Thanh toán số chuyển từ 'lượng' sang 'chất', hướng tới tài chính toàn diện

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà chỉ đạo tại tọa đàm “Thúc đẩy tài chính toàn diện - Động lực từ thanh toán không dùng tiền mặt”. (Ảnh: Vietnam+)

Thanh toán không dùng tiền mặt đang trở thành “cửa ngõ” giúp người dân tiếp cận sâu hơn với các dịch vụ tài chính chính thức. Cùng với tốc độ tăng trưởng giao dịch, ngành Ngân hàng đang chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng, an toàn và khả năng tiếp cận, hướng tới mục tiêu 95% dân số từ 15 tuổi trở lên có tài khoản vào năm 2030.

Thanh toán số ngày càng phổ biến

Phát biểu tại Tọa đàm “Thúc đẩy tài chính toàn diện - Động lực từ thanh toán không dùng tiền mặt” ngày 6/10 do Thời báo Ngân hàng tổ chức, bà Nguyễn Thị Thu - Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước cho biết tính đến tháng 8/2026, thanh toán không dùng tiền mặt tăng 34,56% về số lượng và 13,26% về giá trị. Trong đó, giao dịch trực tuyến tăng 46,57% về số lượng và 21,77% về giá trị; thanh toán qua điện thoại di động tăng 35,33% về số lượng và 23,9% về giá trị.

Tỷ lệ người trưởng thành có tài khoản cũng tiếp tục tăng, đạt 88,96% vào cuối năm 2025. Quy mô giá trị thanh toán không dùng tiền mặt hiện tương đương khoảng 28 lần GDP.

Theo định hướng đặt ra, đến năm 2030, mục tiêu là 95% dân số từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch tại ngân hàng hoặc tổ chức được phép khác; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt gấp 30 lần GDP.

Theo bà Thu, chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc cách người dân và doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ ngân hàng - tài chính. Nhờ xóa bỏ hạn chế về khoảng cách địa lý, thanh toán số ngày càng trở thành điểm tiếp cận đầu tiên để người dân làm quen và sử dụng các dịch vụ tài chính khác.

Các hình thức thanh toán như QR và thanh toán di động cũng góp phần đưa dịch vụ tài chính đến gần hơn với người dân, đặc biệt tại những khu vực khó bố trí mạng lưới giao dịch vật lý. Việc mở rộng các điểm chấp nhận thanh toán với chi phí thấp giúp thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ giữa thành thị và nông thôn.

Từ những giao dịch ban đầu, khách hàng có thể từng bước sử dụng các dịch vụ như tiết kiệm, đầu tư, bảo hiểm. Do đó, theo bà Thu, thanh toán không dùng tiền mặt có vai trò như một “cửa ngõ” để người dân tiếp cận hệ thống tài chính.

Ở góc độ hạ tầng, ông Nguyễn Thanh Tùng - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) cho rằng thanh toán số đang trở thành một trong những điểm tiếp cận gần gũi và thường xuyên nhất của người dân với hệ thống tài chính chính thức.

Từ chuyển tiền 24/7, thanh toán VietQR, chi trả hóa đơn, mua sắm trực tuyến đến thanh toán QR xuyên biên giới, hạ tầng thanh toán ngày càng được mở rộng, tạo nền tảng để tài chính toàn diện đi sâu hơn vào đời sống.

Theo ông Tùng, thành công của tài chính toàn diện không chỉ được đo bằng số lượng tài khoản được mở mà quan trọng hơn là tài khoản đó có được sử dụng thuận tiện, thường xuyên và thực chất trong đời sống hàng ngày hay không.

Ông Nguyễn Thanh Tùng - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam phát biểu tại tọa đàm. (Ảnh: Vietnam+)

Để đạt được điều này, hạ tầng thanh toán số giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Phía sau các ứng dụng ngân hàng, ví điện tử, thẻ hay mã QR mà người dùng trực tiếp sử dụng là hệ thống hạ tầng kết nối, xử lý giao dịch nhanh chóng, chính xác và an toàn.

NAPAS hiện kết nối 70 tổ chức thành viên, xử lý khoảng 12 tỷ giao dịch trong năm 2025, phục vụ 100 triệu khách hàng; đồng thời kết nối mạng lưới hơn 20.000 ATM và hơn 930.000 POS/mPOS.

