'Thành phố dưới lòng đất' của Phần Lan khiến Ukraine muốn học theo

Người dân đang bơi trong bể bơi ngầm Itäkeskus ở Helsinki, Phần Lan, một công trình được xây dựng trong lòng đá cứng, có thể tháo cạn nước và chuyển đổi thành hầm trú bom cho 3.800 người. Ảnh: Reuters.

Các thị trưởng đến từ các thành phố của Ukraine đã chụp ảnh bên trong một hang ngầm khổng lồ được khoét sâu vào nền đá dưới thủ đô Helsinki của Phần Lan, trầm trồ trước quy mô và khả năng của không gian có thể chứa tới 6.000 người.

Họ nằm trong số khoảng 800 phái đoàn nước ngoài từng tới tham quan hầm trú ẩn dân sự Merihaka của Helsinki – hầm trú ẩn lưỡng dụng lớn nhất Phần Lan, hiện trở thành “phòng trưng bày” quan trọng cho các công ty Phần Lan đang muốn xuất khẩu công nghệ tới những khách hàng ngày càng lo ngại về chiến sự Ukraine và gần đây là xung đột với Iran.

Với thể tích 71.000 m3, hầm trú ẩn này tương đương một tòa nhà văn phòng 7 tầng. Công trình được xây dựng năm 2003, nằm sâu 25 mét dưới lòng đất, bên trong có sân thể thao, phòng gym và khu vui chơi trẻ em vẫn được sử dụng hàng ngày.

Nếu xảy ra tình huống khẩn cấp, nơi đây có thể được chuyển đổi trong vòng 72 giờ nhờ kho dự trữ giường tầng, bồn nước và nhà vệ sinh di động.

Tiềm năng tăng trưởng

Ông Jukka-Pekka Schroderus từ bộ phận cứu hộ thành phố Helsinki trò chuyện với các thành viên của Câu lạc bộ Thị trưởng Ukraine trong chuyến thăm đến trung tâm cứu trợ dân sự Merihaka ở Helsinki, Phần Lan, ngày 6/5. Ảnh: Reuters.

Ngoài việc là minh chứng cho lịch sử đau thương của Phần Lan với nước láng giềng Nga trong Thế chiến II, việc xây dựng các hầm trú ẩn như vậy hiện vẫn là yêu cầu bắt buộc dưới các tòa nhà dân cư và thương mại có quy mô nhất định.

Nhờ quy định này, các công ty Phần Lan đã trở nên rất thành thạo trong việc xây dựng và duy trì hầm trú ẩn – từ lắp đặt và bảo dưỡng cửa chống phóng xạ, hệ thống thông gió, nguồn điện khẩn cấp cho tới mạng liên lạc và hệ thống thoát nước.

Các chính trị gia, quan chức và doanh nghiệp nước ngoài, trong đó có tập đoàn dầu khí Saudi Aramco, đều đã tìm kiếm thông tin hoặc yêu cầu tham quan, theo giới chức và doanh nghiệp liên quan.

Resilience Center Finland – tổ chức xúc tiến xuất khẩu được thành lập hồi tháng 3 – cho biết xuất khẩu an ninh và quốc phòng của Phần Lan hiện đạt hàng chục tỷ euro, trong đó doanh số liên quan tới hầm trú ẩn trị giá khoảng vài chục triệu euro nhưng còn tiềm năng tăng trưởng rất lớn.

“Trong vòng hai năm tới, chúng tôi sẽ không còn phải cạnh tranh quyết liệt để giành hợp đồng nữa. Vấn đề rất nhanh sẽ trở thành chuyện không đủ năng lực sản xuất,” ông Ilkka Kivisaari, CEO của Verona Shelters Group – tập đoàn thuộc sở hữu Phần Lan - Thụy Sĩ – cho biết, dẫn nhu cầu rất lớn từ Ba Lan, Đức và sự quan tâm mạnh mẽ từ Trung Đông.

Các thành viên của Câu lạc bộ Thị trưởng Ukraine chụp ảnh lưu niệm trong chuyến thăm đến trung tâm cứu trợ dân sự Merihaka ở Helsinki, Phần Lan, ngày 6/5. Ảnh: Reuters.

Sự quan tâm từ vùng Vịnh

Merihaka là một trong 48 hầm trú ẩn lớn và 5.500 hầm nhỏ hơn tại Helsinki – nằm trong tổng số khoảng 50.500 hầm trú ẩn được xây dựng trên toàn Phần Lan, di sản từ thời Thế chiến II.

Tại lối vào của một hầm trú ẩn khác ở thành phố, có sức chứa 3.800 người, CEO Juha Simola của tập đoàn Temet Group vừa trở về từ Cộng hòa Séc sau chuyến xúc tiến xuất khẩu do Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb dẫn đầu.

