Thanh lọc showbiz Việt

Sau vụ việc liên quan đến Lệ Quyên, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM có đề nghị đối với những người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật về việc chú trọng hơn đến đạo đức nghề nghiệp và cách ứng xử với khán giả.

Đại diện Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM nhấn mạnh: “Với chức năng là cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực văn hóa trên địa bàn TP.HCM, Sở đề nghị những người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật cần luôn trau dồi đạo đức, ứng xử văn minh, lịch sự với khán giả… bởi trên hết, chính khán giả là nguồn động lực để nghệ sĩ thăng hoa trong nghề nghiệp của mình”.

Trước đó, ca sĩ Jack bị xử phạt 55 triệu đồng và đình chỉ biểu diễn 9 tháng vì trình diễn ca khúc có lời lẽ bị cho là phản cảm. Cùng thời điểm, công văn “Định hướng chấn chỉnh hoạt động âm nhạc có biểu hiện lệch chuẩn văn hóa tại TP.HCM” do Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM ban hành cũng đề cập đến một số tác phẩm âm nhạc được cho là có ngôn từ dung tục như Miền mộng mị (GDucky), Sự nghiệp chướng (Pháo), CLME (Hoàng Tôn x Andree x Tinle), Kẹo (Andree), Cao ốc 20 (B Ray x Đạt G), Trình (HIEUTHUHAI)...

Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM đề nghị các đơn vị tổ chức cân nhắc không mời những nghệ sĩ có sáng tác, hành vi, lời nói hoặc biểu diễn bị đánh giá là trái với thuần phong mỹ tục, lệch chuẩn văn hóa hoặc cổ xúy lối sống buông thả, tệ nạn xã hội tham gia các chương trình, lễ hội và sự kiện của thành phố.

Giới quan sát cho rằng diễn biến trên phản ánh áp lực ngày càng lớn từ dư luận cũng như sự siết chặt quản lý từ cơ quan chức năng, đặt ra yêu cầu cao hơn về sự chỉn chu, chuyên nghiệp trong hoạt động nghệ thuật.

Bước chuyển về chất trong đời sống văn hóa

Trao đổi với Tri Thức - Znews, chuyên gia truyền thông Lê Minh Tâm cho rằng sự “quyết liệt” gần đây của khán giả và cơ quan quản lý trong việc “thanh lọc” ngành giải trí là một bước chuyển mang tính tất yếu, không phải phong trào nhất thời.

Thứ nhất, khán giả đã “lớn lên” và không còn dễ dãi nữa. Khán giả hiện nay là người tiêu thụ nghệ thuật toàn cầu (Kpop, US-UK, Cbiz...). Họ hiểu được các chuẩn mực nghề nghiệp quốc tế và phân biệt rất rõ giữa cá tính với văng tục, thẳng thắn với thiếu kiểm soát, đời tư với đời sống công khai. Vì vậy, khán giả không còn chấp nhận nghệ sĩ “hát hay là đủ”.

Sự quyết liệt của khán giả thực chất là: Đòi quyền được tôn trọng; Đòi chuẩn mực tương xứng với sự nổi tiếng; Đòi trách nhiệm xã hội từ người có ảnh hưởng.

Sự việc của Lệ Quyên gây tranh cãi suốt những ngày qua. Ảnh: FBNV.

Cùng với đó, sự quyết liệt của cơ quan quản lý là cần thiết không kém. Nếu để ngôn từ phản cảm tràn lan, nghệ sĩ muốn nói gì thì nói, hậu quả là: Phong cách lệch chuẩn được bình thường hóa. Điều đó sẽ ảnh hưởng đến văn hóa đại chúng, đặc biệt giới trẻ.

Ông nói: “Thanh lọc không có nghĩa bóp nghẹt sáng tạo, gò bó nghệ sĩ trong phong cách. Thanh lọc giúp nghệ sĩ có nghề, có chiều sâu được tỏa sáng. Những ai sống bằng scandal tự bị đào thải. Nghệ sĩ buộc phải chấp nhận một ‘luật chơi mới’.

Nghệ sĩ có thể thể hiện cá tính, nhưng phải xác định được các ranh giới về chuẩn mực hình ảnh. Vì mọi phát ngôn đều có hậu quả và danh tiếng của nghệ sĩ không còn là lá chắn để họ được phép mất kiểm soát. Nghệ sĩ thời nay cần thông minh hơn (EQ cao hơn), có năng lực kiểm soát truyền thông tốt hơn. Trên thực tế, mạng xã hội chính là sân khấu 24/7 của nghệ sĩ, ai thích nghi được, đó là phương tiện hỗ trợ rất tốt và ngược lại”.

Trong khi đó, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội nhận định với Tri Thức - Znews, sự quyết liệt gần đây của khán giả và cơ quan quản lý trong việc “thanh lọc” ngành giải trí là một tín hiệu rất đáng chú ý, thậm chí có thể xem như bước chuyển về chất trong đời sống văn hóa đương đại.

Bởi giải trí không còn được nhìn như một “khoảng trời vô can”, nơi người ta có thể dễ dàng bỏ qua chất lượng nghệ thuật, chuẩn mực ứng xử hay coi những phát ngôn lệch chuẩn là chuyện riêng của cá nhân. Trong một xã hội số, nơi mọi hình ảnh và câu chữ lan truyền với tốc độ ánh sáng, nghệ sĩ không chỉ là người biểu diễn, mà trở thành một chủ thể truyền cảm hứng - hoặc ngược lại, trở thành nguồn gây tổn thương văn hóa nếu thiếu ý thức.

Theo ông Bùi Hoài Sơn, khán giả hôm nay không còn “dễ tính” như trước. Họ sẵn sàng quay lưng với sản phẩm dung tục, hành vi phản cảm, những nhân vật dùng scandal để thay thế năng lực. Cùng lúc, cơ quan quản lý cũng không thể đứng ngoài dòng chảy ấy, bởi nếu để ngành giải trí trở thành vùng xám của chuẩn mực, cái giá phải trả không chỉ là hình ảnh nghệ sĩ, mà là sự lệch chuẩn giá trị trong cả một thế hệ người trẻ.

“Tôi nhìn nhận đây không phải ‘phong trào nhất thời’ mà là yêu cầu tự nhiên của quá trình hiện đại hóa văn hóa. Một nền giải trí muốn lớn mạnh, trở thành công nghiệp văn hóa đúng nghĩa, không thể đặt trên nền của sự dễ dãi. Sự thanh lọc vì thế chính là sự tái thiết lại chuẩn mực: trả cho nghệ thuật sự tử tế, cho nghệ sĩ sự đàng hoàng và cho công chúng quyền được thụ hưởng những giá trị xứng đáng”, ông nói.

Nghệ sĩ phải tự “thanh lọc”

Theo ông Bùi Hoài Sơn, sự quyết liệt của khán giả và cơ quan quản lý có tác động rất lớn đối với giới giải trí. Điều này sẽ tạo nên những thay đổi mang tính cấu trúc chứ không chỉ dừng ở vài hiện tượng “xử lý” cá biệt.

Trước hết, nó đặt dấu chấm hết cho tư duy làm nghề kiểu “ăn may”, lấy sự nổi tiếng làm mục tiêu thay vì lấy năng lực làm nền tảng. Một sản phẩm không tốt, phát ngôn thiếu trách nhiệm hay một đời sống nghệ sĩ lệch chuẩn đều có thể khiến công chúng phản ứng tức thì, kéo theo hệ lụy truyền thông và kinh tế rất rõ ràng. Nghĩa là thị trường giải trí đang tự hình thành cơ chế sàng lọc dựa trên niềm tin xã hội.

Thứ 2, xu hướng này buộc nghệ sĩ và các đơn vị sản xuất phải chuyên nghiệp hơn. Chuyên nghiệp không chỉ là kỹ thuật biểu diễn hay đầu tư hình ảnh, mà còn là chuẩn mực ứng xử, đạo đức nghề nghiệp, văn hóa hợp tác, ý thức pháp luật. Có thể nói, từ đây, nghệ sĩ sẽ không chỉ được đánh giá bằng tài năng mà còn bằng trách nhiệm công dân và tư cách văn hóa.

Jack bị cấm diễn 9 tháng. Ảnh: FBNV.

Thứ 3, ngành giải trí sẽ dịch chuyển từ “công nghiệp của sự ồn ào” sang “công nghiệp của giá trị”. Những người làm nghề tử tế sẽ có thêm không gian để tỏa sáng. Những sản phẩm có chiều sâu sẽ được trân trọng hơn. Và quan trọng nhất, khi công chúng đòi hỏi chuẩn mực, ngành nghệ thuật sẽ có cơ hội tự nâng mình lên, bước gần hơn tới mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa bền vững, nơi nghệ sĩ không chỉ là người của sân khấu, mà còn là người góp phần hình thành hệ giá trị xã hội.

Tất nhiên, quá trình này cũng tạo áp lực không nhỏ. Nhưng áp lực ấy là cần thiết. Vì một ngành giải trí muốn đi xa phải chấp nhận bị soi, kiểm chứng và phải “lớn lên” cùng sự trưởng thành của khán giả.

Trong bối cảnh này, nghệ sĩ cần lựa chọn một hướng hoạt động căn bản: Trở về với giá trị cốt lõi của nghệ thuật và nâng tầm trách nhiệm văn hóa của chính mình. Nghệ sĩ phải hiểu mỗi lần xuất hiện trước công chúng hôm nay không chỉ là một lần biểu diễn mà là một lần “định hình hình mẫu”. Người trẻ nhìn vào nghệ sĩ để học cách nói, cách sống, cách ứng xử. Vì thế, điều quan trọng nhất là phải tự ý thức được vai trò văn hóa của mình, trước khi nói đến danh tiếng.

Nghệ sĩ cần đặt năng lực nghề nghiệp làm gốc. Làm nghề nghiêm túc, rèn luyện, học hỏi và sáng tạo bền bỉ. Khi có thực lực, nghệ sĩ không cần dựa vào scandal để tồn tại. Sản phẩm tốt sẽ tự tạo hào quang lâu dài hơn mọi chiêu trò.

Thứ 2, nghệ sĩ phải xây dựng “văn hóa phát ngôn”. Trong thời đại số, phát ngôn không còn là cảm xúc nhất thời, mà là dấu vết tồn tại rất lâu trong không gian mạng. Một câu nói sai có thể làm tổn thương cả một cộng đồng, thậm chí gây lệch chuẩn nhận thức. Nghệ sĩ phải biết tự kiềm chế, biết chọn lọc thông điệp và biết tôn trọng công chúng.

Thứ 3, nghệ sĩ cần sống có trách nhiệm bằng việc tôn trọng pháp luật, tôn trọng đạo đức nghề nghiệp và giữ gìn phẩm giá. Một ngành nghệ thuật đẹp không thể được dựng nên bởi những người làm nghề coi nhẹ danh dự.

“Tôi tin con đường bền vững nhất với nghệ sĩ không phải nổi tiếng nhanh, mà là được xã hội tin, công chúng yêu và được lịch sử nghề nghiệp ghi nhận. Và muốn như thế, nghệ sĩ phải tự thanh lọc mình trước khi chờ xã hội thanh lọc”, chuyên gia nhận định.

Minh Hạo