Thế giới công nghệ bước vào 'Đại ly giáo' vì bức tường bảo hộ

Thế giới công nghệ bước vào thời kỳ "Đại ly giáo" Đông - Tây.

Động thái cứng rắn này bộc lộ một sự thay đổi căn bản trong dòng chảy vốn đầu tư toàn cầu. Quốc gia châu Á này đang chuyển từ vị thế của một bên đi săn ráo riết sang trạng thái xây các bức tường bảo hộ nhằm bảo vệ tài sản chiến lược. Sự can thiệp pháp lý vừa qua trực tiếp khoét sâu thêm sự chia cắt không thể hàn gắn của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trên toàn thế giới.

Vị thế đảo chiều trên bàn cờ mua bán sáp nhập

Trong phần lớn thập niên trước, các tập đoàn công nghệ Trung Quốc luôn giữ vai trò chủ động đi thâu tóm trên thị trường quốc tế. Những gã khổng lồ có trụ sở tại đại lục từng vung hàng tỉ USD để mua lại các công ty phát triển phần mềm, xưởng sản xuất trò chơi và các hãng công nghệ giàu tiềm năng tại châu Âu hay Bắc Mỹ.

Điển hình là thương vụ đình đám khi Tencent thâu tóm hãng phát triển trò chơi Supercell của Phần Lan với giá 8,6 tỉ USD vào năm 2016, hay việc ByteDance mua lại nền tảng video ngắn Musical.ly của Mỹ với giá 1 tỉ USD vào năm 2017 để làm bàn đạp xây dựng đế chế toàn cầu TikTok. Dòng vốn dồi dào từ phương Đông từng là động lực thúc đẩy nhiều trung tâm công nghệ phương Tây phát triển rực rỡ.

Sự kiện Manus đã cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác biệt. Giờ đây, chính các tập đoàn khổng lồ của Mỹ như Meta lại đang khao khát thâu tóm những bộ óc kỹ thuật xuất sắc có nguồn gốc từ Trung Quốc. Sự vươn lên mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đã biến các doanh nghiệp như Manus trở thành những viên ngọc quý. Khi Meta đặt lên bàn đàm phán số tiền khổng lồ lên tới hàng tỉ USD để sở hữu công ty khởi nghiệp này, họ đã gián tiếp thừa nhận năng lực vượt trội của các kỹ sư Trung Quốc trong việc xây dựng các mô hình tác nhân thông minh đa nhiệm.

Đứng trước sự dịch chuyển này, Bắc Kinh lập tức phản ứng bằng một thái độ phòng vệ cực kỳ quyết liệt. Các cơ quan quản lý nước này hiểu rõ trí tuệ nhân tạo mang tính chất nền tảng sâu rộng, có khả năng định hình lại sức mạnh kinh tế và năng lực quân sự cốt lõi của một quốc gia. Việc để lọt một hệ thống tiên tiến vào tay đối thủ cạnh tranh địa chính trị lớn nhất sẽ gây ra những tổn hại chiến lược dài hạn.

Thay vì khuyến khích xuất khẩu công nghệ để thu về lợi ích tài chính cho giới chủ doanh nghiệp như trước đây, chính phủ Trung Quốc hiện xem các tổ chức tiên phong trong lĩnh vực này là tài sản an ninh quốc gia bất khả xâm phạm. Họ thà khóa chặt cánh cửa hội nhập vốn còn hơn để mất đi những lợi thế công nghệ mấu chốt.

Sự đứt gãy hoàn toàn của thế giới công nghệ

Lệnh cấm đối với thương vụ Manus bộc lộ một hệ lụy lớn hơn rất nhiều về sự phân cực của nền tảng đổi mới sáng tạo toàn cầu. Sự việc này minh chứng rằng việc chia cắt không thuộc về nỗ lực đơn phương từ phía Washington. Nước Mỹ từng khởi xướng cuộc chiến bằng các lệnh cấm xuất khẩu chip vi mạch tiên tiến, cụ thể là các biện pháp của Bộ Thương mại Mỹ siết chặt quy định cấm bán chip trí tuệ nhân tạo hiệu năng cao của Nvidia và thiết bị sản xuất bán dẫn sang đại lục từ năm 2022.

Đồng thời, Washington cũng thông qua dự luật buộc ByteDance phải thoái vốn khỏi mạng xã hội TikTok nhằm hạn chế rủi ro an ninh tình báo. Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh hiện tại cũng tự tay thiết lập một hàng rào phong tỏa tinh vi để chặn đứng dòng vốn Mỹ chảy vào các lĩnh vực nhạy cảm, chấm dứt hoàn toàn hy vọng về một sân chơi công bằng.

Thế giới công nghệ từng được xây dựng dựa trên niềm tin về một hệ sinh thái mở, nơi dòng vốn đầu tư, nhân tài và các ý tưởng đột phá có thể luân chuyển tự do xuyên qua các đường biên giới. Sự lưu thông đó đã chính thức bị đóng băng. Các công ty khởi nghiệp hiện nay đang phải đối mặt với một thực tế vô cùng khắc nghiệt.

Chiến lược thành lập doanh nghiệp vỏ bọc ở nước ngoài, cắt giảm nhân sự tại quê nhà hay di dời bộ máy điều hành sang các quốc gia trung lập như Singapore đã hoàn toàn mất đi tác dụng bảo vệ. Quyết định của giới chức Bắc Kinh cho thấy họ có đủ công cụ pháp lý và quyền lực để can thiệp vào bất kỳ giao dịch nào liên quan đến chất xám được tạo ra từ nguồn gốc Trung Quốc, bất chấp việc doanh nghiệp đó đang mang quốc tịch nào trên giấy tờ.

Hệ sinh thái công nghệ toàn cầu đang bị bẻ gãy thành hai khối tách biệt rõ rệt. Mỗi bên đều đang nỗ lực tối đa để tự chủ chuỗi cung ứng linh kiện, tự xây dựng các kho dữ liệu khép kín và tự phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn theo những tiêu chuẩn riêng biệt. Dòng vốn mạo hiểm toàn cầu sẽ buộc phải định tuyến lại quỹ đạo đầu tư.

Giới tài phiệt không thể tự do rót tiền vào những dự án có tiềm năng kỹ thuật tốt nhất, thay vào đó họ phải ưu tiên giải ngân vào những khu vực an toàn nhất về mặt địa chính trị. Sự hình thành của những rào cản mang tính trừng phạt qua lại này sẽ đẩy chi phí nghiên cứu lên mức cao chưa từng có, đồng thời làm chậm lại tốc độ tiến bộ công nghệ chung của toàn nhân loại trong thập kỷ tới.