Thanh toán không dùng tiền mặt định hình lại bức tranh giao dịch ngày Tết

Rút tiền mặt tại ATM giảm hơn một nửa trong 5 năm

Trước đây, mỗi dịp Tết đến, câu chuyện sử dụng tiền và thói quen thanh toán của người dân lại đặt ra nhiều vấn đề cần nhìn nhận. Đáng chú ý là tình trạng người lao động, đặc biệt là công nhân, tập trung rút tiền mặt tại các cây ATM vào cùng một thời điểm cận Tết, gây quá tải cục bộ; hay những hành vi chưa phù hợp như gấp tiền để trang trí cây tài lộc, đặt tiền không đúng nơi quy định. Những biểu hiện này cho thấy ý thức sử dụng tiền văn minh trong dịp Tết vẫn cần được tiếp tục nâng cao.

Ông Nguyễn Hoàng Long - Phó Tổng Giám đốc NAPAS phát biểu tại Tọa đàm

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thanh toán số, bức tranh thanh toán trong những năm gần đây đã có sự thay đổi rất căn bản. Ông Nguyễn Hoàng Long - Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) cho biết, theo số liệu thống kê của NAPAS, nếu như giai đoạn trước đây, mỗi dịp Tết ngành ngân hàng phải đối mặt với áp lực lớn trong việc tiếp quỹ ATM, bảo đảm đủ tiền mặt cho người dân rút chi tiêu, thì hiện nay mối quan tâm trọng tâm đã chuyển sang việc đảm bảo hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt vận hành thông suốt, an toàn. Cụ thể, trong vòng 5 năm gần đây (2020–2025), lượng rút tiền mặt tại ATM qua hệ thống NAPAS đã giảm hơn một nửa, chỉ còn khoảng 40 - 45% so với năm 2020, với tốc độ giảm ngày càng nhanh qua từng năm.

Ngược lại, cùng giai đoạn này, số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt qua NAPAS tăng hơn 11 lần bao gồm chuyển khoản, thanh toán thẻ và chi tiêu trực tuyến; cả số lượng và giá trị giao dịch đều tăng mạnh. Điều này cho thấy nhu cầu và thói quen sử dụng tiền của người dân đã dịch chuyển rõ rệt sang các phương thức thanh toán số, phản ánh quá trình chuyển đổi số đang diễn ra thực chất, liên tục trong đời sống hằng ngày.

Ông Nguyễn Hoàng Long cho biết, hiện nay trung bình mỗi ngày có trên 40 triệu giao dịch được xử lý qua hệ thống NAPAS, với giá trị giao dịch khoảng hơn 200 nghìn tỷ đồng, tương đương gần 9 tỷ USD/ngày. Đáng chú ý, trong dịp Tết, lưu lượng giao dịch thanh toán số chỉ tăng khoảng 30 - 40% so với ngày thường, thấp hơn rất nhiều so với mức tăng gấp nhiều lần của nhu cầu rút tiền mặt trước đây. Điều này cho thấy hệ thống thanh toán số đã trở thành hoạt động thường nhật, không còn mang tính “cao điểm cục bộ” như giao dịch tiền mặt.

Để đáp ứng nhu cầu này, NAPAS cùng các ngân hàng đã đầu tư mạnh mẽ nâng cấp hạ tầng công nghệ, thiết kế hệ thống theo hướng dự phòng, dư thừa công suất, sẵn sàng xử lý các kịch bản tăng trưởng gấp đôi, gấp ba lưu lượng giao dịch mà vẫn bảo đảm an toàn, ổn định. Bên cạnh đó, hệ thống giám sát 24/7, kết hợp giám sát tự động và con người, được duy trì liên tục trong dịp Tết để kịp thời phát hiện, cảnh báo và xử lý sự cố nếu phát sinh.

Toàn cảnh Tọa đàm

Theo lãnh đạo NAPAS, thanh toán số không chỉ giúp giảm chi phí xã hội liên quan đến in ấn, vận chuyển, lưu trữ tiền mặt, mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng phục vụ người dân. Đặc biệt, việc xây dựng và vận hành hạ tầng thanh toán quốc gia độc lập còn mang ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm chủ quyền tiền tệ quốc gia trên không gian số, giảm phụ thuộc vào các nền tảng thanh toán nước ngoài và tăng khả năng tự chủ trong bối cảnh kinh tế số.

