Thay đổi lối sống và chế độ dinh dưỡng giúp người bệnh Parkinson cải thiện chất lượng cuộc sống

Bệnh Parkinson là bệnh lý thoái hóa thần kinh thường gặp thứ hai sau Alzheimer ở người cao tuổi. Bệnh gây ra các rối loạn vận động và ngoài vận động, khiến người bệnh gặp khó khăn trong cử động, giữ thăng bằng, kiểm soát cơ, đồng thời ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hằng ngày, tinh thần và làm suy giảm chất lượng cuộc sống.

Tỷ lệ mắc Parkinson tăng theo tuổi, gặp nhiều nhất ở nhóm từ 65 tuổi trở lên. Tuy nhiên, hiện nay ghi nhận không ít trường hợp mắc bệnh dưới 50 tuổi, có xu hướng trẻ hóa, được cho là liên quan đến lối sống kém lành mạnh và các bệnh lý đi kèm.

Triệu chứng của bệnh Parkinson

Triệu chứng Parkinson và cách nhận biết sớm là vấn đề được nhiều người quan tâm. Theo các chuyên gia, bệnh có thể biểu hiện bằng nhiều triệu chứng khác nhau, bao gồm:

Triệu chứng vận động

Bốn triệu chứng vận động chính là giảm vận động, run khi nghỉ, cứng cơ kiểu ngoại tháp, mất ổn định tư thế và rối loạn dáng đi. Các biểu hiện này thường xuất hiện muộn hơn so với quá trình thoái hóa và những biến đổi sinh hóa đã xảy ra trong não, đồng thời là nguyên nhân chính gây tàn phế cho người bệnh.

Triệu chứng ngoài vận động

Thường xuất hiện sớm, ngay từ giai đoạn tiền vận động, bao gồm giảm khứu giác, táo bón, rối loạn hành vi giấc ngủ REM, lo âu, trầm cảm - những rối loạn tâm thần thường gặp. Ở giai đoạn muộn, người bệnh có thể gặp rối loạn thần kinh tự chủ, suy giảm nhận thức, sa sút trí tuệ, loạn thần, ảo giác và nhiều triệu chứng khác. Tần suất và mức độ các triệu chứng này tăng dần theo tiến triển của bệnh, góp phần làm chất lượng cuộc sống của bệnh nhân Parkinson suy giảm nghiêm trọng.

Các triệu chứng Parkinson thường tiến triển chậm trong nhiều năm, ban đầu xuất hiện ở một bên cơ thể, sau đó lan dần sang bên còn lại. Gia đình và người thân có thể là những người đầu tiên phát hiện bệnh thông qua các dấu hiệu như khuôn mặt ít biểu lộ cảm xúc, dáng đi chúi người về phía trước, bước chân nhỏ và ngắn, ít vung tay, khó khăn khi xoay trở…

Parkinson là bệnh thoái hóa thần kinh tiến triển chậm, thường gặp ở người cao tuổi.

Giải pháp kiểm soát bệnh Parkinson ở người cao tuổi

Bệnh Parkinson không trực tiếp đe dọa tính mạng nhưng có thể làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng sống, thậm chí khiến người bệnh có nguy cơ tàn phế và phụ thuộc vào người khác suốt đời. Vì vậy, việc phát hiện sớm và kiểm soát bệnh kịp thời là rất quan trọng.

Một số phương pháp điều trị hiện nay gồm:

Điều trị bằng thuốc: Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định loại thuốc phù hợp. Người bệnh không nên tự ý mua hoặc thay đổi thuốc khi chưa có tư vấn y tế, cũng không được ngừng thuốc đột ngột. Ở giai đoạn đầu, thuốc thường được sử dụng với liều thấp, sau đó điều chỉnh dần dựa trên đáp ứng điều trị của người bệnh.
Phẫu thuật: Trong trường hợp điều trị nội khoa không mang lại hiệu quả cải thiện triệu chứng, người bệnh có thể được cân nhắc chỉ định phẫu thuật.
Phục hồi chức năng: Bên cạnh dùng thuốc, người bệnh nên kết hợp các biện pháp phục hồi chức năng như:
Trị liệu ngôn ngữ để cải thiện rối loạn nói và nuốt.
Vật lý trị liệu nhằm giảm rối loạn thăng bằng và tăng khả năng vận động.
Tập dưỡng sinh, yoga, thái cực quyền… giúp hạn chế rối loạn vận động, giảm co cứng cơ và run.

Thay đổi lối sống

Người bệnh Parkinson cần xây dựng lối sống tích cực nhằm làm chậm tiến triển của bệnh và cải thiện chất lượng cuộc sống. Những thay đổi quan trọng bao gồm duy trì vận động đều đặn, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng và thiết lập môi trường sống an toàn để hạn chế nguy cơ té ngã.

Về vận động, người bệnh nên tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày với các hình thức phù hợp như đi bộ, bơi lội, đạp xe hoặc yoga để tăng cường sức mạnh cơ bắp, cải thiện thăng bằng và giảm cứng khớp. Bên cạnh đó, tập vật lý trị liệu giúp cải thiện dáng đi và tăng độ dẻo dai cho cơ thể. Lưu ý nên có người thân đi cùng, đặc biệt nếu người bệnh có vấn đề về thăng bằng.

Trong sinh hoạt hằng ngày, người bệnh cần chú ý bảo đảm an toàn tại nhà để phòng chống té ngã. Nên lắp tay vịn trong nhà tắm, nhà vệ sinh; sử dụng thảm chống trượt; loại bỏ các vật cản như dây điện, thảm nhỏ trên lối đi. Không gian sống cần đủ ánh sáng, đặc biệt vào ban đêm. Khi di chuyển, người bệnh nên tránh đi lùi, không mang vác nặng và xoay người theo hình chữ U để giảm nguy cơ mất thăng bằng.

Thay đổi chế độ dinh dưỡng

Người mắc Parkinson nên xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, khoa học, trong đó ưu tiên:

Thực phẩm giàu chất chống oxy hóa: Trà xanh, cà chua, súp lơ, cà rốt… giúp làm chậm quá trình thoái hóa não.
Thực phẩm giàu dopamine: Chuối, các loại hạt, đậu… giúp não bộ hoạt động linh hoạt hơn.
Thực phẩm giàu Omega - 3: Cá hồi, cá ngừ, cá thu… giúp bổ sung chất béo lành mạnh, hỗ trợ chức năng não và duy trì trí nhớ.
Thực phẩm giàu chất xơ: Rau xanh, trái cây giúp hạn chế táo bón - tình trạng thường gặp do thuốc điều trị và rối loạn tiêu hóa ở bệnh nhân Parkinson.
Người bệnh cũng cần hạn chế thực phẩm nhiều đường, giàu protein và các chất kích thích.

Tóm lại, Parkinson là bệnh mạn tính ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và có thể dẫn đến tàn phế nếu không được kiểm soát tốt. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên sớm đến khám tại chuyên khoa thần kinh để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Bên cạnh đó, duy trì tập luyện phục hồi chức năng, uống đủ nước và chế độ ăn giàu chất xơ sẽ góp phần cải thiện triệu chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

BS Nguyễn Văn Tuấn