Thế giới mạnh tay trợ cấp xe điện: Việt Nam nhập cuộc bằng 'đòn bẩy' nào?

Trong bối cảnh các quốc gia đẩy nhanh mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và tiến tới trung hòa carbon, lĩnh vực giao thông – một trong những nguồn phát thải lớn nhất – đang trở thành tâm điểm của các chính sách chuyển đổi xanh.

Từ châu Âu sang châu Á, hàng loạt chính phủ đã và đang mở rộng các gói hỗ trợ tài chính quy mô lớn nhằm khuyến khích người dân chuyển từ xe sử dụng động cơ đốt trong sang xe điện, coi đây là giải pháp then chốt để thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Nhiều quốc gia trên thế giới mạnh tay trợ cấp xe điện: “Cú hích” chính sách cho chuyển đổi giao thông xanh

Cuối tháng 1, Reuters đưa tin Chính phủ Đức – nền kinh tế lớn nhất châu Âu – đã công bố chương trình trợ cấp xe điện mới trị giá 3 tỷ euro, dự kiến triển khai từ đầu năm 2026. Theo kế hoạch, khoảng 800.000 xe điện sẽ được hưởng ưu đãi đến năm 2029, với mức hỗ trợ dao động từ 1.500 đến 6.000 euro mỗi xe, tùy theo loại phương tiện và thu nhập hộ gia đình.

Điểm đáng chú ý của chương trình lần này là sự dịch chuyển rõ rệt về đối tượng thụ hưởng. Thay vì hỗ trợ dàn trải, Berlin tập trung vào các hộ gia đình thu nhập trung bình và thấp – nhóm thường chần chừ trước chi phí đầu tư ban đầu cao của xe điện.

Ngoài xe điện thuần túy, Đức cũng đưa các dòng xe sử dụng bộ mở rộng tầm hoạt động (range extender) vào diện được trợ cấp, cho thấy cách tiếp cận linh hoạt nhằm khuyến khích người dân rời bỏ xe động cơ đốt trong, ngay cả khi chưa sẵn sàng chuyển hẳn sang xe điện pin thuần.

Xe ô tô điện tại một trạm sạc ở TP Hamburg, Đức. Ảnh: DPA

Chương trình mới cho phép nộp hồ sơ hồi tố đối với các xe đăng ký từ ngày 1/1, đồng thời không phân biệt xuất xứ xe. Điều này đồng nghĩa với việc cả xe sản xuất trong nước lẫn xe nhập khẩu, bao gồm cả các mẫu xe đến từ Trung Quốc, đều có thể tham gia chương trình hỗ trợ.

Trước đó, Đức từng triển khai chương trình Umweltbonus từ năm 2016 đến hết năm 2023, nhưng buộc phải dừng nhận đơn mới do áp lực ngân sách. Việc tái khởi động trợ cấp với quy mô lớn được giới phân tích đánh giá là tín hiệu mạnh mẽ về cam kết dài hạn của chính phủ Đức trong lộ trình trung hòa carbon, đồng thời giúp khôi phục đà tăng trưởng cho thị trường xe điện vốn đang chững lại.

Tại châu Á, Hàn Quốc đang tăng tốc theo một hướng đi riêng nhưng không kém phần quyết liệt. Theo Korea Times, chính quyền thành phố Seoul đã công bố kế hoạch mở rộng trợ cấp mua xe điện trong năm 2026 bằng cách cộng gộp nguồn hỗ trợ từ ngân sách trung ương và ngân sách thành phố.

Cụ thể, người dân đổi xe sử dụng động cơ đốt trong sang xe điện sẽ được nhận thêm 300.000 won từ chính quyền Seoul, bên cạnh khoản 1 triệu won từ ngân sách trung ương. Tổng cộng, thành phố dự kiến hỗ trợ 22.526 xe điện trong năm 2026, tăng 18% so với năm trước, bao gồm xe cá nhân, taxi, xe tải, xe van và cả xe buýt trường học.

Mức trợ cấp tối đa cho xe điện chở khách lên tới 7,54 triệu won, trong khi các phương tiện chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện có thể nhận thêm ưu đãi lên đến 1,3 triệu won. Đáng chú ý, Seoul dành mức hỗ trợ cao hơn cho taxi điện, xe tải điện cỡ lớn và xe buýt, với một số trường hợp lên tới gần 150 triệu won mỗi xe.

Song song với đó, chính sách cũng ưu tiên các nhóm dễ bị tổn thương trong quá trình chuyển đổi như hộ thu nhập thấp, người trẻ mua xe lần đầu và gia đình đông con. Cách tiếp cận “trợ cấp đa tầng” này phản ánh rõ định hướng công bằng xã hội trong quá trình điện hóa giao thông tại Hàn Quốc.

Ở Đông Nam Á, Thái Lan là một trong những quốc gia đi đầu trong việc thiết kế chính sách hỗ trợ xe điện mang tính hệ thống. Sau giai đoạn EV 3.0 khởi động từ năm 2022, Bangkok đã nâng cấp lên chương trình EV 3.5 cho giai đoạn 2024–2027.

