Thấy gì qua một tháng cao điểm kiểm tra an toàn thực phẩm ở TP Hồ Chí Minh?

Theo Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh, hưởng ứng “Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2026” với chủ đề “Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố”, thành phố đã triển khai đồng loạt nhiều giải pháp từ tuyên truyền, giám sát đến kiểm tra và xử lý vi phạm.

Thành phố thành lập 30 đoàn kiểm tra, triển khai tại 310/449 cơ sở theo kế hoạch. Đối tượng kiểm tra tập trung vào bếp ăn tập thể, cơ sở cung cấp suất ăn, cơ sở kinh doanh thực phẩm quy mô lớn, chợ đầu mối, vốn là những nơi mỗi ngày cung ứng hàng chục nghìn suất ăn và lượng lớn thực phẩm ra thị trường.

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện và xử phạt 5 trường hợp vi phạm với tổng số tiền 133 triệu đồng. Các lỗi chủ yếu liên quan đến giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm hết hiệu lực, hệ thống thoát nước không bảo đảm vệ sinh. Cùng với đó, tại chợ đầu mối Bình Điền, cơ quan chức năng phát hiện 6 trường hợp vi phạm liên quan vận chuyển, kinh doanh động vật và sản phẩm động vật không đúng quy định, xử phạt gần 25 triệu đồng, đồng thời tiêu hủy 770kg thịt gia cầm không rõ nguồn gốc.

Bếp ăn tại một trường tiểu học trên địa bàn TP Hồ Chí Minh.

Trong lĩnh vực cung cấp suất ăn cho trường học, một lĩnh vực luôn nhận được sự quan tâm lớn của phụ huynh, thành phố đã triển khai kiểm tra 220/317 cơ sở. Kết quả cho thấy có tới 218 cơ sở chấp hành đầy đủ quy định, đạt tỷ lệ hơn 99%.

Nhiều cơ sở đã chủ động đầu tư quy trình chế biến theo nguyên tắc bếp ăn một chiều; trang bị thiết bị bảo quản đạt chuẩn; thực hiện nghiêm quy định kiểm thực ba bước, lưu mẫu thức ăn; sử dụng hóa đơn điện tử, hệ thống truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Điều đáng chú ý là việc tuân thủ không còn mang tính đối phó mỗi khi có đoàn kiểm tra xuất hiện. Một số quy trình như lưu mẫu thức ăn, ghi chép hồ sơ hay giám sát nhiệt độ kho lạnh đang dần trở thành thói quen vận hành thường nhật. Đây có thể xem là chuyển biến quan trọng bởi an toàn thực phẩm suy cho cùng không chỉ đến từ chế tài mà còn phụ thuộc rất lớn vào ý thức tự giác của đơn vị sản xuất, kinh doanh.

Một điểm tích cực khác là hoạt động truyền thông đã được mở rộng cả về quy mô lẫn cách tiếp cận. Trong tháng hành động, ngành chức năng tổ chức 10 lớp tập huấn với hơn 13.000 người tham dự; phối hợp tổ chức thêm 6 lớp cho hàng trăm doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh. Hàng chục nghìn tờ gấp, poster, băng rôn tuyên truyền được triển khai rộng khắp.

Đặc biệt, hội nghị đối thoại giữa doanh nghiệp và chính quyền với hơn 350 đại biểu tham dự đã tiếp nhận và giải đáp hơn 40 câu hỏi liên quan đến những khó khăn, vướng mắc trong lĩnh vực an toàn thực phẩm. Điều này cho thấy tư duy quản lý đang chuyển từ “kiểm tra – xử phạt” sang “đồng hành – hỗ trợ – phòng ngừa”, giúp doanh nghiệp hiểu và tuân thủ quy định tốt hơn.

Tuy nhiên, đằng sau kết quả tích cực đó vẫn có những cảnh báo cần được nhìn nhận thẳng thắn. Điển hình là vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra tại hai cơ sở của Trường tiểu học Đặng Thùy Trâm với tổng cộng 112 học sinh mắc, 54 em phải nhập viện sau khi sử dụng suất ăn do một công ty cung cấp. Kết quả điều tra cho thấy nguyên nhân đến từ món trứng vịt hấp thịt heo nhiễm khuẩn Salmonella và E.coli. Vụ việc thêm một lần gióng lên hồi chuông rằng chỉ cần một mắt xích mất kiểm soát, hậu quả có thể tác động đến hàng trăm người.

Một góc chợ đầu mối Bình Điền.

Một vấn đề khác cũng được bộc lộ rõ là khoảng cách giữa hồ sơ quản lý và thực tế hoạt động. Trong tổng số 449 cơ sở dự kiến kiểm tra, có đến 139 cơ sở không thể tiến hành kiểm tra vì ngưng hoạt động, thay đổi pháp nhân, chuyển địa điểm hoặc chỉ tồn tại dưới dạng văn phòng đăng ký.

Khi danh sách cơ sở không sát thực tế, lực lượng kiểm tra sẽ bị phân tán nguồn lực, mất thời gian, giảm hiệu quả giám sát. Đây là lý do ngành chức năng kiến nghị đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung giữa các đơn vị để cập nhật theo thời gian thực tình trạng hoạt động của doanh nghiệp, hộ kinh doanh.

Ngoài ra, thực tế cho thấy nhiều cơ sở sản xuất hoạt động từ 1-5 giờ sáng, đây là thời điểm nhập hàng, sơ chế, vận chuyển diễn ra sôi động nhất. Trong khi đó, phần lớn hoạt động kiểm tra hiện vẫn diễn ra trong giờ hành chính. Điều này vô tình tạo ra khoảng trống khiến đoàn kiểm tra có thể bỏ lỡ “thời điểm vàng” để đánh giá điều kiện thực tế. Vì vậy, nhiều ý kiến đề xuất thành phố cần sớm nghiên cứu xây dựng cơ chế kiểm tra linh hoạt ngoài giờ hành chính, kiểm tra đột xuất vào sáng sớm hoặc ban đêm để công tác phòng ngừa vi phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm được thuận lợi hơn.