Thất bại thế nào mới được coi là thông minh?

Tác giả: Amy C. Edmondson/Alpha Books & NXB Công Thương

Sai sao cho đúng

Cuốn sách phân tích ba loại thất bại gồm cơ bản, phức tạp và thông minh, giúp người đọc nhận diện những sai lầm cần ngăn chặn và những trải nghiệm có giá trị học hỏi. Qua các câu chuyện thực tế, tác phẩm khuyến khích con người dũng cảm đối diện với sai sót, rút kinh nghiệm và biến thất bại thành cơ hội phát triển.

Thất bại thế nào mới được coi là thông minh?

Một thử nghiệm không thành công vẫn có thể mang lại giá trị nếu diễn ra trong lĩnh vực mới, có tính toán và giúp con người tích lũy kiến thức.

Qua câu chuyện Thomas Edison và hàng nghìn thử nghiệm không thành công, Amy C. Edmondson chỉ ra bốn đặc điểm tạo nên một thất bại thông minh. Ảnh: Vlada Karpovich/Pexels.

Điều gì khiến một thất bại được coi là thông minh? Dưới đây là bốn đặc điểm chính: nó xảy ra trong lĩnh vực mới; bối cảnh mang lại một cơ hội hợp lý để tiến tới mục tiêu mong muốn (dù đó là khám phá khoa học hay một tình bạn mới); nó được định hướng từ những kiến thức sẵn có (có thể gọi là “dựa trên giả thuyết”); và cuối cùng, thất bại dù là nhỏ nhất có thể vẫn mang lại những hiểu biết giá trị.

Quy mô của thất bại mang tính chủ quan và bối cảnh đóng vai trò rất quan trọng. Những rủi ro mà một công ty lớn có thể chấp nhận trong một dự án thử nghiệm lớn hơn nhiều so với những gì bạn có thể đánh đổi vì một điều mới mẻ trong cuộc sống cá nhân. Mấu chốt là sử dụng thời gian và nguồn lực một cách khôn ngoan. Một thuộc tính bổ sung là các bài học từ thất bại sẽ được rút ra và sử dụng để định hướng các bước tiếp theo.

Với những tiêu chí này, bất kỳ ai cũng có thể thử điều gì đó và cảm thấy hài lòng về kết quả ngay cả khi họ không đạt được thành công như mong đợi. Thất bại mang tính thông minh vì nó là kết quả của một thử nghiệm được cân nhắc kỹ lưỡng – không phải ngẫu nhiên hay cẩu thả.

Thomas Edison được mệnh danh là một trong những nhà phát minh vĩ đại nhất trong lịch sử. Với 1.093 bằng sáng chế và tác động to lớn đến thế giới hiện đại thông qua các phát minh như đèn điện, máy ghi âm, truyền thông đại chúng, phim ảnh, v.v., Edison cũng đã xây dựng phòng thí nghiệm nghiên cứu đầu tiên, Menlo Park, tại New Jersey. Tại đây, bóng đèn sợi đốt đã được phát minh và phòng thí nghiệm này trở thành hình mẫu cho bộ phận Nghiên cứu và Phát triển (R&D) trong các công ty ngày nay – một nơi và một quy trình để các nhà thiết kế, nhà khoa học, kỹ sư và những người khác cùng hợp tác tạo ra các phát minh mới. Đã có rất nhiều bài viết về Edison, nhưng điều tôi ngưỡng mộ nhất ở ông là cách ông đề cao sự cần thiết của việc làm sai trong quá trình theo đuổi tiến bộ ở bất kỳ lĩnh vực nào.

Câu chuyện yêu thích của tôi về Edison xoay quanh việc một trợ lý phòng thí nghiệm bày tỏ sự thất vọng đầy cảm thông với chuỗi thất bại dường như vô tận trong nỗ lực của Edison nhằm phát triển một loại pin lưu trữ mới. Câu trả lời nổi tiếng của Edison – đã được sử dụng để mở đầu chương này. Nghe kể lại, Edison mỉm cười và quay sang người trợ lý của mình để giải thích rằng thực ra ông đã có hàng nghìn “kết quả” – mỗi kết quả đều là một phát hiện có giá trị về một cách làm không hiệu quả. Không ai có thể phủ nhận rằng Edison đã làm việc trong những lĩnh vực mới mẻ và theo đuổi các cơ hội mới. Việc các thí nghiệm của ông có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và quy mô phù hợp cũng có thể suy ra được. Việc ông không bao giờ bỏ cuộc, để từ đó những thất bại thông minh cuối cùng dẫn đến thành công, chính là một “khoảnh khắc lóe sáng” đối với tất cả chúng ta.

Bạn không cần phải coi bốn tiêu chí này như một bài kiểm tra cứng nhắc. Hãy coi chúng như một hướng dẫn hữu ích để phân biệt giữa thất bại thông minh và các kiểu thất bại khác. Đây không phải là sự phân biệt rạch ròi kiểu có hoặc không, mà là những quyết định cần dựa trên phán đoán cá nhân. Ví dụ, một cơ hội đáng theo đuổi hay không phụ thuộc vào bạn, chứ không phải tôi hay ai khác. Hy vọng bạn có thể sử dụng khuôn khổ này để hiểu được thời điểm và lý do khiến thất bại giúp mở mang tầm mắt – và từ đó mang lại giá trị – trong cuộc sống cá nhân hoặc trong công việc của mình. Hãy cùng xem qua một số thất bại thông minh (và những người thất bại thông minh) trong nhiều bối cảnh khác nhau để hiểu rõ hơn về từng tiêu chí.