Theo đó, người mua ôtô điện được giảm giá trực tiếp từ 2.200 đến 4.700 USD, tùy dung lượng pin và giá xe. Xe máy điện đáp ứng tiêu chuẩn sản xuất trong nước được hỗ trợ 315 USD. Bên cạnh trợ cấp trực tiếp, Thái Lan còn giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, miễn thuế nhập khẩu linh kiện, đầu tư mạnh vào hạ tầng sạc và khuyến khích ngân hàng tung ra các gói vay lãi suất thấp.

Đáng chú ý, chính phủ Thái Lan gắn ưu đãi tiêu dùng với yêu cầu phát triển sản xuất nội địa. Các hãng xe phải đảm bảo tỷ lệ lắp ráp trong nước tương ứng với số xe nhập khẩu để tiếp tục hưởng ưu đãi – một cách tiếp cận vừa kích cầu, vừa xây dựng nền tảng công nghiệp xe điện trong nước.

Trung Quốc tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm trong chuỗi công nghệ năng lượng sạch.

Ở quy mô toàn cầu, Trung Quốc tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm trong chuỗi công nghệ năng lượng sạch. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu xe điện của nước này đạt gần 70 tỷ USD, với hơn 2,6 triệu xe được xuất khẩu tới trên 150 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Theo số liệu của CAAM và tổ chức nghiên cứu Ember, có tới 66 quốc gia nhập khẩu trên 100 triệu USD xe điện Trung Quốc trong năm 2025, tăng mạnh so với 42 quốc gia vào năm 2023. Bỉ, Anh và UAE là những thị trường nhập khẩu lớn nhất, trong khi châu Phi và Trung Đông ghi nhận tốc độ tăng trưởng nhanh nhất.

Khi nhu cầu trong nước có dấu hiệu chậm lại, các hãng xe Trung Quốc đang mở rộng mạnh sang các thị trường mới nổi, đồng thời kéo theo sự lan tỏa của các công nghệ năng lượng sạch khác như pin lưu trữ, quản lý lưới điện và điện mặt trời dân dụng.

Việt Nam trong làn sóng chuyển dịch giao thông xanh

Trong làn sóng chuyển dịch giao thông xanh toàn cầu, Việt Nam đang từng bước định hình khung chính sách riêng phù hợp với điều kiện kinh tế trong nước. Dù không triển khai các gói trợ cấp tiền mặt quy mô lớn như Đức hay Hàn Quốc, Việt Nam lại lựa chọn cách tiếp cận thông qua ưu đãi thuế và lệ phí – những công cụ có tác động trực tiếp đến chi phí sở hữu xe.

Nổi bật nhất là chính sách miễn 100% lệ phí trước bạ đối với ôtô điện chạy pin, được gia hạn đến hết ngày 28/2/2027. Đây được xem là “đòn bẩy” quan trọng giúp giảm đáng kể chi phí ban đầu cho người mua, đặc biệt trong bối cảnh giá xe điện vẫn cao hơn xe sử dụng động cơ đốt trong ở cùng phân khúc. Bên cạnh đó, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xe điện cũng đang được áp dụng ở mức thấp hơn, góp phần hạ giá thành sản phẩm.

Một số địa phương bắt đầu nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ bổ sung. Đơn cử, Hà Nội đang đề xuất hỗ trợ tài chính cho người dân chuyển từ xe máy xăng sang xe điện, với mức tối đa 5 triệu đồng cho mỗi phương tiện đủ điều kiện. Dù quy mô còn khiêm tốn, đây được xem là tín hiệu cho thấy chính sách khuyến khích xe điện tại Việt Nam đang dần mở rộng từ cấp trung ương xuống địa phương.

Việt Nam đang từng bước định hình khung chính sách riêng phù hợp với điều kiện kinh tế trong nước.

Bên cạnh vai trò của chính sách công, doanh nghiệp trong nước đang trở thành lực đẩy quan trọng giúp xe điện đến gần hơn với người tiêu dùng. Nổi bật trong số này là VinFast – hãng xe điện lớn nhất Việt Nam hiện nay.

Trong thời gian qua, VinFast liên tục triển khai các chương trình được đánh giá là khá “mạnh tay”, như mua xe với chi phí ban đầu gần như 0 đồng, hỗ trợ lãi suất vay, giảm trực tiếp giá bán và miễn phí sạc pin trong thời gian dài. Việc mở rộng nhanh mạng lưới trạm sạc trên toàn quốc cũng góp phần giải tỏa tâm lý lo ngại về hạ tầng – một trong những rào cản lớn nhất đối với người mua xe điện.

Sự phối hợp giữa chính sách ưu đãi của Nhà nước và các chương trình hỗ trợ từ doanh nghiệp cho thấy hiệu quả rõ rệt. Doanh số xe điện tại Việt Nam tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây, phản ánh sự thay đổi dần trong thói quen tiêu dùng và nhận thức về môi trường của người dân, đặc biệt tại các đô thị lớn.

Từ kinh nghiệm quốc tế có thể thấy, trợ cấp và ưu đãi cho xe điện không chỉ là giải pháp ngắn hạn kích cầu, mà cần được thiết kế theo lộ trình đủ dài để tạo niềm tin cho thị trường. Với Việt Nam, việc tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái chính sách – từ ưu đãi tài chính, phát triển hạ tầng sạc đến hỗ trợ nhóm thu nhập thấp – sẽ là yếu tố then chốt để quá trình chuyển đổi sang giao thông xanh diễn ra nhanh hơn và bền vững hơn.

Hoàng Trang