% giá trị hợp đồng, tùy thời điểm ký hợp đồng xây lắp. Các dự án chịu tác động chủ yếu là công trình hạ tầng kỹ thuật và giao thông, phần lớn là hợp đồng trọn gói.

Gỡ điểm nghẽn

Tại hội nghị, nhiều doanh nghiệp xây lắp, chủ mỏ khoáng sản và đại diện chủ đầu tư đề nghị nâng công suất khai thác mỏ, giảm thủ tục hồ sơ, rút ngắn thời gian cấp phép, qua đó tăng nguồn cung và đáp ứng nhu cầu vật liệu cho các dự án đầu tư công.

Ông Nguyễn Xuân Hưng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Thanh Hóa, đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục rà soát các mỏ có khả năng nâng công suất để bổ sung nguồn cung.

Đối với các dự án chuẩn bị đầu tư, ông Hưng cho rằng đơn vị tư vấn cần đánh giá sát chi phí vận chuyển, quãng đường từ công trường đến mỏ và trữ lượng thực tế của các mỏ, tránh tình trạng dự toán không sát thực tế, sau đó phải điều chỉnh hợp đồng, ảnh hưởng tiến độ giải ngân.

Ngành chức năng cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp để tháo gỡ khó khăn về nguồn cung, đảm bảo giá bán để góp phần hoàn thành các dự án đầu tư công trên địa bàn.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa Lê Văn Tiến cho rằng, vấn đề hiện nay không hẳn là tỉnh thiếu tài nguyên mà thiếu nguồn cung cục bộ. Trong đó đất mới đáp ứng khoảng 63 - 64% nhu cầu, còn cát đang thiếu trầm trọng.

Theo ông Tiến, ngành Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục tập trung tháo gỡ nguồn cát, đồng thời kết nối chủ mỏ với nhà thầu, chủ đầu tư để bảo đảm nguồn cung. Đối với các mỏ không vi phạm và đủ điều kiện nâng công suất, hồ sơ sẽ được hoàn thiện, trình UBND tỉnh xem xét cấp phép trong thời gian ngắn.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hoá cũng yêu cầu các nhà thầu khi thiếu nguồn vật liệu có thể phản ánh trực tiếp để cơ quan chuyên môn cung cấp thông tin về các điểm mỏ có trữ lượng, công suất phù hợp.

Đối với trường hợp mỏ còn trữ lượng nhưng không khai thác, công bố giá hoặc có dấu hiệu chênh lệch bất thường về giá, cơ quan chức năng sẽ kiểm tra, lập biên bản và trường hợp cần thiết sẽ chuyển cơ quan công an xem xét, xử lý theo quy định.

"Các chủ mỏ khoáng sản cần phải đồng hành với nhà thầu thi công dự án đầu tư công, góp phần hoàn thành giải ngân vốn đầu tư công trên địa bàn", ông Tiến nhấn mạnh.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng đề nghị các doanh nghiệp, trong đó có chủ mỏ và doanh nghiệp xây lắp, tối ưu hóa khâu trung gian nhằm giảm chi phí. Nhà thầu cần làm việc trực tiếp với chủ mỏ để chủ động nguồn cung và kiểm soát giá.

Cùng quan điểm chỉ đạo, điều hành, ông Hoàng Văn Đồng, Giám đốc Sở Xây dựng Thanh Hóa cho biết: Sở sẽ tiếp nhận phản ánh của doanh nghiệp về những trường hợp mỏ công bố giá nhưng không có hàng, bán không đúng giá công bố hoặc cùng khu vực nhưng có mức giá chênh lệch bất thường.

"Những ý kiến phản ánh về cùng khu vực mỏ mà giá bán khác nhau, chúng tôi sẽ kiểm tra đột xuất để có phương án xử lý. Các chủ mỏ phải công bố trung thực về giá. Nếu phát hiện sai phạm, chúng tôi sẽ lập danh sách để công khai vi phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng", ông Đồng khẳng định.

Bên cạnh tháo gỡ nguồn cung và kiểm soát giá, việc xử lý các hợp đồng xây dựng bị tác động bởi biến động giá cũng được đặt ra tại hội nghị.

Theo hướng dẫn của Bộ Xây dựng, đối với hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định, trong điều kiện giá vật liệu biến động mạnh, việc điều chỉnh đơn giá chỉ được thực hiện trong các trường hợp pháp luật và hợp đồng quy định, trong đó có trường hợp bất khả kháng và hoàn cảnh cơ bản thay đổi.

Thẩm quyền điều chỉnh hợp đồng khi có biến động giá xăng dầu, vật liệu xây dựng thuộc chủ đầu tư. Chủ đầu tư có trách nhiệm đối chiếu quy định của hợp đồng và pháp luật để xem xét, quyết định, bảo đảm hiệu quả đầu tư, tránh thất thoát, lãng phí, đồng thời hài hòa lợi ích và chia sẻ rủi ro giữa các bên.

Đối với hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh, các nhà thầu được yêu cầu tập trung máy móc, thiết bị, nhân lực, đẩy nhanh tiến độ thi công trong những tháng còn lại của năm 2026. Đồng thời, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh giá để trình thẩm định, phê duyệt và thanh toán kịp thời đối với khối lượng hoàn thành, đủ điều kiện thanh toán.

Từ việc bổ sung nguồn cát, nâng công suất các mỏ đủ điều kiện, kiểm soát việc công bố và bán vật liệu đến tháo gỡ cơ chế điều chỉnh hợp đồng, các ngành chức năng của tỉnh Thanh Hóa đang đặt mục tiêu xử lý đồng thời cả "đầu vào" và "đầu ra" của bài toán vật liệu xây dựng. 

Đây được xem là giải pháp quan trọng để bảo đảm nguồn cung, hạn chế biến động chi phí và giữ tiến độ các dự án đầu tư công, qua đó góp phần đẩy nhanh giải ngân vốn trong những tháng cuối năm 2026.