Tháo gỡ vướng mắc, khơi thông nguồn lực từ hơn 4.600 dự án tồn đọng

Hơn 4.600 dự án tồn đọng với tổng vốn đầu tư hơn 3,9 triệu tỷ đồng cho thấy quy mô rất lớn của nguồn lực đang cần được khơi thông.

Hơn 4.600 dự án tồn đọng, kéo dài với tổng vốn đầu tư hơn 3,9 triệu tỷ đồng đang được Chính phủ yêu cầu khẩn trương rà soát, phân loại và tháo gỡ. Những cơ chế mới được ban hành đang mở thêm dư địa xử lý các vấn đề phức tạp về đất đai, đầu tư và dự án BT. Thực tiễn tại Khánh Hòa cho thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý nghiêm sai phạm mà còn phải sớm đưa đất đai, công trình và các nguồn lực hợp pháp trở lại phục vụ phát triển.

Theo thống kê của Ban Chỉ đạo 751, cả nước hiện có 4.619 dự án khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài, liên quan khoảng 203.660ha đất, với tổng vốn đầu tư hơn 3,9 triệu tỷ đồng.

Phía sau những con số này là hàng loạt dự án đã triển khai nhiều năm nhưng chưa thể hoàn thành; đất đai chưa được khai thác hiệu quả; vốn đầu tư bị đình lại; quyền lợi của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân chưa được giải quyết dứt điểm.

Tại Khánh Hòa, một trong những trường hợp đáng chú ý là các dự án BT hạ tầng giao thông quanh khu vực sân bay Nha Trang cũ. Nhiều hạng mục đã được đầu tư, nhưng quá trình thực hiện phát sinh những vấn đề phức tạp về đất đai, giải phóng mặt bằng, thanh toán hợp đồng BT; sau đó tiếp tục liên quan quá trình thanh tra, điều tra và xét xử vụ án xảy ra tại Tập đoàn Phúc Sơn.

Thực tiễn này cho thấy tính chất phức tạp của bài toán mà hàng nghìn dự án tồn đọng trên cả nước đang phải đối mặt: xử lý như thế nào để bảo đảm nghiêm minh pháp luật, không thất thoát tài sản nhà nước, nhưng đồng thời không để những nguồn lực có thể tiếp tục khai thác bị đình trệ kéo dài.

Mở thêm hành lang xử lý các dự án tồn đọng

Tại Công điện số 58, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương rà soát, thống kê, phân loại tổng thể các dự án khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài; xác định cụ thể nguyên nhân và thẩm quyền xử lý đối với từng dự án.

Những vấn đề thuộc thẩm quyền phải được chủ động giải quyết; các nội dung vượt thẩm quyền cần kịp thời tổng hợp, đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét.

Yêu cầu này được đặt ra trong bối cảnh hành lang pháp lý để xử lý các dự án tồn đọng đã từng bước được bổ sung.

Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 29 về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật về đất đai xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài.

Đối với các dự án đầu tư theo hình thức xây dựng-chuyển giao (BT), Chính phủ cũng ban hành Nghị quyết số 16 nhằm xử lý những khó khăn phát sinh từ các dự án được ký kết, triển khai trong những giai đoạn pháp luật trước đây.

Các cơ chế này có ý nghĩa trực tiếp đối với những địa phương còn nhiều dự án BT tồn đọng như Khánh Hòa.

Theo rà soát, có 18 dự án BT trên địa bàn tỉnh thuộc phạm vi cần xem xét, xử lý theo Nghị quyết số 16. Trong số này có ba dự án do Tập đoàn Phúc Sơn thực hiện, gồm Dự án các tuyến đường, các nút giao thông kết nối khu sân bay Nha Trang, trong đó có đường Tô Hiến Thành; Dự án nút giao Ngọc Hội và Dự án đường vành đai kết nối nút giao Ngọc Hội.