“Từ việc người dân phải xếp hàng rút tiền mặt mỗi dịp Tết, đến nay chỉ cần quét mã QR từ chợ truyền thống, quán nhỏ cho tới vùng sâu, vùng xa, cho thấy thanh toán không dùng tiền mặt đã thực sự đi vào đời sống. Đây chính là nền tảng để ngành Ngân hàng tự tin bảo đảm thanh toán an toàn, thông suốt, góp phần trọn vẹn cho niềm vui Tết của người dân”, ông Nguyễn Hoàng Long khẳng định.

Đảm bảo thanh toán thông suốt, an toàn, tiện lợi trong dịp Tết

Dịp Tết Nguyên đán hằng năm luôn là giai đoạn nhu cầu rút tiền, chuyển tiền, thanh toán mua sắm, chi trả lương, thưởng và an sinh xã hội tăng cao, đặt ra yêu cầu lớn đối với toàn hệ thống ngân hàng trong việc bảo đảm vận hành an toàn, ổn định và thông suốt. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao nhận thức sử dụng tiền văn minh, tiết kiệm và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành Ngân hàng mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Ông Nguyễn Quốc Huy - Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 trao đổi tại Tọa đàm

Thời gian qua, với vai trò cơ quan quản lý nhà nước về tiền tệ trên địa bàn Thủ đô, ông Nguyễn Quốc Huy - Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 cho biết, NHNN Khu vực 1 đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp vừa đáp ứng nhu cầu thanh toán cao điểm dịp Tết, vừa thúc đẩy mạnh mẽ thanh toán không dùng tiền mặt gắn với bảo đảm an toàn, an ninh hệ thống. Hạ tầng thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục được đầu tư, mở rộng; đến cuối năm 2025, số lượng thiết bị POS đạt gần 400.000, trong khi số máy ATM giảm dần, phản ánh xu hướng thanh toán số ngày càng phổ biến. Thanh toán điện tử, chuyển khoản, mã QR hiện đã được sử dụng rộng rãi từ chợ truyền thống, dịch vụ nhỏ lẻ đến chi trả lương hưu, trợ cấp an sinh xã hội, giúp giảm chi phí xã hội, minh bạch dòng tiền và hạn chế rủi ro liên quan đến tiền mặt.

Ông Trần Hoài Nam, Giám đốc Trung tâm ngân hàng số TPBank phát biểu tại Tọa đàm

Dưới góc độ NHTM, ông Trần Hoài Nam, Giám đốc Trung tâm ngân hàng số TPBank, cho biết, với vai trò là ngân hàng thương mại trực tiếp phục vụ khách hàng, công tác bảo đảm thanh toán an toàn, thông suốt trong dịp Tết luôn được đặt lên hàng đầu. TPBank đã chủ động chuẩn bị đầy đủ về hạ tầng, công nghệ, nhân sự và phương án giám sát, sẵn sàng xử lý các tình huống phát sinh trong giai đoạn giao dịch cao điểm. Hiện nay, khoảng 99,5% giao dịch của TPBank được thực hiện qua kênh số cho thấy xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt đã trở nên phổ biến, giúp việc kiểm soát rủi ro và xử lý sự cố hiệu quả hơn so với giao dịch tiền mặt.

Đối với nhu cầu tiền mặt còn lại, TPBank triển khai hệ thống quầy giao dịch tự động (ATM thế hệ mới) với công nghệ tái tuần hoàn tiền, cho phép nộp – rút tiền ngay trên cùng một thiết bị. Nhờ đó, ngân hàng tối ưu được chi phí tiếp quỹ, giảm tần suất vận chuyển tiền mặt và bảo đảm máy ATM luôn đáp ứng đủ nhu cầu trong dịp Tết. Đặc biệt, TPBank đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo và tối ưu hành trình tiếp quỹ, góp phần nâng cao an toàn, tiết kiệm chi phí và bảo đảm vận hành ổn định.

Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Nguyễn Quốc Huy cho biết, trong thời gian tới, đặc biệt dịp Tết Bính Ngọ, NHNN Khu vực 1 sẽ tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng bảo đảm cung ứng tiền mặt hợp lý, đồng thời đẩy mạnh truyền thông, phối hợp với các sở, ngành nhất là Sở Văn hóa khuyến khích sử dụng mã QR tại các cơ sở tín ngưỡng, lễ hội. Qua đó, từng bước hình thành thói quen sử dụng tiền văn minh, thanh toán an toàn, hiện đại, góp phần thúc đẩy kinh tế số, xã hội số và bảo đảm thuận tiện cho người dân mỗi dịp Tết đến, Xuân về.

Nhóm PV