Ông đang giới thiệu công nghệ hầm trú ẩn cho các vị khách từ Saudi Aramco – nhà xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới – và cho biết cũng nhận được sự quan tâm từ nhiều quốc gia vùng Vịnh khác trong thời gian chiến sự Iran bùng phát.

“Có một vụ tấn công khá lớn ở Abu Dhabi và tôi nhận được cuộc gọi từ đó yêu cầu tới ngay,” ông Simola nói với Reuters nhưng không cung cấp thêm chi tiết.

Ông cho biết công ty đang xây dựng một nhà máy tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nơi dự kiến sẽ xây hàng trăm hầm trú ẩn.

Temet – doanh nghiệp có 70 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực này – hy vọng xuất khẩu sẽ chiếm tới 80% doanh thu trong những năm tới, ông Simola cho biết.

Ngoài Temet và Verona – hai doanh nghiệp lớn nhất Phần Lan trong lĩnh vực giải pháp hầm trú ẩn – còn có nhiều công ty nhỏ chuyên về các mảng như cửa chống nổ hoặc hệ thống liên lạc.

Giấc mơ về khu tổ hợp thể thao

Một nhà hàng bên trong khu trú ẩn dân sự Merihaka ở Helsinki, Phần Lan, ngày 6/5. Ảnh: Reuters.

Theo bà Pauliina Eskola, trưởng bộ phận cứu hộ thuộc Bộ Nội vụ Phần Lan, việc xây dựng hầm trú ẩn chống bom là bắt buộc dưới các công trình có diện tích vượt quá 1.200 m2, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của quy chuẩn và chất lượng.

Chi phí xây dựng hầm trú ẩn dưới một tòa chung cư mới ở Phần Lan – do chủ đầu tư chi trả – chiếm khoảng từ 1,5% tới 4% tổng chi phí xây dựng, theo ông Kivisaari của Verona.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đều từng tới thăm Merihaka trong vài năm qua.

“Chúng tôi tới đây để học hỏi kinh nghiệm hiện có và chúng tôi có một giấc mơ rất lớn là xây dựng một tổ hợp thể thao như thế này,” bà Tetiana Grunska, phó lãnh đạo chính quyền quân sự thành phố Balakliia của Ukraine, cho biết trong chuyến thăm của CLB Thị trưởng Ukraine – tổ chức quy tụ hơn 600 thị trưởng và lãnh đạo cộng đồng địa phương đương nhiệm hoặc tiền nhiệm.

Ba Lan xây dựng từ con số 0

Một sĩ quan cảnh sát tuần tra khu vực gần hầm trú ẩn dưới lòng đất tại thị trấn Balakliia, vùng Kharkov, Ukraine, ngày 13/5. Ảnh: Reuters.

Ba Lan cũng đang tìm cách cải tổ hệ thống hầm trú ẩn của mình.

Trong năm nay và năm ngoái, Warsaw đã phân bổ 5,8 tỷ zloty (1,59 tỷ USD) để tái thiết các cơ sở phòng thủ dân sự tập thể, theo Bộ Nội vụ Ba Lan.

“Chúng tôi đang xây dựng từ con số 0. Tình trạng ở Ba Lan thực sự rất tệ – hầm trú ẩn cuối cùng được xây từ giữa những năm 1990, tức là suốt 30 năm không có gì được thực hiện,” ông Robert Klonowski, phó giám đốc Bộ Nội vụ Ba Lan, cho biết.

Ukraine và Ba Lan đã ban hành luật mới yêu cầu bắt buộc có hầm trú ẩn trong một số công trình xây dựng mới, nhưng bà Yuliya Chufistova – thành viên ban điều hành Mayors' Club – cho biết điều này khiến nhiều nhà đầu tư tư nhân ở Ukraine hủy dự án.

“Chi phí sẽ cao hơn khi quy định khắt khe hơn, nên chúng tôi cần tìm sự cân bằng,” bà nói.

Còi báo động không kích ở Ukraine

Trở lại gần tiền tuyến Ukraine, tại quê nhà Balakliia của bà Grunska, tiếng còi báo động vang lên mỗi ngày trong cuộc chiến đã bước sang năm thứ năm cho thấy giá trị thực sự của các cơ sở lưỡng dụng như vậy.

Một trong số ít hầm trú ẩn chống bom của thị trấn được xây dựng trong năm qua để kiêm luôn vai trò trường học, cho phép trẻ em trở lại lớp học nhiều tầng dưới lòng đất, tránh khỏi các cuộc tập kích bằng UAV và tên lửa của Nga.

Huấn luyện viên quyền anh Volodymyr Borshch cho biết còi báo động vang lên tới 15 lần hoặc nhiều hơn mỗi ngày.

“Tôi muốn có một hầm trú ẩn ngầm dành cho các hoạt động thể thao, nơi mọi người không chỉ chờ hết báo động mà còn có thể tập luyện đầy đủ trong lúc chờ đợi,” ông nói với Reuters.