Thế giới đã bước vào một kỷ nguyên của tình trạng 'cạn kiệt nguồn nước'

Theo báo cáo này, các khu vực trên khắp thế giới đang phải đối mặt với những vấn đề nghiêm trọng về nước: thủ đô Kabul (Afghanistan) có thể sắp trở thành thành phố hiện đại đầu tiên cạn kiệt nước. Thành phố Mexico (Mexico) đang chìm xuống với tốc độ khoảng 20 inch mỗi năm do tầng nước ngầm khổng lồ bên dưới đường phố bị khai thác quá mức. Ở vùng Tây Nam Hoa Kỳ, các tiểu bang đang tranh chấp gay gắt về cách chia sẻ nguồn nước ngày càng cạn kiệt của sông Colorado đang bị hạn hán.

Tình hình toàn cầu nghiêm trọng đến mức các thuật ngữ như “khủng hoảng nước” hay “thiếu nước” không thể diễn tả hết mức độ nghiêm trọng của nó, theo báo cáo được Đại học Liên Hợp Quốc công bố hôm 20/1 và dựa trên một nghiên cứu trên tạp chí Tài nguyên Nước. “Nếu cứ gọi tình trạng này là khủng hoảng, điều đó ngụ ý rằng nó chỉ là tạm thời. Đây chỉ là một cú sốc. Chúng ta có thể giảm thiểu tác động của nó” - ông Kaveh Madani, giám đốc Viện Nước, Môi trường và Sức khỏe thuộc Đại học Liên Hợp Quốc và là tác giả của báo cáo cảnh báo.

Với tình trạng cạn kiệt nguồn nước, mặc dù việc khắc phục và giảm thiểu tác động khi có thể vẫn rất quan trọng “nhưng chúng ta cũng cần thích nghi với thực tế mới… với những điều kiện mới khắc nghiệt hơn trước” - ông Kaveh Madani nói với CNN.

Khái niệm cạn kiệt nguồn nước để chỉ tình trạng thiên nhiên cung cấp nguồn nước dưới dạng mưa và tuyết, nhưng thế giới đang tiêu thụ nhiều hơn lượng nước nhận được từ thiên nhiên do hoạt động khai thác nước từ các con sông, hồ, vùng đất ngập nước và tầng chứa nước ngầm với tốc độ nhanh hơn nhiều so với tốc độ bổ sung, khiến nguồn nước dần cạn kiệt. Nắng nóng và hạn hán do biến đổi khí hậu gây ra đang làm trầm trọng thêm vấn đề khi góp phần làm giảm lượng nước sẵn có.

Một khu vực khô hạn ở Konya, Thổ Nhĩ Kỳ - Ảnh: Getty

Kết quả là các con sông và hồ bị thu hẹp, vùng đất ngập nước khô cạn, tầng chứa nước ngầm suy giảm, đất đai sạt lở và xuất hiện các hố sụt, sa mạc hóa lan rộng, thiếu tuyết và sông băng tan chảy. Các số liệu thống kê trong báo cáo rất đáng báo động: hơn 50% các hồ lớn trên hành tinh đã mất nước kể từ năm 1990, 70% các tầng chứa nước ngầm chính đang suy giảm dài hạn, một khu vực đất ngập nước có diện tích gần bằng Liên minh châu Âu đã bị xóa sổ trong 50 năm qua, và các sông băng đã thu hẹp 30% kể từ năm 1970. Ngay cả ở những nơi hệ thống nước ít bị quá tải, ô nhiễm cũng đang làm giảm lượng nước dùng cho sinh hoạt.

“Nhiều khu vực đang sử dụng vượt quá khả năng thủy văn của mình” và hiện nay không thể quay trở lại điều kiện như trước đây, ông Madani cho biết. Điều này dẫn đến những hậu quả đối với con người: gần 4 tỷ người phải đối mặt với tình trạng khan hiếm nước ít nhất một tháng mỗi năm.

Tuy nhiên, thay vì nhận ra vấn đề và điều chỉnh mức tiêu thụ, nước lại được coi là điều hiển nhiên, ông Madani cảnh báo.

Ông Madani đề cập đến các thành phố như Los Angeles, Las Vegas và Tehran, nơi việc mở rộng và phát triển quy mô thành phố được khuyến khích, bất chấp nguồn cung cấp nước hạn chế. “Mọi thứ có vẻ ổn cho đến khi không còn ổn nữa và lúc đó thì đã quá muộn” - ông Madani nhận định.

Một bé gái phải xách từng can nước từ xe bồn do tình trạng thiếu nước trầm trọng ở thủ đô Kabul (Afghanistan) - Ảnh: Getty

Báo cáo này cũng lưu ý rằng một số khu vực bị ảnh hưởng nghiêm trọng hơn. Trung Đông và Bắc Phi đang phải vật lộn với tình trạng thiếu nước trầm trọng và dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu. Một số khu vực ở Nam Á đang trải qua tình trạng suy giảm nguồn nước mãn tính do canh tác phụ thuộc vào nước ngầm và dân số đô thị tăng nhanh.

Theo báo cáo, vùng tây nam Hoa Kỳ cũng là một “điểm nóng”. Ông Madani chỉ ra sông Colorado, nơi các thỏa thuận chia sẻ nước dựa trên tình trạng môi trường không còn tồn tại. Hạn hán đã làm giảm mực nước sông, nhưng đó không phải là một cuộc khủng hoảng tạm thời mà theo vị chuyên gia này thì “đó là một tình trạng mới vĩnh viễn, và chúng ta có ít nước hơn trước”.

Những phát hiện trong báo cáo này rất đáng báo động, nhưng việc nhận ra tình trạng cạn kiệt nguồn nước có thể giúp các quốc gia chuyển từ tư duy khẩn cấp ngắn hạn sang các chiến lược dài hạn để giảm thiểu thiệt hại không thể khắc phục.

Báo cáo kêu gọi một loạt các hành động, bao gồm chuyển đổi nông nghiệp - ngành sử dụng nước lớn nhất toàn cầu - thông qua việc luân canh cây trồng và tưới tiêu hiệu quả hơn; giám sát nguồn nước tốt hơn bằng các công nghệ trí tuệ nhân tạo và viễn thám; giảm ô nhiễm; và tăng cường bảo vệ vùng đất ngập nước và nước ngầm.

Lòng hồ Urmia cạn khô nước ở Iran - Ảnh: Getty

Nước cũng có thể là “cầu nối trong một thế giới bị chia cắt”, một vấn đề có khả năng vượt qua những khác biệt chính trị, các tác giả báo cáo viết. “Chúng ta đang thấy ngày càng nhiều quốc gia nhận ra giá trị và tầm quan trọng của nó, và đó là điều khiến tôi hy vọng” – tác giả của báo cáo – ông Madani nói với CNN.

Anh Duy (Theo CNN)