Thành phố Bắc Ninh giữ vững thế chủ động trên không gian mạng - Kỳ 1: Nhận diện những phương thức chống phá ngày càng tinh vi

Từ xuyên tạc trực diện đến dẫn dắt nhận thức

Không gian mạng đang làm thay đổi sâu sắc cách thông tin được tạo ra, tiếp nhận và chia sẻ. Một vấn đề vừa phát sinh ở cơ sở có thể nhanh chóng trở thành chủ đề được bàn luận rộng rãi; thông tin chính xác, thông tin chưa được kiểm chứng, nhận định chủ quan và nội dung cố tình xuyên tạc có thể xuất hiện đan xen.

Ảnh minh họa.

Điều đó càng đáng lưu ý với Bắc Ninh, địa bàn có diện tích hơn 4.700 km², dân số gần 4 triệu người, 99 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 45 phường và 54 xã; tỷ lệ đô thị hóa hơn 61%. Công nghiệp phát triển, các khu vực đô thị tập trung đông lao động đan xen với địa bàn nông thôn, tạo nên một không gian xã hội có tính mở, dân cư thường xuyên dịch chuyển và nhu cầu thông tin đa dạng.

Trong môi trường ấy, phương thức chống phá trên lĩnh vực tư tưởng cũng thay đổi. Bên cạnh những luận điệu trực diện xuyên tạc lịch sử cách mạng, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, tư tưởng Hồ Chí Minh, thành tựu của công cuộc đổi mới, ngày càng xuất hiện những cách thức tinh vi hơn: khai thác chính những vấn đề đang tồn tại trong đời sống để xuyên tạc, quy chụp, dẫn dắt nhận thức.

Đất đai, môi trường, việc làm, an sinh xã hội, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, sắp xếp tổ chức bộ máy... là những vấn đề người dân quan tâm, có nhu cầu được thông tin, trao đổi và phản ánh. Đây cũng là những vấn đề dễ bị lợi dụng nếu dữ kiện bị tách khỏi bối cảnh hoặc thông tin chưa đầy đủ bị suy diễn. Với Bắc Ninh, quá trình đô thị hóa, phát triển công nghiệp, triển khai các dự án lớn, giải phóng mặt bằng, bảo vệ môi trường đang tác động trực tiếp tới nhiều nhóm dân cư, càng đòi hỏi thông tin đầy đủ, kịp thời. Điều khó nhận diện không phải lúc nào cũng là một thông tin hoàn toàn giả, mà có thể là một kết luận sai được dựng lên từ những dữ kiện có thật.

Mạng xã hội khiến những cách thức này tác động nhanh và rộng hơn. Một video ngắn, hình ảnh kèm chú thích hay đoạn phát ngôn bị cắt khỏi ngữ cảnh có thể nhanh chóng thu hút bình luận, chia sẻ, nhất là khi nội dung đánh vào sự tức giận, lo lắng, bất bình hoặc tò mò. Người đã quan tâm một loại nội dung lại dễ tiếp tục gặp những nội dung tương tự, từ đó có thể hình thành cảm giác một quan điểm được nhắc lại nhiều lần là quan điểm phổ biến. Nhưng nhiều lượt xem không đồng nghĩa với đúng; nhiều lượt chia sẻ cũng không đồng nghĩa với đã được kiểm chứng.

AI đang làm ranh giới thật - giả trở nên phức tạp hơn khi văn bản, hình ảnh, âm thanh, video giả có thể được tạo ra ngày càng giống thật. Nhận diện trong môi trường số vì vậy không thể chỉ dừng ở câu hỏi “thật hay giả?”, mà cần xem phần nào của sự thật đang được sử dụng, bối cảnh nào bị bỏ đi và người tiếp nhận đang được dẫn tới cách nhìn nào. Yêu cầu này đặc biệt cần thiết với thanh niên, công nhân và những người thường xuyên sử dụng mạng xã hội. Với một địa bàn công nghiệp lớn, tập trung đông lao động như Bắc Ninh, nâng cao khả năng sàng lọc, kiểm chứng thông tin là yêu cầu thiết thực.

Tạo “sức đề kháng” từ cơ sở

Khi phương thức chống phá ngày càng tinh vi, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng không thể chờ đến khi thông tin sai lệch đã lan rộng mới xử lý. Phát hiện sớm, nhận diện đúng và nâng cao khả năng tự sàng lọc, kiểm chứng thông tin phải bắt đầu từ cơ sở và từ mỗi người sử dụng mạng.

Một phản ánh đúng phải được tiếp nhận, một vấn đề có thật phải được giải quyết; thông tin sai lệch phải được kịp thời xác minh, làm rõ. Cách tiếp cận đó vừa nâng cao hiệu quả đấu tranh với thông tin sai lệch, xuyên tạc, vừa bảo đảm những ý kiến, phản ánh chính đáng của người dân được lắng nghe.

Trên địa bàn rộng, dân số lớn, cơ cấu xã hội đa dạng như Bắc Ninh, cơ sở là nơi gần dân, sát địa bàn, có điều kiện sớm nắm bắt những vấn đề mới phát sinh. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Bắc Ninh kiện toàn Ban Chỉ đạo 35 cấp thành phố, Ban Công tác 35 tại các xã, phường; tổ chức lực lượng rà soát, nắm bắt, xác minh, xử lý thông tin xấu độc, trái chiều, xuyên tạc.

Nhận diện sớm không đồng nghĩa với vội vàng quy kết. Cần phân biệt phản ánh, băn khoăn, góp ý chính đáng với thông tin chưa đầy đủ cần làm rõ và nội dung cố tình cắt ghép, bóp méo, quy chụp, kích động. Một phản ánh đúng phải được tiếp nhận, một vấn đề có thật phải được giải quyết; thông tin sai lệch phải được kịp thời xác minh, làm rõ. Cách tiếp cận đó vừa nâng cao hiệu quả đấu tranh với thông tin sai lệch, xuyên tạc, vừa bảo đảm những ý kiến, phản ánh chính đáng của người dân được lắng nghe.

Tạo “sức đề kháng” cũng không thể chỉ trông chờ vào lực lượng chuyên trách. Mỗi người sử dụng mạng cần hình thành thói quen kiểm tra nguồn tin, thời điểm, bối cảnh, đối chiếu với những nguồn đáng tin cậy trước khi bình luận, chia sẻ. Với cán bộ, đảng viên, bản lĩnh chính trị phải đi cùng kỹ năng sử dụng môi trường số, khả năng kiểm chứng và trách nhiệm trong từng phát ngôn, bình luận, chia sẻ.

Khi người sử dụng mạng biết tự sàng lọc, cơ sở phát hiện sớm, lực lượng chuyên trách kịp thời xác minh, xử lý, khả năng phòng ngừa thông tin sai lệch sẽ được nâng lên. Nhưng nhận diện đúng mới là một nửa của thế chủ động. Khi thông tin sai lệch có thể lan truyền rất nhanh, vấn đề không chỉ là phát hiện và phản bác, mà còn phải làm cho thông tin chính thống có mặt sớm hơn, đầy đủ hơn và đủ sức thuyết phục trước khi “khoảng trống thông tin” được lấp đầy bằng suy đoán và xuyên tạc.