Thành lập thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh:Mở không gian phát triển, kiến tạo năng lực quản trị mới

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải: "Thành lập TP. Quảng Ninh và TP. Bắc Ninh trực thuộc Trung ương là chiến lược tái cấu trúc không gian phát triển". Ảnh: VPQH

Không chỉ thay đổi mô hình hành chính

Việc thành lập TP. Quảng Ninh và TP. Bắc Ninh đã được Bộ Chính trị đồng ý chủ trương tại Kết luận số 20-KL/TW, Kết luận số 52-KL/TW, đồng thời được Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV thống nhất tại Nghị quyết số 17-NQ/TW ngày 24/7/2026, để trình Quốc hội khóa XVI xem xét, quyết định tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất. Chủ trương này phù hợp với Quy hoạch tổng thể quốc gia, Quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn, Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng, cũng như quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung đô thị của Quảng Ninh và Bắc Ninh.

Tại phiên thảo luận sáng 12/8, các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tán thành cao việc thành lập TP. Quảng Ninh và TP. Bắc Ninh, với đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn. Theo hồ sơ trình Quốc hội, cả hai địa phương đều đáp ứng đầy đủ các điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định; chủ trương cũng nhận được sự đồng thuận cao của nhân dân.

Tuy nhiên, điều được nhiều đại biểu nhấn mạnh là ý nghĩa của việc thành lập hai thành phố không nằm ở việc hình thành thêm hai đơn vị hành chính, mà ở khả năng tạo ra một không gian phát triển mới và một năng lực quản trị mới.

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) cho rằng, chuyển đổi lên thành phố “không phải là một tấm áo khoác hành chính”, mà phải là cuộc tái thiết toàn diện về thể chế, năng lực quản trị và chất lượng sống của nhân dân. Theo đó, yêu cầu đặt ra là chuyển mạnh sang quản trị đô thị hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, quản trị dựa trên kết quả và đánh giá thực chất hiệu quả hoạt động của bộ máy. “Phải chuyển đổi triệt để sang quản trị đô thị hiện đại, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả. Áp dụng các phương thức quản trị dựa trên kết quả, công cụ đo lường KPI và OKR để tiếp cận hiệu quả đến tận cấp cơ sở” - đại biểu nêu rõ.

Cùng quan điểm, đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) cho rằng, vấn đề cốt lõi khi chuyển từ tỉnh thành thành phố là phải xác định “điều gì phải thay đổi về chất”. Với địa giới không thay đổi, hai đề án không thể chỉ dừng ở tên gọi “thành phố”, mà phải tạo ra mô hình quản trị mới, tổ chức lại không gian và nâng cao chất lượng sống.

Theo đại biểu, cả hai đề án cần chuyển từ “đủ tiêu chuẩn thành lập” sang “đủ năng lực vận hành”, đồng thời phải có bộ tiêu chí đánh giá sau 3-5 năm về thời gian thực hiện thủ tục, chi phí logistics, chất lượng dịch vụ công, môi trường, hạ tầng xã hội và mức độ thu hẹp chênh lệch giữa các khu vực. “Nếu không đo được giá trị gia tăng, dễ dẫn đến việc nâng cấp đơn vị hành chính nhưng chưa nâng cấp năng lực phát triển” - đại biểu đề xuất.

Quốc hội thảo luận tại Hội trường về việc thành lập TP. Quảng Ninh và TP. Bắc Ninh. Ảnh: VPQH

Từ lợi thế địa phương đến sức mạnh liên kết vùng

Nếu đổi mới quản trị là điều kiện để hai thành phố vận hành hiệu quả, thì tổ chức lại không gian phát triển và tạo sức lan tỏa vùng mới là thước đo quan trọng hơn của quá trình chuyển đổi.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) cho rằng, hình thành một cực tăng trưởng mới không phải để các địa phương phát triển biệt lập, mà phải tạo ra mạng lưới liên kết, trong đó sự phát triển của một địa phương trở thành cơ hội phát triển cho nhiều địa phương khác.

