Tháo gỡ khó khăn để công trình nước sạch ở Lạng Sơn phát huy hiệu quả sau đầu tư

Hiệu quả chưa tương xứng với nguồn lực đầu tư

Theo báo cáo kết quả giám sát ngày 10/6/2026, Đoàn Giám sát của Thường trực HĐND tỉnh do ông Nguyễn Văn Trường, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh làm Trưởng đoàn đã giám sát chuyên đề đối với UBND tỉnh về tình hình, kết quả xây dựng, cải tạo, sửa chữa, quản lý và sử dụng công trình nước sạch nông thôn tập trung trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2020 – 2025.

Giai đoạn 2020 - 2025, Lạng Sơn đã đầu tư xây dựng mới, cải tạo, sửa chữa 61 công trình cấp nước sạch nông thôn tập trung. Nhờ đó, tỷ lệ hộ dân nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh tăng lên 99,17%, tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sạch đạt 65,08%. Tuy nhiên, trong tổng số 395 công trình cấp nước sạch nông thôn tập trung trên địa bàn tỉnh, chỉ có 66 công trình hoạt động bền vững, 96 công trình hoạt động tương đối bền vững, còn lại 233 công trình hoạt động kém bền vững hoặc không còn hoạt động, chiếm gần 59%. Những con số này cho thấy hiệu quả khai thác các công trình vẫn chưa tương xứng với nguồn lực đã đầu tư.

Một trong những nguyên nhân được Đoàn giám sát chỉ ra là những vướng mắc phát sinh sau khi công trình hoàn thành. Điển hình như công trình cấp nước sinh hoạt tại xã Tân Văn, được đầu tư hơn 24 tỷ đồng từ Dự án Hạ tầng cơ bản cho các tỉnh Đông Bắc, có công suất thiết kế khoảng 700 m³/ngày đêm, đủ khả năng cấp nước cho hơn 560 hộ dân. Mặc dù công trình đã hoàn thành và bàn giao từ tháng 9/2023 nhưng đến nay vẫn chưa thể vận hành.

Công trình cấp nước sinh hoạt tại xã Tân Văn hoàn thành năm 2023 nhưng chưa đưa vào vận hành.

Sau khi tiếp nhận công trình để quản lý, ông Dương Xuân Hương, Giám đốc Xí nghiệp Khai thác công trình thủy lợi Bình Gia cho biết, đơn vị chưa thể bố trí kinh phí vận hành, bảo trì do công trình chưa hoàn tất thủ tục quyết toán và bàn giao tài sản theo quy định. Khi chưa hoàn thành các thủ tục này, đơn vị cũng chưa có cơ sở để hạch toán tài sản và tổ chức khai thác công trình theo đúng quy định.

Không chỉ gặp khó khăn trong quá trình vận hành, nhiều địa phương vẫn có nhu cầu tiếp tục đầu tư để mở rộng khả năng tiếp cận nước sạch. Tại xã Điềm He, công trình cấp nước sinh hoạt thôn Thống Nhất hiện chỉ bảo đảm cấp nước cho khoảng 65 hộ dân, thấp hơn quy mô thiết kế hơn 80 hộ do nguồn sinh thủy suy giảm trong thời gian dài.

Từ thực tế trên, ông Nông Văn Tùng, Phó Chủ tịch UBND xã Điềm He cho biết, địa phương kiến nghị tiếp tục đầu tư các công trình cấp nước tập trung mới, đồng thời nâng cấp những công trình đang hoạt động hiệu quả và đầu tư tuyến đường ống dẫn nước từ Trạm quản lý cấp nước sinh hoạt Văn Quan đến thôn Nà Súng để mở rộng phạm vi cấp nước cho người dân. Theo ông Tùng, đây là giải pháp cần thiết nhằm từng bước nâng tỷ lệ hộ dân được sử dụng nước sạch trên địa bàn, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt trong điều kiện biến đổi khí hậu và nguồn nước tự nhiên ngày càng thiếu ổn định.