Không chỉ kết nối ngân hàng, công ty tài chính và các tổ chức thanh toán, NAPAS còn hỗ trợ giao dịch liên thông giữa các hệ thống, xây dựng và triển khai các tiêu chuẩn chung, duy trì hoạt động thanh toán thông suốt 24/7.

An toàn là yêu cầu xuyên suốt

Cùng với tốc độ phát triển thanh toán số, an toàn giao dịch được Ngân hàng Nhà nước xác định là yêu cầu xuyên suốt. Ngành Ngân hàng đã triển khai làm sạch dữ liệu, xác thực khách hàng trên cơ sở dữ liệu dân cư nhằm nâng cao độ chính xác và an toàn trong giao dịch.

Theo Vụ Thanh toán, đến nay, ngành Ngân hàng đã hoàn thành làm sạch, đối chiếu sinh trắc học đối với 174,5 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và 2,92 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức. Việc đối chiếu được thực hiện qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng định danh điện tử.

Tuy nhiên, khi thanh toán chuyển mạnh lên môi trường số, nguy cơ gian lận công nghệ cao cũng gia tăng. Trung tá Nguyễn Minh Đức, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia về dân cư (C06, Bộ Công an), cho biết lực lượng công an nhận diện nhiều thủ đoạn lừa đảo nhằm thu thập dữ liệu cá nhân.

Các đối tượng có thể đề nghị chụp ảnh thẻ căn cước, cung cấp thông tin cá nhân để đổi lấy khoản tiền 100.000-300.000 đồng hoặc lợi ích vật chất khác. Chúng cũng đăng tin tuyển dụng giả trên mạng để tiếp cận nạn nhân. Bên cạnh đó, việc người dân chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân trên mạng xã hội cũng làm tăng nguy cơ lộ dữ liệu.

Một thủ đoạn khác là giả danh công an, viện kiểm sát, tòa án hoặc cơ quan tư pháp, thông báo căn cước có lỗi, chưa đồng bộ dữ liệu và yêu cầu người dân truy cập đường link, website giả mạo hoặc cài ứng dụng để “cập nhật” thông tin. Mục tiêu là chiếm đoạt dữ liệu cá nhân và thông tin tài khoản ngân hàng.

Ông Đức khuyến cáo người dân không cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin cá nhân, tài khoản; không truy cập đường link hoặc cài đặt ứng dụng không chính thống. Đặc biệt, lực lượng công an không làm việc qua điện thoại hoặc gọi video.

Theo bà Nguyễn Thị Thu, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, yêu cầu bảo đảm an toàn càng trở nên quan trọng khi thanh toán số ngày càng phổ biến, bởi gian lận có thể ảnh hưởng đến niềm tin của người sử dụng, nhất là những nhóm còn hạn chế về kỹ năng số.

Bà Nguyễn Thị Thu - Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước phát biểu tại tọa đàm. (Ảnh: Vietnam+)

Trong giai đoạn 2026-2030, định hướng phát triển thanh toán không dùng tiền mặt sẽ chuyển từ chú trọng “lượng” sang “chất.” Theo đó, khả năng tiếp cận cần đi cùng trải nghiệm thuận tiện, minh bạch, chi phí hợp lý và khả năng sử dụng thường xuyên của người dân.

Các dịch vụ thanh toán sẽ được tích hợp sâu hơn vào những hệ sinh thái như y tế, giáo dục, dịch vụ công và giao thông. Ngân hàng Nhà nước dự kiến tập trung hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng và mạng lưới chấp nhận thanh toán; đa dạng hóa sản phẩm; tăng cường an toàn, bảo mật, bảo vệ dữ liệu và phòng, chống gian lận; đồng thời đẩy mạnh giáo dục tài chính.

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà đề nghị mở rộng tiếp cận tài chính tới các nhóm và địa bàn còn hạn chế, nhất là khu vực nông nghiệp, nông thôn, vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo; nhóm thu nhập thấp, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và các nhóm yếu thế.

Theo Phó Thống đốc, phát triển nhanh phải đi cùng bền vững, đổi mới đi cùng quản trị rủi ro, thuận tiện đi cùng an toàn và trách nhiệm. Đây cũng là nền tảng để thực hiện Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026-2030, hướng tới mục tiêu 95% dân số từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch và giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp 30 lần GDP vào năm 2030./.