Thế giới kêu gọi WHO xem xét lại tiêu chuẩn nước sạch

Em nhỏ uống nước từ vòi nước sạch ở Chaani, Zanzibar, Tanzania. Ảnh: THX/TTXVN

Trong một bức thư ngỏ, 85 tổ chức, bao gồm Greenpeace Quốc tế và tổ chức Bác sĩ Gia đình thế giới (WONCA), kêu gọi WHO đưa nitrat vào đợt xem xét sắp tới về hướng dẫn nước uống.

Thư nhấn mạnh tác hại của nitrat - một chất tồn dư còn lại từ canh tác thâm canh – đã được thừa nhận rộng rãi là đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em và phụ nữ mang thai. Nhưng các hướng dẫn hiện hành của WHO - quy định mức nitrat tối đa cho phép trong nước uống là 50 miligam/lít dưới dạng nitrat hoặc 11,3 miligam/lít dưới dạng nitrat-nitơ - có từ năm 1958 và đã lỗi thời.

Mức độ đó được đặt ra nhằm ngăn ngừa cái gọi là "hội chứng trẻ sơ sinh xanh" - một rối loạn máu gây tử vong trong đó khả năng vận chuyển oxy của máu bị giảm. Tuy nhiên, thư nêu rõ giới hạn này chưa được cập nhật để đáp ứng bằng chứng dịch tễ học mạnh mẽ cho thấy việc tiếp xúc mãn tính với nitrat ở mức độ thấp có liên quan đến các rủi ro sức khỏe lâu dài của con người, đặc biệt là ung thư đại trực tràng và các kết quả sinh nở bất lợi.

Theo Chủ tịch WONCA, ông Pratyush Kumar, các nghiên cứu hiện nay cho thấy có mối liên kết giữa bệnh ung thư ruột và sinh non với nitrat trong nước uống, dù ở mức thấp hơn nhiều so với giới hạn hiện tại của WHO.

Bức thư trên được gửi trùng với sự kiện One Health Day (tạm dịch là ngày sức khỏe toàn diện) ngày 3/11, nhằm nâng cao nhận thức về sự liên kết phụ thuộc lẫn nhau giữa sức khỏe của con người, động vật, thực vật và hệ sinh thái chung.

Các tổ chức trên cảnh báo các mô hình nước mặt cho thấy hàng trăm triệu người trên toàn cầu đang tiếp xúc với nồng độ nitrat cao. Bà Amanda Larsson, người đứng đầu dự án toàn cầu về nông nghiệp tại Greenpeace, nhấn mạnh: "Nước phải mang lại sự sống, chứ không phải đe dọa sự sống. Không thể bảo vệ sức khỏe con người nếu không bảo vệ nguồn nước ngầm và các con sông nuôi sống chúng ta”. Bà Larsson cũng kêu gọi các chính phủ hành động quyết đoán để kiềm chế sự phát triển của chăn nuôi gia súc thâm canh và tích cực hỗ trợ người sản xuất chuyển đổi sang các phương pháp canh tác sinh thái - đảm bảo rằng nước uống sạch, an toàn không phải là thứ xa xỉ mà là điều được đảm bảo.

85 tổ chức trên nhắc lại những phát hiện được một hội đồng chuyên gia do chính phủ Đan Mạch ủy nhiệm công bố năm 2025 cho thấy tiêu chuẩn quốc tế hiện hành không đủ để bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Hội đồng này từng khuyến nghị giảm giới hạn nitrat xuống còn 6.0 mg/L, tức là thấp hơn gần 10 lần so với tiêu chuẩn hiện hành của WHO, điều mà Đan Mạch đã cam kết hồi đầu năm nay.

Hầu hết chính phủ các nước đều dựa trên hướng dẫn của WHO để thiết lập tiêu chuẩn nước uống. Vì vậy, việc cập nhật các hướng dẫn đó là vô cùng quan trọng đối với cải cách chính sách toàn cầu.