Theo báo cáo của doanh nghiệp, tại ba dự án này, nhiều hạng mục giao thông, nút giao và khu tái định cư đã được đầu tư, một số công trình cơ bản hình thành; tuy nhiên, vẫn còn những phần việc chưa thể hoàn thành do vướng giải phóng mặt bằng, đất quốc phòng và các thủ tục liên quan.

Việc các công trình đã được đầu tư nhưng chưa thể hoàn thiện cũng đặt ra yêu cầu phải sớm xác định rõ giá trị khối lượng đã thực hiện, nghĩa vụ của các bên và cơ chế xử lý đối với phần dự án còn lại.

Xử lý sai phạm nhưng không để nguồn lực tiếp tục bị “treo”

Trường hợp các dự án liên quan Tập đoàn Phúc Sơn trở nên phức tạp hơn sau khi những sai phạm liên quan được các cơ quan tiến hành tố tụng điều tra, truy tố và xét xử.

Tuy nhiên, quá trình xét xử cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục giải quyết những vấn đề pháp lý còn tồn tại sau vụ án.

Tại các bản án sơ thẩm và phúc thẩm, Tòa án quân sự Quân khu 5 và Tòa án quân sự Trung ương đã kiến nghị Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa và các cấp có thẩm quyền tiếp tục hoàn thiện thủ tục pháp lý, sử dụng đất sân bay Nha Trang cũ vào mục đích phát triển kinh tế-xã hội của địa phương, tránh lãng phí và bảo đảm hài hòa lợi ích của các bên liên quan.

Kiến nghị này cho thấy, sau khi trách nhiệm hình sự của các cá nhân được xác định, vẫn còn hàng loạt vấn đề về dự án, đất đai, công trình và các quan hệ dân sự, kinh tế cần tiếp tục được giải quyết theo pháp luật.

Trong các kiến nghị gửi cơ quan chức năng tỉnh Khánh Hòa mới đây, đại diện hơn 200 khách hàng, nhà đầu tư có quyền lợi liên quan tại khu vực sân bay Nha Trang cũ cũng đề nghị sớm hoàn thiện các thủ tục cần thiết, qua đó bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của những chủ thể không liên quan hành vi vi phạm.

Trường hợp này phản ánh một vấn đề phổ biến trong quá trình xử lý các dự án tồn đọng: trách nhiệm đối với hành vi vi phạm phải được xác định và xử lý nghiêm, nhưng việc xử lý sai phạm không đồng nghĩa với để toàn bộ dự án, tài sản và các quan hệ kinh tế liên quan tiếp tục bị đóng băng nếu pháp luật đã có cơ sở để giải quyết.

Một công trình đã được đầu tư nhưng không thể hoàn thiện, đất đai không được đưa vào sử dụng, vốn xã hội tiếp tục bị đình lại sẽ làm hệ quả kinh tế của những sai phạm trong quá khứ kéo dài thêm nhiều năm.

Bởi vậy, yêu cầu quan trọng là phải bóc tách rõ từng nhóm vấn đề: phần nào thuộc hậu quả của hành vi vi phạm cần xử lý; phần nào là nghĩa vụ theo hợp đồng; tài sản nào phải thu hồi; công trình, đất đai và quyền lợi nào có đủ cơ sở pháp lý để tiếp tục giải quyết.

Từ cơ chế đến trách nhiệm tổ chức thực hiện

Kinh nghiệm tại một số địa phương cho thấy, việc tháo gỡ chỉ có thể chuyển biến khi từng dự án được phân loại cụ thể và giao rõ cơ quan chịu trách nhiệm xử lý.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, qua rà soát đã xác định khoảng 1.388 dự án có khó khăn, vướng mắc. Thành phố đồng thời phân nhóm, giao các sở, ngành trực tiếp xem xét hàng trăm dự án tồn đọng kéo dài.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Thành phố Hồ Chí Minh Lê Hoàng Châu, sau khi các nghị quyết và văn bản hướng dẫn mới được ban hành, nhiều cơ chế tháo gỡ đã tương đối rõ; vấn đề quan trọng hiện nay nằm ở quá trình tổ chức thực hiện.

