Thành phố của những cái nhất, nơi tương lai đang diễn ra

Tại Diễn đàn Truyền thông châu Á - Thái Bình Dương (Asia-Pacific Media Forum - APMF) diễn ra chiều 4/9 tại Thâm Quyến, hình ảnh thành phố được giới thiệu không chỉ bằng những tòa nhà chọc trời hay tốc độ phát triển kinh tế, mà bằng hàng loạt con số cho thấy quy mô của một trung tâm đổi mới sáng tạo đang vươn lên tầm toàn cầu.

Thâm Quyến dày đặc cao ốc nhưng cũng chi chít mảng xanh. Ảnh: Tư Hiền.

Hướng tới thịnh vượng chung cho cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương

Chủ đề của APMF năm nay là "Xây dựng con đường hướng tới thịnh vượng chung cho cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương: Đồng thuận và hành động của truyền thông". Trong chương trình chuyên đề tại Thâm Quyến, thành phố được đặt dưới lăng kính "Giải mã kỳ tích Thâm Quyến" với sự tham gia của các quan chức, chuyên gia, học giả và đại diện truyền thông Trung Quốc và quốc tế.

Phát biểu khai mạc APMF Thâm Quyến 2026, bà Zhang Ling, Ủy viên thường vụ Thành uỷ Thâm Quyến, trình chiếu những hình ảnh và con số ấn tượng về thành phố này. Một trong những con số đáng chú ý nhất được giới thiệu là vị trí của Thâm Quyến trong hoạt động đổi mới sáng tạo.

Bà Zhang Ling, Ủy viên thường vụ Thành uỷ Thâm Quyến, phát biểu khai mạc APMF Thâm Quyến 2026. Ảnh: Tư Hiền.

Theo nội dung trình chiếu, cường độ đầu tư cho nghiên cứu và phát triển của toàn xã hội đưa Thâm Quyến vào nhóm các đô thị hàng đầu thế giới. Đặc biệt, số lượng đơn đăng ký bằng sáng chế quốc tế theo Hiệp ước Hợp tác Sáng chế (PCT) của Thâm Quyến đứng đầu các thành phố Trung Quốc trong 22 năm liên tiếp.

Con số 22 năm cho thấy đây không phải một thành tích mang tính nhất thời. Nó phản ánh một quá trình dài mà Thâm Quyến duy trì năng lực nghiên cứu, thương mại hóa công nghệ và tạo ra các sản phẩm, giải pháp có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Điều đáng chú ý là thành phố không chỉ dựa vào một vài tập đoàn lớn. Trên sân khấu APMF, hình ảnh trụ sở Huawei, Tencent và khuôn viên BYD được sử dụng để minh họa cho hệ sinh thái công nghệ của Thâm Quyến.

Từ viễn thông, internet đến xe điện, những doanh nghiệp này đại diện cho các lĩnh vực công nghệ khác nhau nhưng cùng hình thành một đặc trưng của Thâm Quyến: doanh nghiệp trở thành một động lực quan trọng của đổi mới đô thị.

Nếu bằng sáng chế cho thấy năng lực tạo ra công nghệ mới, số lượng doanh nghiệp công nghệ cao cho thấy quy mô của hệ sinh thái đứng phía sau.

Theo số liệu được bà Zhang trình bày tại Diễn đàn, Thâm Quyến hiện có hơn 26.000 doanh nghiệp công nghệ cao cấp quốc gia.

Đằng sau con số này là một hệ sinh thái gồm các tập đoàn công nghệ lớn, doanh nghiệp sản xuất, startup, trung tâm nghiên cứu và mạng lưới cung ứng công nghiệp. Chính sự kết hợp giữa nghiên cứu, sản xuất và thị trường giúp Thâm Quyến tạo ra một chu trình tương đối khép kín: ý tưởng có thể nhanh chóng trở thành sản phẩm, còn sản phẩm lại tạo ra nhu cầu cho công nghệ mới.Đây cũng là điểm khiến mô hình Thâm Quyến khác biệt so với hình ảnh một thành phố chỉ tập trung vào các công ty công nghệ. Thành phố đang hướng tới mục tiêu được giới thiệu tại Diễn đàn là “xây dựng một trung tâm đổi mới khoa học và công nghệ công nghiệp có ảnh hưởng toàn cầu”.

Thâm Quyến lung linh về đêm. Ảnh: Cục Quản lý Đô thị và Thực thi Pháp luật thành phố Thâm Quyến.

