Tháo gỡ 'điểm nghẽn' pháp lý trong đấu giá tài sản trực tuyến

Khoảng trống pháp lý về xác thực danh tính điện tử đối với người tham gia đấu giá

Theo Bộ Công an - cơ quan được giao chủ trì soạn thảo dự thảo Nghị quyết, Luật Đấu giá tài sản hiện hành và các văn bản hướng dẫn thi hành chưa có quy định bắt buộc về định danh, xác thực danh tính điện tử đối với người tham gia đấu giá, người có tài sản đấu giá, tổ chức hành nghề đấu giá tài sản, đấu giá viên, Hội đồng đấu giá tài sản, tổ chức mà Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thành lập để xử lý nợ xấu của tổ chức tín dụng, các tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến hoạt động đấu giá tài sản trực tuyến. Chính khoảng trống pháp lý này dẫn đến nguy cơ các tổ chức, cá nhân sử dụng thông tin, tài liệu sai sự thật, sử dụng giấy tờ giả mạo để đăng ký tham gia đấu giá trực tuyến từ đó trục lợi trong hoạt động đấu giá tài sản.

Quá trình đấu giá biển số ô tô được giám sát chặt chẽ. Ảnh: Bộ Công an

Bên cạnh đó, mặc dù Luật Đấu giá tài sản có quy định trình tự, thủ tục đấu giá trực tuyến, song mới chỉ dừng ở việc quy định cơ bản về trình tự thực hiện, chưa bao quát toàn bộ quy trình số hóa như: nộp hồ sơ trực tuyến, định danh và xác thực điện tử đối với người đăng ký tham gia đấu giá. Trên thực tế, nhiều tài sản vẫn được tổ chức đấu giá theo phương thức trực tiếp thủ công, phân tán tại các bộ, ngành, địa phương, chưa có nền tảng thống nhất để quản lý, theo dõi và kiểm soát hoạt động đấu giá trên phạm vi toàn quốc.

Dù nghị định Nghị định số 172/2024/NĐ-CP quy định trình tự tổ chức đấu giá bằng hình thức đấu giá trực tuyến nhưng chưa quy định đấu giá tài sản trực tuyến toàn trình. Điều này dẫn đến thiếu thống nhất trong việc hướng dẫn thực hiện, đặc biệt đối với các bước nộp hồ sơ, xác thực thông tin và thanh toán tiền đặt trước.

Thực tế triển khai cho thấy, một số tổ chức đấu giá tài sản hướng dẫn người tham gia mua và nộp hồ sơ đăng ký thông qua thư điện tử (email) hoặc tài khoản trên trang thông tin điện tử; một số khác yêu cầu nộp hồ sơ trực tiếp hoặc gửi qua đường bưu chính. Hình thức nộp tiền đặt trước cũng chưa thống nhất: một số tổ chức yêu cầu chuyển khoản kèm chứng từ xác nhận, hoặc tích hợp chức năng thanh toán qua tài khoản truy cập trên hệ thống. Việc tổ chức thực hiện không đồng bộ, thiếu quy trình số hóa toàn trình dẫn đến hình thức đấu giá trực tuyến chưa bảo đảm toàn trình trong môi trường điện tử.

Bên cạnh vướng mắc về quy định pháp luật, hạ tầng các trang thông tin đấu giá trực tuyến do các tổ chức hành nghề vận hành còn hạn chế, chưa đáp ứng đồng thời số lượng lớn người tham gia. Hạ tầng công nghệ phân tán, thiếu đồng bộ, cần được nâng cấp toàn diện để bảo đảm an toàn, an ninh mạng và triển khai đấu giá toàn trình trên môi trường điện tử. Tỷ lệ tổ chức hành nghề đấu giá đáp ứng các yêu cầu về an toàn thông tin cấp độ 3 theo Nghị định số 172/2024/NĐ-CP còn thấp, chưa tương xứng với yêu cầu phát triển đấu giá trực tuyến trong bối cảnh chuyển đổi số.

Hạn chế tình trạng trục lợi trong hoạt động đấu giá tài sản

Mặc dù pháp luật quy định tổ chức đấu giá trực tuyến trên Cổng Đấu giá tài sản quốc gia nhằm giảm chi phí và nâng cao minh bạch, nhưng trên thực tế thủ tục vẫn chưa được thực hiện trực tuyến toàn trình, phát sinh chi phí đi lại, hồ sơ giấy tờ, công chứng và giám sát dẫn đến mục tiêu cải cách hành chính, giảm chi phí xã hội và tối ưu hóa nguồn lực tài sản công chưa đạt được, đồng thời hạn chế sức cạnh tranh của thị trường đấu giá.

Theo Bộ Công an, từ tháng 1/2025, Bộ đã triển khai thí điểm Hệ thống quản lý đấu giá tài sản trên nền tảng định danh và xác thực điện tử đối với tài sản vi phạm hành chính bị tịch thu. Tính đến ngày 16/12/2025, kết quả bước đầu ghi nhận: 167 lô tài sản được niêm yết công khai, tổ chức 36 phiên đấu giá, tổng giá khởi điểm 26.251.862.200 đồng, tổng giá trúng 31.660.162.200 đồng. Bước đầu cho thấy, Hệ thống thí điểm này có tính hiệu quả, khả năng kết nối, liên thông toàn trình giữa người có tài sản đấu giá, tổ chức đấu giá và người tham gia đấu giá thông qua xác thực danh tính điện tử trên nền tảng định danh và xác thực điện tử, đảm bảo minh bạch, hạn chế tình trạng trục lợi trong hoạt động đấu giá tài sản, “quân xanh, quân đỏ”, dìm giá, hạn chế thất thoát tài sản công.

Trong bối cảnh đổi mới mô hình tổ chức chính quyền 2 cấp theo hướng tinh gọn, đặt ra nhu cầu cấp thiết phải nhanh chóng hiện đại hóa quy trình xử lý tài sản thanh lý trong hoạt động đấu giá, nhằm tiết kiệm chi phí, thời gian, nhân lực và giảm thiểu tình trạng tài sản công dôi dư, chậm đưa vào sử dụng. Để thực hiện hiệu quả các mục tiêu này, hoạt động đấu giá tài sản cần được tổ chức theo hình thức trực tuyến, bảo đảm triển khai nhanh chóng, toàn trình trên môi trường điện tử; đồng thời chuẩn hóa, số hóa và kết nối đầy đủ dữ liệu về tài sản đấu giá. Xuất phát từ những hạn chế nêu trên, việc triển khai đấu giá tài sản trực tuyến toàn trình trên môi trường điện tử thông qua việc hình thành cơ chế kết nối, liên thông giữa Cổng đấu giá tài sản quốc gia của Bộ Tư pháp và Hệ thống quản lý đấu giá tài sản của Bộ Công an là cấp thiết.

Trên cơ sở đó, Bộ Công an đề xuất: quy định thực hiện đấu giá tài sản trực tuyến thông qua Hệ thống quản lý đấu giá tài sản do Bộ Công an xây dựng, quản lý và vận hành hoặc trang thông tin đấu giá trực tuyến đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện kết nối do Bộ Công an quy định và đồng bộ dữ liệu kết quả với Hệ thống quản lý đấu giá tài sản. Cổng Đấu giá tài sản quốc gia và Hệ thống quản lý đấu giá tài sản tổ chức việc đấu giá tài sản trực tuyến đảm bảo tính kết nối, liên thông, chia sẻ dữ liệu về đấu giá tài sản.

Để bảo đảm tính minh bạch và ngăn chặn tiêu cực xảy ra trong đấu giá tài sản, cơ quan chủ trì soạn thảo đề xuất quy định yêu cầu về định danh và xác thực điện tử đối với tài khoản trên Cổng Đấu giá tài sản quốc gia và Hệ thống quản lý đấu giá tài sản. Theo đó, tài khoản được sử dụng để thực hiện việc đấu giá tài sản trực tuyến của người có tài sản đấu giá, người tham gia đấu giá, tổ chức hành nghề đấu giá tài sản, đấu giá viên, Hội đồng đấu giá tài sản, tổ chức mà Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thành lập để xử lý nợ xấu của tổ chức tín dụng, các tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến hoạt động đấu giá tài sản trực tuyến phải được định danh, xác thực từ mức độ 2 trở lên theo quy định pháp luật về định danh và xác thực điện tử. Cổng Đấu giá tài sản quốc gia và Hệ thống quản lý đấu giá tài sản phải đảm bảo ghi nhận và lưu trữ đầy đủ nhật ký định danh, xác thực, đăng nhập và các giao dịch điện tử của tài khoản được sử dụng để thực hiện việc đấu giá tài sản trực tuyến theo thời gian thực để phục vụ việc kiểm tra, giám sát, đối chiếu và giải quyết các tranh chấp phát sinh trong quá trình tổ chức đấu giá tài sản trực tuyến. Quy định này nhằm đảm bảo việc quản lý và xác thực danh tính của người có tài sản đấu giá, người tham gia đấu giá và tổ chức hành nghề đấu giá, hạn chế tối đa việc giả mạo thông tin, sử dụng giấy tờ sai sự thật, qua đó ngăn chặn các hành vi trục lợi trong hoạt động đấu giá.

Việc xây dựng, ban hành nghị quyết của Chính phủ về việc ban hành cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong triển khai đấu giá tài sản trực tuyến theo quy định của Luật Đấu giá tài sản sẽ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, thống nhất, nhằm đẩy mạnh triển khai đấu giá tài sản trực tuyến toàn trình trên môi trường điện tử. Qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường tính công khai, minh bạch, cạnh tranh lành mạnh trong hoạt động đấu giá.

Song Hà