Yêu cầu này cũng đặt ra đối với các dự án tại Khánh Hòa. Với ba dự án BT liên quan Tập đoàn Phúc Sơn, nhiều vấn đề đã được cơ quan thanh tra, điều tra và tòa án xem xét. Công việc tiếp theo là phân định rõ hậu quả của hành vi vi phạm phải xử lý, nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng BT và những phần tài sản, công trình, đất đai có thể tiếp tục được giải quyết theo quy định.

Do các dự án được hình thành qua nhiều giai đoạn pháp luật khác nhau, việc xử lý đòi hỏi sự phối hợp giữa địa phương với các bộ, ngành Trung ương, nhất là đối với những nội dung vượt thẩm quyền hoặc liên quan đất đai, tài sản công và phương thức thanh toán dự án BT.

Các chuyên gia pháp lý lưu ý rằng không ít dự án tồn đọng hiện nay được hình thành cách đây hàng chục năm, trải qua nhiều lần thay đổi chính sách, quy hoạch và pháp luật. Vì vậy, cần xác định chính xác quy định pháp luật tại thời điểm phát sinh quan hệ pháp lý, đồng thời vận dụng các cơ chế mới để xử lý những tồn tại còn kéo dài.

Đối với các dự án BT, yêu cầu này càng quan trọng bởi loại hình đầu tư này gắn trực tiếp giữa công trình hạ tầng do nhà đầu tư thực hiện và nguồn lực Nhà nước sử dụng để thanh toán.

Nếu không xác định rõ giá trị công trình, quỹ đất thanh toán, nghĩa vụ tài chính và các khoản phải thu hồi, việc tháo gỡ có thể phát sinh nguy cơ thất thoát. Nhưng nếu vì những phức tạp đó mà không xử lý, tài sản và nguồn lực xã hội tiếp tục bị lãng phí.

Khơi thông nguồn lực nhưng phải bảo đảm kỷ cương pháp luật

Hơn 4.600 dự án tồn đọng với tổng vốn đầu tư hơn 3,9 triệu tỷ đồng cho thấy quy mô rất lớn của nguồn lực đang cần được khơi thông.

Câu chuyện của các dự án BT tại Khánh Hòa chỉ là một trường hợp trong bức tranh đó, nhưng cho thấy yêu cầu phải giải quyết đồng thời nhiều mục tiêu: xử lý nghiêm sai phạm; thu hồi đầy đủ tài sản nhà nước nếu có thất thoát; hoàn thiện những công trình đủ điều kiện; đưa đất đai vào sử dụng hiệu quả và bảo vệ quyền lợi chính đáng của các chủ thể không liên quan sai phạm.

Các nghị quyết mới đã bổ sung những công cụ pháp lý cần thiết. Yếu tố quyết định tiếp theo nằm ở khâu tổ chức thực hiện.

Với những dự án đã đủ cơ sở pháp lý, việc xử lý cần được đẩy nhanh, tránh để tình trạng đình trệ tiếp tục kéo dài. Những nội dung vượt thẩm quyền cần được kịp thời tổng hợp, báo cáo và đề xuất cơ chế giải quyết.

Tháo gỡ các dự án tồn đọng không phải là xóa bỏ hay hợp thức hóa sai phạm. Ngược lại, việc xác định rõ sai phạm, trách nhiệm và hậu quả pháp lý là điều kiện để phần tài sản, công trình và các quan hệ hợp pháp còn lại được xử lý minh bạch.

Từ hơn 4.600 dự án trên cả nước đến những dự án BT tại Khánh Hòa cho thấy, khi những vướng mắc của quá khứ được xử lý đúng pháp luật và dứt điểm, một lượng lớn đất đai, vốn đầu tư và tài sản xã hội có thể được đưa trở lại phục vụ phát triển.

Đây không chỉ là yêu cầu chống lãng phí mà còn là một trong những giải pháp khơi thông nguồn lực, tạo thêm dư địa cho tăng trưởng trong giai đoạn tới.