Thanh khoản bớt căng, nhưng nợ xấu đang lan rộng sang cả nhóm ngân hàng lớn
Áp lực thanh khoản ngắn hạn dịu lại nhưng nợ xấu tăng, chi phí vốn cao và bộ đệm dự phòng suy giảm tiếp tục thử thách sức khỏe ngành ngân hàng.
Trong 9 tháng đầu năm 2026, thanh khoản của hệ thống ngân hàng có dấu hiệu cải thiện khi tăng trưởng tín dụng chậm lại và một số nhà băng đẩy mạnh huy động vốn nước ngoài dài hạn.
Tuy nhiên, sự cải thiện này chưa đi cùng với chất lượng tài sản và khả năng sinh lời. Nợ xấu tiếp tục tăng, chi phí tín dụng cao hơn, trong khi khả năng củng cố bộ đệm vốn vẫn còn hạn chế.
Theo đánh giá mới nhất của VIS Rating, nền tảng tín nhiệm ngành ngân hàng đã suy giảm nhẹ trong 9 tháng đầu năm 2026. Mặt bằng lãi suất cao, điều kiện nguồn vốn thắt chặt và áp lực dòng tiền từ những căng thẳng địa chính trị đang tác động đến khả năng trả nợ của khách hàng.
Trong 12-18 tháng tới, rủi ro tài sản, chi phí tín dụng và chi phí vốn được dự báo tiếp tục duy trì ở mức cao, gây sức ép lên lợi nhuận và năng lực hấp thụ tổn thất của các ngân hàng.
Thanh khoản ngắn hạn dịu lại
Áp lực huy động vốn của các ngân hàng đã phần nào giảm bớt trong quý III/2026, sau giai đoạn tăng trưởng tín dụng cao và cạnh tranh tiền gửi gia tăng. Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR) toàn ngành giảm nhẹ xuống 112%, từ mức 114% cuối quý II/2026.
Diễn biến này chủ yếu đến từ hai yếu tố. Một số ngân hàng tiến gần hạn mức tín dụng cả năm khiến tốc độ mở rộng dư nợ chậm lại trong quý III. Đồng thời, các nhà băng như ACB, HDBank và Techcombank tăng cường huy động vốn nước ngoài dài hạn, bổ sung nguồn vốn cho hoạt động kinh doanh.

Áp lực về NIM có thể kéo dài khi nhu cầu tín dụng dài hạn phục vụ phát triển cơ sở hạ tầng vẫn ở mức cao. Ảnh: Hoàng Anh
Thông tư 50 cũng góp phần giảm áp lực tuân thủ LDR trong ngắn hạn, đồng thời hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang các quy định thanh khoản theo chuẩn Basel III. Theo VIS Rating, đây là yếu tố tích cực đối với nền tảng tín nhiệm ngành trong dài hạn.
Dù vậy, sự cải thiện của LDR chưa đồng nghĩa với việc áp lực nguồn vốn đã được giải quyết. Tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) trên tổng tiền gửi toàn ngành giảm 0,5 điểm phần trăm so với quý trước, xuống 17,3%. Trong bối cảnh lãi suất duy trì ở mức cao, người gửi tiền có xu hướng chuyển sang tiền gửi có kỳ hạn và chứng chỉ tiền gửi với mức sinh lời hấp dẫn hơn.
Sự dịch chuyển này khiến ngân hàng phải cạnh tranh quyết liệt hơn để duy trì nguồn vốn, đồng thời làm gia tăng chi phí huy động. Khi tỷ trọng tiền gửi giá rẻ suy giảm, khả năng duy trì biên lãi ròng (NIM) cũng chịu thêm sức ép, đặc biệt tại các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ.
Áp lực này có thể kéo dài khi nhu cầu tín dụng dài hạn phục vụ phát triển cơ sở hạ tầng vẫn ở mức cao. Khác với sự cải thiện thanh khoản ngắn hạn nhờ tín dụng chậm lại, nhu cầu vốn dài hạn đòi hỏi ngân hàng phải duy trì nguồn huy động ổn định và phù hợp hơn về kỳ hạn. VIS Rating nhận định đây sẽ tiếp tục là yếu tố gây sức ép lên nguồn vốn của ngành trong 12-18 tháng tới.
Nợ xấu lan rộng
Trong khi thanh khoản có dấu hiệu cải thiện, chất lượng tài sản lại diễn biến theo chiều hướng kém thuận lợi. Tỷ lệ nợ xấu toàn ngành tăng lên 2,3% trong 9 tháng đầu năm 2026, từ mức 2,2% vào cuối tháng 6/2026.
Theo VIS Rating, chi phí vay vốn và chi phí hoạt động gia tăng đang làm suy yếu khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). Đây cũng là nhóm khách hàng dễ bị tổn thương hơn trước những biến động về dòng tiền và mặt bằng lãi suất.
Mức độ suy giảm chất lượng tài sản có sự phân hóa giữa các nhóm ngân hàng. Áp lực thể hiện rõ hơn tại nhóm ngân hàng quy mô vừa như VIB, OCB, MSB, TPBank và Eximbank, cùng nhóm ngân hàng quy mô nhỏ như ABBank, PGBank, VietBank và Bac A Bank.

