Tháo gỡ khó khăn khi triển khai giáo dục AI trong trường học

Trước yêu cầu mới, ngành Giáo dục TP Hồ Chí Minh đang tập trung trao đổi, nhận diện những khó khăn về đội ngũ giáo viên, học liệu, cơ sở vật chất và phương thức tổ chức dạy học để đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của các nhà trường.

Quang cảnh Hội thảo.

Chiều 12/11, tại Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong (phường Chợ Quán), Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo “Giải pháp triển khai thực hiện nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh tại các trường trung học trên địa bàn Thành phố”. Hội thảo có sự tham gia của cán bộ quản lý, giáo viên các trường học và chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ thông tin.

Tại hội thảo, bà Phạm Thị Bé Hiền, Trưởng Phòng Giáo dục phổ thông (Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh) cho biết, từ năm học 2026 - 2027, nội dung giáo dục AI được triển khai cho học sinh phổ thông theo Khung nội dung giáo dục AI do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.

Theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thời lượng thực hiện là 12 tiết/lớp/năm học, tổ chức dưới hình thức chuyên đề giáo dục trong kế hoạch dạy học 2 buổi/ngày; đồng thời các trường có thể lồng ghép nội dung AI vào các môn học và hoạt động giáo dục phù hợp nhằm củng cố kiến thức, tăng cường khả năng vận dụng và phát triển kỹ năng cho học sinh.

Khung nội dung giáo dục AI hướng đến hình thành và phát triển bốn thành phần năng lực cho học sinh, gồm: tư duy lấy con người làm trung tâm; đạo đức AI; các kỹ thuật và ứng dụng AI; thiết kế hệ thống AI. Các thành phần năng lực được xây dựng liên thông từ lớp 1 đến lớp 12, trên cơ sở kế thừa năng lực tin học và góp phần phát triển những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Mục tiêu giáo dục được thiết kế theo hướng tăng dần mức độ tiếp cận và làm chủ công nghệ qua từng cấp học. Ở bậc tiểu học, học sinh được làm quen, trải nghiệm với AI; cấp THCS tập trung giúp các em hiểu và biết vận dụng; đến cấp THPT, học sinh hướng đến khả năng thiết kế và làm chủ các nội dung AI.

Việc đưa AI vào trường học vì vậy không chỉ dừng lại ở việc giúp học sinh biết sử dụng các công cụ công nghệ. Quan trọng hơn, nội dung giáo dục hướng đến hình thành tư duy lấy con người làm trung tâm, nhận thức về đạo đức, trách nhiệm và khả năng ứng dụng AI phù hợp trong học tập, đời sống.

Bên cạnh mục tiêu và định hướng nội dung, việc triển khai giáo dục AI tại các trường phổ thông cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới về tổ chức dạy học. Tại hội thảo, GS.TS Lê Hoài Bắc, Trưởng Bộ môn Khoa học máy tính, Khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) chỉ ra sáu nhóm khó khăn cần quan tâm, gồm: Năng lực giáo viên; hạ tầng, thiết bị; kinh phí và chế độ cho giáo viên; an toàn dữ liệu học sinh; công tác đánh giá và tính chủ động trong xây dựng kế hoạch triển khai.

Trong đó, vấn đề nhân lực được đặt ra khi hiện chưa có quy định cụ thể về giáo viên phụ trách giảng dạy nội dung giáo dục AI. Trong điều kiện các trường không tăng thêm biên chế, việc tổ chức giảng dạy chủ yếu dựa vào đội ngũ hiện có, với sự tham gia của giáo viên Tin học, Giáo dục công dân và giáo viên chủ nhiệm.

Học sinh Trường THPT Lê Quý Đôn (phường Xuân Hoà) tích hợp mã QR, ứng dụng công nghệ AI trong dự án môn Ngữ văn.

Việc bố trí thời lượng 12 tiết/năm học cũng cần được tính toán phù hợp với điều kiện tổ chức của từng trường. Đối với các trường dạy học 2 buổi/ngày, nhà trường có thể chủ động sắp xếp trong kế hoạch giáo dục. Tuy nhiên, những trường chỉ tổ chức dạy học 1 buổi/ngày gặp khó khăn hơn trong bố trí thời khóa biểu, có thể phải tập trung nội dung thành 3 - 4 chuyên đề trong năm học.

Một khó khăn khác là tài liệu và công cụ AI phục vụ giảng dạy chưa có danh mục, hướng dẫn chính thức thống nhất. Một số khái niệm, thuật ngữ liên quan đến AI cũng chưa được tích hợp đồng bộ trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 khiến giáo viên gặp khó khăn khi lựa chọn nội dung, học liệu và phương pháp truyền đạt phù hợp với từng nhóm học sinh.

Từ thực tế trên, GS.TS Lê Hoài Bắc đề xuất một số giải pháp nhằm hỗ trợ các trường trong quá trình triển khai; trong đó cần xây dựng đội ngũ giáo viên cốt cán để hỗ trợ chuyên môn cho đồng nghiệp theo cụm trường; tận dụng các phiên bản AI ngoại tuyến nhằm giảm sự phụ thuộc vào đường truyền Internet và thiết bị hiện đại. Những trường còn hạn chế về cơ sở vật chất có thể sử dụng máy tính, máy chiếu kết hợp học liệu in để tổ chức hoạt động học tập.

Về nhân lực, các trường có thể rà soát, phân công giáo viên chưa đủ định mức tiết dạy tham gia giảng dạy nội dung giáo dục AI, đồng thời chú trọng bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng cho đội ngũ.

Việc triển khai giáo dục AI là yêu cầu mới trong quá trình đổi mới giáo dục phổ thông, đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ từ nội dung chương trình, đội ngũ giáo viên đến điều kiện dạy học. Để nội dung này thực sự phát huy hiệu quả, các nhà trường cần bảo đảm học sinh không chỉ biết sử dụng công nghệ mà còn hiểu được giới hạn, trách nhiệm và cách khai thác AI an toàn, có mục đích trong học tập và cuộc sống.