Gỡ điểm nghẽn để công trình phát huy hiệu quả

Nếu như tại xã Tân Văn, điểm nghẽn nằm ở việc hoàn thiện các thủ tục sau đầu tư thì ở nhiều địa phương khác, khó khăn lại xuất phát từ quá trình quản lý, vận hành và khai thác công trình.

Tại xã Thái Bình, công trình cấp nước sinh hoạt Lâm Ca hiện phải tạm dừng hoạt động do hệ thống đường ống xuống cấp ở một số vị trí, trong khi số hộ sử dụng nước chưa nhiều nên nguồn thu không đủ bù đắp chi phí vận hành. Thực tế này cho thấy, nhiều công trình sau khi hoàn thành vẫn đứng trước bài toán duy trì hoạt động lâu dài nếu không có mô hình quản lý phù hợp và tỷ lệ người dân sử dụng nước ổn định.

Đoàn giám sát HĐND tỉnh Lạng Sơn kiểm tra công trình cấp nước sạch tại xã Điềm He

Nhiều năm sử dụng nước suối và nước từ giếng tự khoan, ông H.V.N., người dân xã Thái Bình chia sẻ: “Trước nay gia đình tôi vẫn sử dụng nước suối và nước từ giếng tự khoan. Chỉ vào mùa khô, khi các nguồn nước này không đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt, gia đình mới sử dụng nước máy”. Theo ông, đây cũng là thói quen của nhiều hộ dân trên địa bàn.

Theo ông Dương Xuân Hương, Giám đốc Xí nghiệp Khai thác công trình thủy lợi Bình Gia, tỷ lệ hộ đấu nối sử dụng nước còn thấp là một trong những nguyên nhân khiến nhiều công trình khó bảo đảm kinh phí vận hành, bảo dưỡng và sửa chữa. Trong khi đó, nhiều nguồn nước tự nhiên chưa được xử lý, kiểm soát chất lượng thường xuyên nên tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe. Vì vậy, bên cạnh việc tiếp tục đầu tư hạ tầng, cần tăng cường tuyên truyền để người dân thay đổi thói quen sử dụng nước, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác các công trình cấp nước tập trung.

Không phải công trình nào cũng gặp khó khăn. Tại xã Lộc Bình, công trình cấp nước sinh hoạt Khánh Xuân hiện vẫn cấp nước ổn định cho khoảng 370 hộ dân nhờ được Hợp tác xã quản lý, vận hành hiệu quả. Thực tế này cho thấy, khi lựa chọn được mô hình quản lý phù hợp và duy trì được nguồn thu ổn định, công trình sẽ có điều kiện để bảo dưỡng thường xuyên, nâng cao chất lượng phục vụ và phát huy hiệu quả đầu tư.

Qua giám sát chuyên đề đối với UBND tỉnh về tình hình xây dựng, cải tạo, sửa chữa, quản lý và sử dụng các công trình cấp nước sạch nông thôn tập trung giai đoạn 2020 - 2025, Đoàn giám sát của Thường trực HĐND tỉnh do ông Nguyễn Văn Trường, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh làm Trưởng đoàn đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo rà soát, đánh giá toàn diện hiện trạng các công trình hoạt động kém hiệu quả để xây dựng lộ trình xử lý trong giai đoạn 2027 - 2030. Đồng thời, kiện toàn các tổ quản lý, nâng cao năng lực vận hành, xây dựng phương án giá nước phù hợp và đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến khích người dân sử dụng nước sạch.

Đầu tư công trình nước sạch không chỉ dừng ở việc hoàn thành một hạng mục hạ tầng mà quan trọng hơn là bảo đảm công trình được vận hành hiệu quả, phục vụ lâu dài cho người dân. Khi những điểm nghẽn về cơ chế, quản lý và nhận thức từng bước được tháo gỡ, các công trình cấp nước sạch nông thôn mới thực sự phát huy giá trị, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư.