Thay đổi thói quen cũ để giữ trọn ý nghĩa tâm linh

Muối gạo sau khi thắp hương nên giữ lại để nấu ăn nhằm tránh lãng phí

Khuya mùng 5 Tết, vừa trở lại khu tập thể sau chuyến đi chơi xa, cả nhà chị Hồ Thị Hương (phường Giảng Võ) hốt hoảng khi thấy mấy con chuột chạy tán loạn. Bước vào cầu thang khu tập thể, chị Hương mới hay sở dĩ có chuột xuất hiện là bởi các gia đình sau khi làm lễ cúng giao thừa đã rắc rất nhiều muối, gạo trước cửa nhà và cầu thang chung. “Gạo thì khiến chuột tìm đến còn muối thì tan ra, trông vừa mất vệ sinh vừa mất mĩ quan trong những ngày đầu năm mới. Tôi nghĩ phong tục này đã không còn phù hợp với các gia đình ở chung cư, tập thể cao tầng như gia đình tôi”, chị Hương chia sẻ.

Theo quan niệm dân gian, cúng muối gạo trong các ngày giỗ, Tết mang ý nghĩa tâm linh và phong thủy, vừa mong cầu cuộc sống no đủ, may mắn, tài lộc, vừa để trừ tà, xua đi năng lượng xấu. Nhưng việc xử lý gạo, muối sau khi các nghi lễ thế nào để không gây lãng phí là điều khiến nhiều người hiện nay băn khoăn. Chị Hồ Thị Hương cho biết: “Tôi đã từng hỏi nhiều nơi, đọc nhiều sách tìm hiểu thì thấy rằng sau khi cúng, không bắt buộc phải rắc muối, gạo ra đường phố hay các lối đi chung. Gạo và muối hoàn toàn có thể giữ lại để sử dụng trong nấu ăn ngày thường. Ngoài ra để tránh lãng phí, không cần phải ngày lễ nào cũng đặt đĩa muối gạo mà có thể cho một ít muối gạo vào túi, cài chặt để tránh bụi, tránh ẩm rồi đặt vào chóe trên ban thờ, một năm mới cần thay một lần”.

Không chỉ với muối gạo, làm gì với cau trầu sau bày lễ thắp hương cũng là câu hỏi nhiều người đặt ra. Trong tâm thức dân gian, trầu cau tượng trưng cho sự gắn kết, thủy chung, nhưng ngày nay ngày càng nhiều người mua trầu cau chỉ để “cho đủ lễ” vì không biết ăn trầu, cũng không biết chia lộc cho ai, để cuối cùng trầu cau trở thành rác thải, gây lãng phí. Mang tâm lý “sợ phải tội” khi cúng lễ xong lại vứt vào thùng rác, không sử dụng, chị Nguyễn Thị Thu Trang ở phường Yên Hòa đã học cách ngâm rượu cau để chữa đau răng, viêm lợi.

Tháng Giêng là tháng của lễ hội, nhiều người dân đi lễ chùa đầu năm, mang theo các lễ cúng được mua sẵn với những túi trà, rượu loại nhỏ, túi thuốc lá chỉ 3-5 điếu. Những lễ đóng gói sẵn này được bày biện đẹp, giá cả phải chăng, rất thuận tiện cho khách hành hương, nhưng điều đáng nói, là chất lượng đôi khi không đảm bảo. Nhiều người mua dâng lễ rồi bỏ đi, không sử dụng, vừa lãng phí tiền bạc, vừa gây phản cảm. Anh Ngô Việt Bắc ở phường Láng cho hay: “Có lần tôi mua lễ đóng gói sẵn này để thắp hương, đến khi thụ lộc tôi mới biết trong túi là trà vụn, không thể uống được nên phải bỏ đi. Rượu chỉ có thể đem ra để sơ chế thức ăn, còn thuốc thì không có ai hút nên cứ để lay lắt mãi, rất lãng phí”.

Đừng để nghi lễ trở thành sự lãng phí vô thức, tạo ra những gánh nặng rác thải cho môi trường và xã hội. Đã đến lúc cần thoát khỏi tâm lý sợ thiếu, sợ sai và thói quen làm theo đám đông để hướng đến thay đổi nếp nghĩ trong thực hành các nghi lễ cúng Tết sao cho văn minh. Chị Nguyễn Lan Anh, phường Đại Mỗ chia sẻ: “Gia đình nhỏ của tôi không ai uống trà nên tôi bày biện trên ban thờ các loại trà túi lọc của Việt Nam mà tôi có thể dùng được. Tôi nghĩ xa xưa các cụ nhà ta đâu đã có thuốc lá nên không nhất thiết phải thắp hương thuốc lá”.

Thay đổi quan niệm cũ trong các tập tục cúng lễ không phải là phủ nhận truyền thống mà là để giữ lại những giá trị tốt đẹp, loại bỏ những gì không còn phù hợp với đời sống hiện đại. Khi mỗi cá nhân, mỗi gia đình tự điều chỉnh nhận thức và hành động của mình sẽ góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp của phong tục truyền thống, chống lãng phí và xây dựng nếp sống văn hóa phù hợp với xã hội văn minh, hiện đại hôm nay.

Hạ Yến