Thế giới đối mặt kỷ nguyên khí hậu cực đoan mới

Theo báo cáo mới công bố của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), sự mất cân bằng giữa lượng năng lượng Mặt Trời Trái Đất hấp thụ và lượng nhiệt thoát ra ngoài không gian đã đạt mức cao nhất kể từ khi bắt đầu được theo dõi.

Tình trạng này khiến hành tinh tích tụ ngày càng nhiều nhiệt, làm gia tăng nguy cơ xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, hạn hán và bão nhiệt đới.

Trái Đất nóng lên với tốc độ đáng báo động

Nhiệt độ bề mặt trung bình toàn cầu trong 9 tháng đầu năm 2026 cao hơn khoảng 1,47 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Với diễn biến hiện tại, năm 2026 nhiều khả năng nằm trong nhóm 4 năm nóng nhất lịch sử quan trắc, đồng thời đưa giai đoạn 2023-2026 trở thành 4 năm nóng nhất từng được ghi nhận, theo Guardian.

Đại dương đang hấp thụ khoảng 90% lượng nhiệt dư thừa bị giữ lại bởi khí nhà kính. Năm 2026 có khả năng đánh dấu năm thứ 10 liên tiếp nhiệt lượng tích tụ trong đại dương lập kỷ lục. Trong khi nhiệt độ mặt biển nhiều tháng liên tiếp chạm mức cao chưa từng có, mực nước biển toàn cầu cũng tiếp tục tăng.

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cảnh báo thế giới đã bước vào "kỷ nguyên mới của những hiện tượng khí hậu cực đoan".

Nắng nóng kéo dài và thời tiết cực đoan có nguy cơ khiến nhiều vùng đất khô hạn, ruộng đồng nứt nẻ. Ảnh: Reuters.

"Một El Niño có cường độ đặc biệt mạnh đang va chạm với hành tinh vốn đã nóng lên quá mức do biến đổi khí hậu do con người gây ra. Các kỷ lục khí hậu liên tục bị phá vỡ, trong khi tổn thất về con người ngày càng lớn. Những cộng đồng ít chịu trách nhiệm nhất lại là những đối tượng đầu tiên và chịu ảnh hưởng nặng nề nhất", ông Guterres nhận định.

Báo cáo được công bố ngày 9/11, đúng thời điểm Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (COP31) khai mạc tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ.

WMO cho biết nồng độ CO2 trong khí quyển đạt 426,8 phần triệu (ppm) trong năm 2025, tăng 53% so với năm 1750. Các khí nhà kính chủ yếu khác như methane và nitrous oxide cũng đạt mức cao kỷ lục, khiến lượng nhiệt bị giữ lại trong khí quyển tiếp tục gia tăng.

Giáo sư Bill McGuire, chuyên gia về địa vật lý và rủi ro khí hậu tại Đại học College London (UCL), cho rằng điều đáng lo ngại nhất là tốc độ gia tăng mất cân bằng năng lượng của Trái Đất. Khi nồng độ khí nhà kính tăng, lượng nhiệt thoát ra ngoài không gian ngày càng giảm, khiến hành tinh giữ lại nhiều năng lượng hơn.

Ông cảnh báo nhiệt độ toàn cầu có thể vượt ngưỡng 1,5 độ C một cách lâu dài vào năm 2028 và vượt mốc 2 độ C vào cuối thập niên 2030 nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn.

El Nino đẩy nguy cơ thời tiết cực đoan lên cao

Một trong những yếu tố khiến triển vọng khí hậu năm tới thêm đáng lo ngại là sự xuất hiện của El Nino sau giai đoạn La Nina đầu năm 2026.

La Nina thường có tác dụng kìm hãm nhiệt độ toàn cầu, khiến mức nhiệt trung bình giảm khoảng 0,1-0,2 độ C. Tuy nhiên, hiện tượng này đang suy yếu, nhường chỗ cho El Niño - pha khí hậu có xu hướng làm nhiệt độ toàn cầu tăng lên.

Theo WMO, El Nino đang mạnh lên và có khả năng đạt cường độ đặc biệt cao vào cuối năm 2026, tiếp tục ảnh hưởng đến khí hậu trong năm 2027. Hiện tượng này có thể làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán, cháy rừng và mưa lũ tại nhiều khu vực. Một số nhà khoa học thậm chí dự báo năm 2027 có thể trở thành năm nóng nhất lịch sử.

Tổng thư ký WMO Celeste Saulo cảnh báo El Nino sẽ làm gia tăng mức độ nghiêm trọng của các hiện tượng thời tiết cực đoan.

"Nắng nóng, bão nhiệt đới và mưa lớn đang mạnh lên nhanh hơn những gì các dữ liệu khí hậu trong quá khứ có thể giúp chúng ta dự liệu", bà Saulo nhận định.

Các chuyên gia cho rằng nắng nóng, hạn hán và mưa lũ thêm khốc liệt trong năm 2027. Ảnh: Reuters.

Những tác động của biến đổi khí hậu đã thể hiện rõ trong năm nay. Các đợt nắng nóng khốc liệt tại châu Âu mùa hè vừa qua được ước tính khiến hơn 50.000 người thiệt mạng. Tại khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc, trận lở đất đá và băng quy mô lớn khiến hơn 1.300 người thiệt mạng, trong thảm họa được các nhà khoa học cho rằng có liên quan đến biến đổi khí hậu.

Ở châu Á, Ấn Độ ghi nhận lượng mưa mùa gió mùa thấp. Nhiều quốc gia khác cũng chật vật ứng phó với các hiện tượng thời tiết cực đoan, gây thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp, sinh kế và làm gia tăng nguy cơ nghèo đói, CNN cho biết.

Bên cạnh đó, các hệ thống băng trên Trái Đất tiếp tục suy giảm. Năm 2026, diện tích băng biển Nam Cực đạt mức cực đại theo năm thấp thứ ba từng ghi nhận, trong khi Bắc Cực cũng ghi nhận mức cực đại thuộc nhóm thấp nhất lịch sử. Các sông băng trên toàn cầu mất hơn 400 tỷ tấn khối lượng. Đây là năm thứ tư liên tiếp cả 19 khu vực có sông băng trên thế giới đều ghi nhận tình trạng mất băng.

Hội nghị thượng đỉnh khí hậu Cop31 khai mạc tại Antalya (Thổ Nhĩ Kỳ). Ảnh: Reuters.

Trước những cảnh báo này, COP31 tập trung thảo luận các biện pháp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, thúc đẩy chuyển dịch sang năng lượng sạch và hỗ trợ tài chính cho những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề bởi biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên, các cuộc đàm phán khí hậu quốc tế thường vấp phải bất đồng giữa những nước muốn đẩy nhanh cắt giảm phát thải và các quốc gia có lợi ích kinh tế gắn với nhiên liệu hóa thạch. Thỏa thuận cuối cùng tại COP30 năm ngoái cũng bị chỉ trích vì không đề cập trực tiếp đến nhiên liệu hóa thạch - nguồn phát thải chính gây ra khủng hoảng khí hậu.

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres kêu gọi các nhà lãnh đạo hành động quyết liệt hơn, đẩy nhanh cắt giảm khí thải, thúc đẩy chuyển dịch công bằng khỏi nhiên liệu hóa thạch và bảo đảm nguồn tài chính cần thiết cho các quốc gia dễ bị tổn thương.