Tại APMF Thâm Quyến 2026, ông Shan Liang, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Quy hoạch đô thị và phát triển đất đai Thâm Quyến, trình bày về mô hình sống tốt ở vùng đất đặc biệt này, với thuật ngữ "thành phố cộng sinh" và niềm tin rằng "cứ có tầm nhìn rộng lớn, thế giới sẽ đi theo".

Trong khi đó, giáo sư Chao Naipeng, Phó Chủ tịch Đại học Thâm Quyến, có bài phát biểu đáng chú ý với nội dung về mã văn hoá đằng sau sự phát triển chất lượng cao của thành phố kỳ tích. Sau đó, các diễn giả đến từ Trung Quốc, Mỹ, Singapore, Pakistan... tham gia thảo luận chuyên đề "Giải mã kỳ tích Thâm Quyến". Nội dung này cũng được các đại biểu Việt Nam thảo luận sôi nổi bên lề Diễn đàn.

Giáo sư Chao Naipeng, Phó Chủ tịch Đại học Thâm Quyến, phát biểu tại APMF chiều 4/9/2026 tại Thâm Quyến. Ảnh: Tư Hiền.

Nếu trước đây câu chuyện Thâm Quyến thường được kể bằng hình ảnh một làng chài biến thành siêu đô thị, thì câu chuyện mới có thể được viết bằng một hình ảnh khác: một thành phố đã xây dựng xong những “đường ray” trên mặt đất và đang bắt đầu mở thêm những tuyến đường trên không.

Chỉ trong hơn bốn thập niên, Thâm Quyến đã tạo nên một chuỗi kỷ lục gồm đặc khu kinh tế đầu tiên ở Trung Quốc, một trong những thành phố tăng trưởng nhanh nhất, trung tâm đổi mới sáng tạo, thành phố có hệ thống xe buýt và taxi thuần điện đầu tiên trên thế giới, một trong những đô thị đi đầu về kinh tế tầm thấp và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Những cái nhất ấy không chỉ là những con số. Chúng kể câu chuyện về một thành phố được xây dựng gần như từ đầu bằng tinh thần cải cách, tốc độ và khát vọng hướng tới tương lai.

Ông Shan Liang, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Quy hoạch đô thị và phát triển đất đai Thâm Quyến, trình bày về mô hình sống tốt ở Thâm Quyến. Ảnh: Tư Hiền.

Đặc khu kinh tế đầu tiên

Thành phố Thâm Quyến được thành lập vào tháng 3/1979 và đến tháng 8/1980 trở thành đặc khu kinh tế đầu tiên của Trung Quốc.

Đây là một dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử cải cách và mở cửa của Trung Quốc. Từ một khu vực nằm sát Hong Kong, Thâm Quyến được lựa chọn làm nơi thử nghiệm những chính sách kinh tế mới, thu hút đầu tư nước ngoài và thúc đẩy hoạt động sản xuất, thương mại.

Hơn 40 năm sau, những gì diễn ra tại đây đã vượt xa quy mô của một cuộc thử nghiệm.

Năm 1980, GDP của Thâm Quyến chỉ khoảng 270 triệu nhân dân tệ. Đến năm 2025, con số này đã tăng lên khoảng 3.870 tỷ nhân dân tệ, đưa Thâm Quyến trở thành thành phố có quy mô kinh tế lớn thứ ba Trung Quốc.

Tốc độ biến đổi ấy khiến Thâm Quyến thường được gọi là “thành phố kỳ tích”.

Tổng Bí thư-Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình từng mô tả Thâm Quyến là một thành phố hiện đại được xây dựng từ con số không và là “một kỳ tích trong lịch sử phát triển thế giới”.

Đằng sau kỳ tích ấy là một thành phố luôn coi tốc độ, cải cách và thử nghiệm là những lợi thế cạnh tranh.

Từ câu chuyện nổi tiếng về “ba ngày xây xong một tầng nhà”, Thâm Quyến tiếp tục tạo ra những khái niệm mới như “phê duyệt trong vài giây”, rồi tiến tới “sản xuất thông minh Thâm Quyến”. Thành phố dường như luôn tìm cách rút ngắn khoảng cách giữa một ý tưởng và sản phẩm thực tế.

Trung tâm Tài chính Quốc tế Bình An là tòa nhà cao nhất Thâm Quyến và thuộc top các tòa nhà chọc trời cao nhất thế giới với chiều cao 599,1 mét gồm 115 tầng nổi. Ảnh: Cục Quản lý Đô thị và Thực thi Pháp luật thành phố Thâm Quyến.

Thành phố số 1 về kinh tế tầm thấp

Một trong những cái nhất mới của Thâm Quyến nằm trên bầu trời.

Thành phố đang được định vị là “thành phố số 1 về kinh tế tầm thấp”, với hàng trăm tuyến vận tải bằng thiết bị bay không người lái (drone) được đưa vào vận hành.

Theo số liệu thành phố công bố, Thâm Quyến đã mở 310 tuyến vận tải hàng hóa bằng drone. Thành phố cũng đã triển khai bộ quy định chuyên biệt đầu tiên của Trung Quốc về kinh tế tầm thấp và hướng tới xây dựng một hệ sinh thái giao thông mới, nơi máy bay không người lái và các phương tiện bay đô thị có thể trở thành một phần của đời sống thường nhật.

Điều đáng chú ý là bầu trời Thâm Quyến không chỉ dành cho những màn trình diễn công nghệ.

Thử nghiệm taxi bay ở Thâm Quyến: Ảnh: CGTN.

Drone đã được đưa vào các hoạt động giao nhận, vận chuyển hàng hóa và một số dịch vụ đô thị. Thành phố cũng đang thúc đẩy việc xây dựng hạ tầng số và mạng lưới 5G phục vụ không gian dưới độ cao 120 m.

Nếu giao thông mặt đất là biểu tượng của thế kỷ 20, Thâm Quyến đang đặt cược rằng bầu trời thấp sẽ trở thành một “tuyến đường” mới của đô thị thế kỷ 21.

Drone giao hàng tại khu vực công viên ở Thâm Quyến. Ảnh: Cục Quản lý Đô thị và Thực thi Pháp luật thành phố Thâm Quyến.

Thành phố xe điện đầu tiên trên thế giới

Một cái nhất khác đã trở thành biểu tượng của Thâm Quyến: thành phố đầu tiên trên thế giới có toàn bộ xe buýt và taxi chuyển sang sử dụng điện.

Thâm Quyến hoàn thành quá trình điện hóa toàn bộ đội xe buýt và taxi, biến phương tiện giao thông công cộng chạy bằng điện thành một phần quen thuộc của đời sống đô thị.

Không dừng lại ở giao thông công cộng, xe năng lượng mới tiếp tục phát triển mạnh. Năm 2025, tỷ lệ xe năng lượng mới tại thành phố đạt 81,7%.

Đạp xe ở vịnh Thâm Quyến. Ảnh: Cục Quản lý Đô thị và Thực thi Pháp luật thành phố Thâm Quyến.

Điều này tạo nên một hình ảnh rất đặc trưng của Thâm Quyến: những tòa nhà chọc trời, đường phố đông đúc nhưng ngày càng ít phụ thuộc vào phương tiện sử dụng động cơ đốt trong.

Với Thâm Quyến, chuyển đổi xanh không chỉ là một khẩu hiệu về môi trường mà còn trở thành một cuộc thử nghiệm quy mô lớn về cách một siêu đô thị vận hành giao thông trong tương lai.

Tuyến metro số 11 chạy qua Thâm Quyến. Ảnh: Cục Quản lý Đô thị và Thực thi Pháp luật thành phố Thâm Quyến.

Thành phố thông minh - Khi AI bước vào đời sống

Thâm Quyến cũng đang theo đuổi một danh hiệu khác: một trong những thành phố thông minh và thuận tiện nhất.

Theo thông tin thành phố công bố, mạng 5G đã phủ tới 100% khu vực cần thiết. Nhưng điều đáng chú ý hơn nằm ở cách công nghệ được đưa vào những công việc rất đời thường.

Robot hình người làm nhiệm vụ điều tiết giao thông tại quận Futian, thành phố Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, ngày 6/8/2026. Ảnh: Xinhua.

Người dân có thể sử dụng các nền tảng đỗ xe thông minh, tiếp nhận dịch vụ giao đồ ăn bằng drone, tương tác với trợ lý AI trong giải quyết thủ tục hành chính hay bắt gặp robot làm nhiệm vụ vệ sinh đường phố.

Đó là lúc công nghệ không còn nằm trong phòng thí nghiệm.

Nó xuất hiện trên đường phố, trong các tòa nhà, tại bãi đỗ xe và trong những dịch vụ mà người dân sử dụng mỗi ngày.

Đây cũng chính là điểm khác biệt trong mô hình đổi mới sáng tạo của Thâm Quyến: không chỉ phát minh công nghệ, mà tìm cách biến công nghệ thành sản phẩm và dịch vụ càng nhanh càng tốt.

Ông Jerry Liu, người sáng lập và Giám đốc điều hành của Dobot Robotics, trình bày về "Sự hợp tác giữa con người và máy móc: Tầm nhìn thông minh hơn về tương lai". Ảnh: Tư Hiền.