Vì vậy, Chính phủ, các Bộ, ngành khi xây dựng và triển khai cơ chế, chính sách phát triển sau khi thành lập hai thành phố cần quan tâm mạnh hơn đến liên kết vùng, liên kết giữa các cực tăng trưởng. Đây cũng là cách để việc sắp xếp đơn vị hành chính không chỉ tạo ra một cấu trúc quản trị mới, mà thực sự mở ra không gian và cơ hội phát triển mới.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn) đề nghị xác định rõ sứ mệnh của từng thành phố và đặt hai thành phố trong tổng thể liên kết vùng phía Bắc. Theo đó, cần hình thành trục liên kết Lạng Sơn - Bắc Ninh - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, kết nối từ cửa ngõ giao thương với Trung Quốc, trung tâm sản xuất công nghệ cao, khoa học công nghệ, dịch vụ đến cảng biển, logistics và kinh tế biển.

Đáng chú ý, liên kết vùng không chỉ dừng ở hạ tầng giao thông mà cần mở rộng sang hạ tầng số, dữ liệu logistics, chuỗi cung ứng và đào tạo nhân lực. Khi đó, lợi thế của từng địa phương mới có thể chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh chung của cả vùng.

Với Quảng Ninh, lợi thế nổi bật về biển, đảo, biên giới và di sản được nhiều đại biểu nhấn mạnh. Đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội) đề nghị phát huy những lợi thế này để xây dựng Quảng Ninh thành một trung tâm kinh tế biển mạnh, phát triển đồng bộ du lịch, di sản, hàng hải, logistics, thủy sản, năng lượng tái tạo và những ngành kinh tế biển mới.

Cùng với đó là yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị biển, phát triển hạ tầng chiến lược và xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ kinh tế xanh, kinh tế số và kinh tế biển.

Đối với Bắc Ninh, yêu cầu đặt ra là chuyển từ lợi thế của một trung tâm sản xuất lớn sang trung tâm tạo ra giá trị lớn. Đại biểu Nguyễn Đặng Ân cho rằng, Bắc Ninh không chỉ dựa vào thu hút đầu tư mà phải nâng cao năng lực làm chủ công nghệ, tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển doanh nghiệp trong nước và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trong khi đó, đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên) đề nghị sau khi thành lập, Bắc Ninh cần phát huy mạnh hơn vai trò kết nối vùng Thủ đô với khu vực trung du, miền núi phía Bắc, các hành lang kinh tế và chuỗi cung ứng công nghiệp.

Đo hiệu quả bằng chất lượng phát triển

Mở rộng không gian phát triển phải đi cùng với yêu cầu bảo đảm chất lượng và tính bao trùm của quá trình phát triển. Các đại biểu lưu ý, đô thị hóa và tập trung nguồn lực nếu không được quản trị tốt có thể làm gia tăng khoảng cách giữa các khu vực.

Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) đề nghị hai thành phố có cơ chế điều tiết nguồn thu từ khu vực phát triển mạnh để hỗ trợ hạ tầng, an sinh xã hội cho vùng khó khăn; đồng thời kiểm soát chặt quy hoạch, trật tự xây dựng và môi trường, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn di sản với phát triển đô thị.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với quá trình chuyển đổi mô hình quản trị: Không chỉ tạo ra năng lực tăng trưởng, mà phải chuyển hóa năng lực đó thành chất lượng sống, cơ hội phát triển và dịch vụ công tốt hơn cho người dân. Bởi vậy, việc thành lập TP. Quảng Ninh và TP. Bắc Ninh cần được nhìn nhận trong tầm nhìn dài hạn hơn về tổ chức lại không gian phát triển quốc gia. Hai thành phố không chỉ cần đáp ứng các tiêu chuẩn của một đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương, mà phải chứng minh khả năng đảm nhận những sứ mệnh phát triển mới, tạo động lực mới và đóng góp lớn hơn cho vùng và cả nước.

Thành công của quá trình này vì thế không nằm ở hai tên gọi mới, mà ở hai năng lực phát triển mới; không chỉ ở sự thay đổi của bộ máy, mà ở chất lượng quản trị; và quan trọng hơn, ở những giá trị cụ thể mà người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế thực sự được thụ hưởng./.