Chất lượng tài sản suy giảm trên diện rộng, rõ nét nhất tại các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ.
Đặc điểm chung của các ngân hàng này là tỷ trọng cho vay khách hàng cá nhân và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tương đối lớn, khiến chất lượng danh mục tín dụng nhạy cảm hơn trước những biến động của môi trường kinh doanh.
Ngay cả nhóm ngân hàng lớn cũng ghi nhận dấu hiệu suy giảm. Tại Techcombank, ACB, Sacombank, HDBank, BIDV và Vietcombank, tỷ lệ nợ xấu tăng bình quân 14 điểm cơ bản so với quý trước. Các khoản vay mua nhà, vay tiêu dùng và dư nợ SME trong những lĩnh vực bất động sản, xây dựng và sản xuất là những nguồn đóng góp chính vào diễn biến này.
Phạm vi ngân hàng ghi nhận chất lượng tài sản suy giảm ngày càng rộng cho thấy áp lực tín dụng không còn tập trung ở một số nhà băng có quy mô nhỏ hoặc danh mục cho vay rủi ro cao. Mặt bằng lãi suất và chi phí vốn duy trì ở mức cao đang tác động đến nhiều nhóm khách hàng, qua đó làm gia tăng yêu cầu kiểm soát chất lượng tín dụng trên toàn ngành.
Diễn biến nợ xấu cũng kéo theo áp lực lên dự phòng. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLCR) toàn ngành giảm 4 điểm phần trăm trong quý III, xuống 75%, do các khoản vay có vấn đề gia tăng, đặc biệt tại những ngân hàng lớn.
Khi nợ xấu tăng trong khi tỷ lệ bao phủ suy giảm, ngân hàng phải cân đối thêm nguồn lực cho việc xử lý các khoản vay có vấn đề. Chi phí dự phòng cao hơn có thể trực tiếp ảnh hưởng đến lợi nhuận, nhất là trong bối cảnh chi phí huy động vốn vẫn ở mức cao.
Lợi nhuận chịu sức ép
Áp lực từ chất lượng tài sản và nguồn vốn chưa khiến khả năng sinh lời toàn ngành suy giảm rõ rệt trong chín tháng đầu năm, tuy vậy khoảng cách giữa các nhóm ngân hàng đang lớn dần.
Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình quân (ROAA) toàn ngành duy trì ở mức 1,5%. Lợi suất cho vay và NIM cao hơn tại một số ngân hàng lớn đã bù đắp phần nào tác động từ chi phí tín dụng gia tăng.
Tuy nhiên, diễn biến lợi nhuận giữa các ngân hàng có sự phân hóa. Techcombank và ACB hưởng lợi từ danh mục cho vay dài hạn có lợi suất cao trong lĩnh vực bất động sản và xây dựng. Riêng Techcombank còn ghi nhận thu nhập phí tăng từ dịch vụ bảo hiểm và thanh toán.
Ở chiều ngược lại, tăng trưởng lợi nhuận tại Vietcombank, VietinBank, Sacombank và HDBank chậm lại do chi phí tín dụng gia tăng. Trong đó, Sacombank và HDBank còn chịu thêm áp lực từ biên lãi ròng (NIM) thu hẹp khi chi phí huy động tiền gửi tăng.

Kế hoạch phát hành vốn chủ sở hữu vẫn còn khiêm tốn và cần thêm thời gian để hoàn tất.
Nhóm ngân hàng quy mô vừa và nhỏ đối diện nhiều thách thức hơn khi cạnh tranh huy động vốn gay gắt khiến NIM thu hẹp so với cùng kỳ năm trước. Với cơ cấu nguồn vốn phụ thuộc nhiều hơn vào tiền gửi có kỳ hạn và nhóm khách hàng nhạy cảm với lãi suất, khả năng duy trì lợi nhuận của nhóm này chịu sức ép lớn hơn khi chi phí đầu vào tăng.
Trong khi đó, khả năng củng cố bộ đệm vốn của toàn ngành chưa có nhiều chuyển biến. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu hữu hình trên tổng tài sản (TCE/TA) duy trì ở mức 8,3% trong 9 tháng đầu năm, nhờ lợi nhuận ổn định và các ngân hàng không phát sinh trả cổ tức bằng tiền mặt trong quý III/2026.
Tuy nhiên, các kế hoạch tăng vốn chủ sở hữu hiện vẫn còn khiêm tốn, với quy mô dự kiến chưa đến 8% tổng vốn chủ sở hữu hữu hình (TCE) toàn ngành.
Một số ngân hàng như Vietcombank, BIDV, HDBank, MSB, NCB, VietABank và ABBank đã lên kế hoạch tăng vốn, song quá trình triển khai cần thêm thời gian. Điều này khiến khả năng củng cố bộ đệm vốn và nâng cao năng lực hấp thụ tổn thất của các ngân hàng chưa thể cải thiện nhanh chóng.
Điều này hạn chế khả năng củng cố bộ đệm hấp thụ tổn thất, trong khi nhu cầu mở rộng tín dụng dài hạn vẫn hiện hữu. Trong bối cảnh chi phí tín dụng và chi phí huy động cùng duy trì ở mức cao, khả năng tăng trưởng lợi nhuận sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực kiểm soát rủi ro, chất lượng tài sản và hiệu quả sử dụng vốn.
Trên cơ sở đó, VIS Rating dự báo trong 12-18 tháng tới, rủi ro tài sản, chi phí tín dụng và chi phí vốn tiếp tục là những yếu tố gây sức ép lên khả năng sinh lời cũng như bộ đệm hấp thụ tổn thất của ngành ngân hàng. Sự cải thiện thanh khoản ngắn hạn vì vậy chưa đủ để tạo ra một nền tảng tăng trưởng bền vững khi chất lượng tài sản và năng lực vốn vẫn cần được củng cố.