Ánh sáng đọc sách tỏa ra từ mọi ô cửa

Giữa một thành phố nổi tiếng với drone, AI, xe điện và những tòa nhà cao tầng, Thâm Quyến lại có một cái nhất khá khác biệt: văn hóa đọc.

UNESCO đã trao cho Thâm Quyến danh hiệu “Thành phố kiểu mẫu toàn cầu về thúc đẩy đọc sách trong cộng đồng”.

Thông điệp mà thành phố theo đuổi là để “ánh sáng đọc sách tỏa ra từ mọi ô cửa”.

Năm 2025, tỷ lệ đọc sách tổng hợp của cư dân Thâm Quyến đạt 94,3%.

Thành phố hiện có hơn 1.800 thiết chế văn hóa, trong đó có Bảo tàng Thâm Quyến, Thư viện Thâm Quyến – Bắc quán, Bảo tàng Nghệ thuật Thâm Quyến, Quảng trường Văn hóa Vịnh Thâm Quyến, Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Thâm Quyến, Bảo tàng Nghệ thuật Quốc tế Thâm Quyến...

Các sự kiện như Tuần lễ Thời trang Thâm Quyến, Tuần lễ Thiết kế Thâm Quyến, Tháng Đọc sách Thâm Quyến hay Hội chợ Công nghiệp Văn hóa Quốc tế Trung Quốc (Thâm Quyến) diễn ra thường xuyên, tạo nên một diện mạo văn hóa đa dạng bên cạnh hình ảnh thành phố công nghệ.

Điều đó cho thấy một Thâm Quyến tương lai không chỉ được xây dựng bằng chip, robot hay AI, mà còn bằng thư viện, bảo tàng, nghệ thuật, văn hóa.

Cửa hàng sách Yuxin ở Thâm Quyến. Ảnh: CGTN.

Thâm Quyến còn được biết đến là “thành phố của những tình nguyện viên”, nơi tinh thần tình nguyện đã trở thành một phần của đời sống đô thị.

"Là thành phố tình nguyện viên đầu tiên của Trung Quốc, Thâm Quyến là nơi sinh sống của hơn 4,2 triệu tình nguyện viên đăng ký, chiếm khoảng một phần năm dân số. Niềm tin rằng 'một chút hương thơm luôn lưu lại trên bàn tay người tặng hoa hồng' đã trở thành phương châm ấm áp của thành phố này", giáo sư Chao Naipeng nói.

Hàng triệu người dân tham gia các hoạt động hỗ trợ cộng đồng, bảo vệ môi trường, chăm sóc người cao tuổi, hướng dẫn giao thông và phục vụ các sự kiện lớn.

Đặc biệt, mạng lưới tình nguyện viên trẻ tạo nên một diện mạo rất riêng cho thành phố: năng động, thân thiện và sẵn sàng chung tay. Với Thâm Quyến, tinh thần tình nguyện không chỉ là những hoạt động thiện nguyện riêng lẻ, mà đang trở thành một nét văn hóa đô thị, góp phần biến một thành phố công nghệ cao thành một thành phố giàu tính cộng đồng và hơi ấm con người.

Từ làng chài thành siêu đô thị

Nếu có một con số có thể khắc họa rõ nhất sự biến đổi của Thâm Quyến, đó là dân số.

Đến cuối năm 2025, thành phố có khoảng 18,25 triệu cư dân thường trú, trong khi tuổi trung bình của người dân chỉ khoảng 32,5 tuổi.

Đây là một trong những đô thị trẻ và năng động bậc nhất của Trung Quốc.

Thâm Quyến không có lịch sử đô thị hàng trăm hay hàng nghìn năm như nhiều thành phố nổi tiếng khác của Trung Quốc. Nhưng chính điều đó lại trở thành lợi thế. Một thành phố tương đối mới có thể quy hoạch lại không gian đô thị, hạ tầng giao thông và các khu công nghiệp theo những nhu cầu mới.

Ngày nay, Thâm Quyến có 9 quận cùng Khu mới Đại Bằng và Khu hợp tác đặc biệt Thâm-Sán. Thành phố có diện tích gần 2.000 km², đường bờ biển dài khoảng 260,5 km và nằm ngay sát đặc khu hành chính Hong Kong.

Vị trí ấy biến Thâm Quyến thành một mắt xích quan trọng của Vùng Vịnh Lớn Quảng Đông-Hong Kong-Macao – một trong những khu vực kinh tế năng động nhất Trung Quốc.